domein: maatschappij
democratie en rechtsstaat
1
,- macht (is) -
in politiek: de invloed die je als actor kan uitvoeren op andere actoren
kenmerken macht:
- intentioneel: persoon die macht uitoefent doet het doelbewust
- effectief: enkel spreken van macht als dat ook echt resultaat biedt
- daad en vermogen: uitoefenen van macht = effectieve daad van macht iemand met macht heeft
het vermogen om die daden uit te lokken
- asymmetrisch: machthebbende heeft meer overheersing over het machtssubject dan omgekeerd
(politie jou boete geven, maar niet omgekeerd als hij iets verkeerd doet)
- latente / sluimerende macht = het hebben van macht zonder dat je die eigenlijk uitoefent (iem met
hogere functie zegt iets wat jij moet doen → jij doet dat dan ook → maar hij controleert niet de
hele tijd of je dat ook effectief doet)
- machtsmiddelen: media, geweld, kennis, informatie, geld
- democratie -
= het bestuur van, voor en door het volk
kenmerken democratie
- sociaal contract: burger geeft macht aan staat, staat in ruil burger centraal stellen in haar beleid
- regels & procedures: zodat staat (en politici) macht niet zou misbruiken (bv opdeling in 3 machten)
- respect voor individuele rechten: elke burger heeft mensenrechten die door staat gerespecteerd
moeten worden
scheiding der machten
= basisbeginselen van democratie, draait om het verspreiden van de macht over vers instellingen
bedacht door De Montesquieu. Zodat de machten elkaar kunnen controleren en om machtsmisbruik te
vermijden
2
,- de 3 machten -
wetgevende macht
- vaak de parlementen die wetten ontwerpt (wetsvoorstel)
- als ied het ontwerp goedkeurt → doorsturen naar uitvoerende macht (= regeringen)
- Federaal Parlement
- Het Vlaams Parlement
- De Franse Gemeenschapsraad
- Het Waals Parlement
- Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement
- Het Parlement van de Duitse gemeenschap
uitvoerende macht
- uitvoeren van de goedgekeurde wetten
- De Belgische regering
- De Vlaamse regering
- De Franse gemeenschapsregering
- De Waalse gewestregering
- De Brusselse hoofdstedelijke gewestregering
- de regering van de Duitstalige gemeenschap
rechterlijke macht
- verantwoordelijk voor rechtspraak in het land
- verkiezingen -
= voorbeeld van democratisch gedachtengoed / inspraak burger, wil van burger wordt duidelijk gemaakt
aan beleidsvoerders
evoluties in verkiezingen in België
- 1918: algemeen stemrecht (elke mannelijke Belg stemmen)
- 1948: vrouwen krijgen stemrecht
het Belgisch kiesstelsel
- in BE opkomstplicht: als je niet komt → voor rechtbank verschijnen
- stelsel gebaseerd op evenredigheid → partij krijgt aantal zetels in verhouding met stemmen dat
partij haalde (25% stemmen = 25% zetels in het parlement)
- maar je moet meer dan 5% van de stemmen halen om te mogen zetelen = kiesdrempel
federale verkiezingen, regionale verkiezingen en
Europese verkiezingen gehouden op basis van
kieskringen → in Vlaanderen 6 kieskringen
3
, voor kamer van Volksvertegenwoordigers zijn er 11
kieskringen, komen overeen met 10 Belgische provincies +
BHG
voor Europees parlement is grondgebied opgedeeld in 2
kieskringen en 3 kiescolleges (Vlaams, Franstalige en
Duitstalig)
de verkiezingen in de praktijk
VOOR de verkiezingen
- politieke partijen stellen hun programma voor
- jij als kiezer kiest welk programma het meest bij jouw ideeën, standpunten… aansluit
- partijen maken lijsten op met hun kandidaten (hoe hoger op de lijst, hoe groter de kans dat die
verkozen geraakt)
DAG