1
Psychologie
DIAGNOSTIEK KLINISCHE
PRAKTIJK
Week 1: Hoorcollege 1 – Diagnostisch proces
binnen de hulpverlening
WAAROM DIAGNOSTIEK?
1. Diagnostiek gaat over het door en door leren kennen van een situatie met als doel een beslissing te
kunnen nemen
2. Grondige diagnostiek van de problemen en klachten van de cliënt is voorwaarde voor adequate
hulpverlening
3. Neuropsychologisch onderzoek heeft als doel om cognitieve, emotionele en gedragsconsequenties van
het disfunctioneren van de hersenen te onderzoeken. Zulk onderzoek bestaat niet slechts uit het
afnemen van neuropsychologische tests ... een proces van hypothesevorming en –toetsing vereist een
constante bijstelling, afhankelijk van de antwoorden die tijdens een onderzoek gevonden worden.
DOEL: BESLISSINGEN NEMEN!
HET DIAGNOSTISCH PROCES – PROFESSIONELE ACTIVITEIT
- Theorievorming over gedragingen, cognities en emoties/motivaties hypotheses vormen
- Operationalisatie en meting van problemen/ klachten
o Keuze maken voor gebruik van bepaalde instrumenten
- Toepassing van relevante diagnostische methoden
o Vaardigheden aanleren om afname betrouwbaar te kunnen doen
Idealiter is diagnostiek een wetenschappelijk gereglementeerd denk- en doeproces
Dit betekent niet ongelimiteerde diagnostiek voordat tot handelen overgedaan kan worden, wel
voldoende tot een (eerste) beslissing genomen kan worden, daarna vervolgdiagnostiek waar nodig.
o “Zo kort als mogelijk, zo uitgebreid als nodig”
Bekijk informatie, welk uitgangspunt heeft elke speler? (Wil de client ook medicatie of wil alleen de
aanvrager dat?)
,2
Psychologie
STRUCTUUR VOOR DIAGNOSTIEK
- De biologische lens
- De psychologische lens
- De socioculturele lens
o Historische context
- Bredere sociologische context
o De ontwikkelingslens
- Voorgeschiedenis van het individu
DIAGNOSTIEK: VERKLARINGSFACTOREN
- Verklarend: ontstaan, oorzaak, reden, gevolg (= verklaring van zeurgedrag is de beloning) etc.
- Instrumenten, zoals problemen met executieve functies, intelligentie, persoonlijkheid,
traumatische ervaringen, onveilige gehechtheid, contextfactoren.
VIJF BASISVRAGEN EN VOORBEELDEN
1. Onderkenning: wat zijn de problemen? > Wijzen de problemen xxx erop dat sprake is van een
gedragsstoornis bij X?
2. Verklaring: waarom, wat houdt de problemen in stand? > Komt het ‘negatieve aandacht vragen’ van X
voort uit dat hij zich onbegrepen voelt?
3. Predictie/voorspellend: hoe ontwikkelen de problemen? > Wat is de kans dat het probleemgedrag bij X
vanzelf verdwijnt?
4. Indicatie: hoe kunnen de problemen verholpen worden? > Is de aanpak m.b.v. CGT het meest passend
en gewenst bij X?
5. Evaluatie: zijn de problemen voldoende verholpen?
a. Komen voornamelijk terug in behandeling maar kan ook ingezet worden in diagnostisch proces
Hoe meet je predictie en indicatie?
ONDERKENNING EN VERKLARING
Onderkenningsvragen meetbaar maken:
,3
Psychologie
- Criteriumgericht: i.v.m. een vooraf bepaalde standaard
- Normgericht: i.v.m. een representatieve vergelijkingsgroep
- Ipsatief: i.v.m. individu zelf, bijvoorbeeld eerder moment
Verklaringsvragen (waarom is er probleem/wat is bron?):
- Persoonsgericht/situatiegericht (locus)
- Aard van de controle/oorzaak
- Synchrone (in tijd samenvallend) en diachrone (voorafgaande) condities
- Inducerende (ontstaan) en continuerende (in stand houdende) condities
VOORBEELDEN TYPEN VERKLARINGSVRAGEN
Verklaringsvragen (waarom is er probleem/wat is bron?):
- Locus: persoonsgericht, bijv. overgevoeligheid voor geluiden, extreme verlegenheid
- Locus: situatiegericht, bijv. overvolle klas, omgevingsdruk op extravert gedrag
- Aard van de controle: oorzaak/reden, bijv. vallen uit een boom door roekeloosheid bij het plukken van
een appel, intense passie
- Tijd: synchroon, bijv. geïrriteerd gedrag naar leidinggevende en het tegelijkertijd huwelijksproblemen
- Tijd: diachroon, bijv. onveilige gehechtheidsrepresentatie met eigen opvoeder die doorwerkt in
huidige huwelijksproblemen
- Inducerende conditie: ontstaan, bijv. eerdere angstige ervaring met een hond
- Continuerende conditie: in stand houdend, bijv. aandacht richten op alles dat op een hond lijkt
DIAGNOSTISCHE CYCLUS
- Exploratie/observaties: Verzamelen van empirisch materiaal.
- Inductie: Formulering van een theorie of hypothese over het gedrag.
- Deductie: Toetsbare voorspellingen afleiden.
- Toetsing: Er wordt nagegaan of de voorspellingen juist zijn.
- Evaluatie
DIAGNOSTISCH VERSLAG
Het diagnostisch verslag bestaat uit:
- Aanmelding/intake
, 4
Psychologie
- Onderzoeksopzet
- Het onderzoek
- Samenvatting en integratief beeld
- Conclusie en advies
De psychodiagnostiek wordt omschreven als een geheel van drie onderdelen:
- Diagnostische referentiekaders of theorieën.
- De beschrijving van de drie referentiekaders in modellen uit de testtheorie en de statistiek.
- Tests: Deze zijn idealiter gebaseerd op een construct dat gedefinieerd is binnen een referentiekader.
Er worden drie referentiekaders onderscheiden:
- Individuele verschillen
- Ontwikkeling
- Context
Kenmerkend voor een goed verslag:
- Opbouw van het verslag volgt stappen van het diagnostisch proces.
- Onderscheid tussen feiten, interpretatie en conclusies is helder.
Functies van het verslag:
1. Conclusie van het onderzoek beargumenteren
2. Effectieve communicatie met en over de cliënt (evt. 2 rapporten)
DIAGNOSTISCHE GESPREKSVORMEN
Verschillende vormen van gesprek / verschillende momenten tijdens het diagnostisch proces:
- Intakegesprek: interview gericht op globale inventarisatie van problemen (bijv. klachten, hulpvraag)
- (semi-) gestructureerd interview: bijv. SCID, MINI, ADI-R
VOORWAARDEN EN DOEL GESPREK
Er moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan om een diagnostisch gesprek goed te laten verlopen:
- Omgeving: De omgeving moet uitnodigend en rustig zijn, zodat de cliënt op een veilige en rustige
manier zijn of haar verhaal kan doen.
- Kennis van gespreksleider: Deze moet kennis van zake hebben.
- Vaardigheden van de gespreksleider: Deze moet beschikken over een algemene basishouding en over
specifieke gesprekstechnieken.
Psychologie
DIAGNOSTIEK KLINISCHE
PRAKTIJK
Week 1: Hoorcollege 1 – Diagnostisch proces
binnen de hulpverlening
WAAROM DIAGNOSTIEK?
1. Diagnostiek gaat over het door en door leren kennen van een situatie met als doel een beslissing te
kunnen nemen
2. Grondige diagnostiek van de problemen en klachten van de cliënt is voorwaarde voor adequate
hulpverlening
3. Neuropsychologisch onderzoek heeft als doel om cognitieve, emotionele en gedragsconsequenties van
het disfunctioneren van de hersenen te onderzoeken. Zulk onderzoek bestaat niet slechts uit het
afnemen van neuropsychologische tests ... een proces van hypothesevorming en –toetsing vereist een
constante bijstelling, afhankelijk van de antwoorden die tijdens een onderzoek gevonden worden.
DOEL: BESLISSINGEN NEMEN!
HET DIAGNOSTISCH PROCES – PROFESSIONELE ACTIVITEIT
- Theorievorming over gedragingen, cognities en emoties/motivaties hypotheses vormen
- Operationalisatie en meting van problemen/ klachten
o Keuze maken voor gebruik van bepaalde instrumenten
- Toepassing van relevante diagnostische methoden
o Vaardigheden aanleren om afname betrouwbaar te kunnen doen
Idealiter is diagnostiek een wetenschappelijk gereglementeerd denk- en doeproces
Dit betekent niet ongelimiteerde diagnostiek voordat tot handelen overgedaan kan worden, wel
voldoende tot een (eerste) beslissing genomen kan worden, daarna vervolgdiagnostiek waar nodig.
o “Zo kort als mogelijk, zo uitgebreid als nodig”
Bekijk informatie, welk uitgangspunt heeft elke speler? (Wil de client ook medicatie of wil alleen de
aanvrager dat?)
,2
Psychologie
STRUCTUUR VOOR DIAGNOSTIEK
- De biologische lens
- De psychologische lens
- De socioculturele lens
o Historische context
- Bredere sociologische context
o De ontwikkelingslens
- Voorgeschiedenis van het individu
DIAGNOSTIEK: VERKLARINGSFACTOREN
- Verklarend: ontstaan, oorzaak, reden, gevolg (= verklaring van zeurgedrag is de beloning) etc.
- Instrumenten, zoals problemen met executieve functies, intelligentie, persoonlijkheid,
traumatische ervaringen, onveilige gehechtheid, contextfactoren.
VIJF BASISVRAGEN EN VOORBEELDEN
1. Onderkenning: wat zijn de problemen? > Wijzen de problemen xxx erop dat sprake is van een
gedragsstoornis bij X?
2. Verklaring: waarom, wat houdt de problemen in stand? > Komt het ‘negatieve aandacht vragen’ van X
voort uit dat hij zich onbegrepen voelt?
3. Predictie/voorspellend: hoe ontwikkelen de problemen? > Wat is de kans dat het probleemgedrag bij X
vanzelf verdwijnt?
4. Indicatie: hoe kunnen de problemen verholpen worden? > Is de aanpak m.b.v. CGT het meest passend
en gewenst bij X?
5. Evaluatie: zijn de problemen voldoende verholpen?
a. Komen voornamelijk terug in behandeling maar kan ook ingezet worden in diagnostisch proces
Hoe meet je predictie en indicatie?
ONDERKENNING EN VERKLARING
Onderkenningsvragen meetbaar maken:
,3
Psychologie
- Criteriumgericht: i.v.m. een vooraf bepaalde standaard
- Normgericht: i.v.m. een representatieve vergelijkingsgroep
- Ipsatief: i.v.m. individu zelf, bijvoorbeeld eerder moment
Verklaringsvragen (waarom is er probleem/wat is bron?):
- Persoonsgericht/situatiegericht (locus)
- Aard van de controle/oorzaak
- Synchrone (in tijd samenvallend) en diachrone (voorafgaande) condities
- Inducerende (ontstaan) en continuerende (in stand houdende) condities
VOORBEELDEN TYPEN VERKLARINGSVRAGEN
Verklaringsvragen (waarom is er probleem/wat is bron?):
- Locus: persoonsgericht, bijv. overgevoeligheid voor geluiden, extreme verlegenheid
- Locus: situatiegericht, bijv. overvolle klas, omgevingsdruk op extravert gedrag
- Aard van de controle: oorzaak/reden, bijv. vallen uit een boom door roekeloosheid bij het plukken van
een appel, intense passie
- Tijd: synchroon, bijv. geïrriteerd gedrag naar leidinggevende en het tegelijkertijd huwelijksproblemen
- Tijd: diachroon, bijv. onveilige gehechtheidsrepresentatie met eigen opvoeder die doorwerkt in
huidige huwelijksproblemen
- Inducerende conditie: ontstaan, bijv. eerdere angstige ervaring met een hond
- Continuerende conditie: in stand houdend, bijv. aandacht richten op alles dat op een hond lijkt
DIAGNOSTISCHE CYCLUS
- Exploratie/observaties: Verzamelen van empirisch materiaal.
- Inductie: Formulering van een theorie of hypothese over het gedrag.
- Deductie: Toetsbare voorspellingen afleiden.
- Toetsing: Er wordt nagegaan of de voorspellingen juist zijn.
- Evaluatie
DIAGNOSTISCH VERSLAG
Het diagnostisch verslag bestaat uit:
- Aanmelding/intake
, 4
Psychologie
- Onderzoeksopzet
- Het onderzoek
- Samenvatting en integratief beeld
- Conclusie en advies
De psychodiagnostiek wordt omschreven als een geheel van drie onderdelen:
- Diagnostische referentiekaders of theorieën.
- De beschrijving van de drie referentiekaders in modellen uit de testtheorie en de statistiek.
- Tests: Deze zijn idealiter gebaseerd op een construct dat gedefinieerd is binnen een referentiekader.
Er worden drie referentiekaders onderscheiden:
- Individuele verschillen
- Ontwikkeling
- Context
Kenmerkend voor een goed verslag:
- Opbouw van het verslag volgt stappen van het diagnostisch proces.
- Onderscheid tussen feiten, interpretatie en conclusies is helder.
Functies van het verslag:
1. Conclusie van het onderzoek beargumenteren
2. Effectieve communicatie met en over de cliënt (evt. 2 rapporten)
DIAGNOSTISCHE GESPREKSVORMEN
Verschillende vormen van gesprek / verschillende momenten tijdens het diagnostisch proces:
- Intakegesprek: interview gericht op globale inventarisatie van problemen (bijv. klachten, hulpvraag)
- (semi-) gestructureerd interview: bijv. SCID, MINI, ADI-R
VOORWAARDEN EN DOEL GESPREK
Er moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan om een diagnostisch gesprek goed te laten verlopen:
- Omgeving: De omgeving moet uitnodigend en rustig zijn, zodat de cliënt op een veilige en rustige
manier zijn of haar verhaal kan doen.
- Kennis van gespreksleider: Deze moet kennis van zake hebben.
- Vaardigheden van de gespreksleider: Deze moet beschikken over een algemene basishouding en over
specifieke gesprekstechnieken.
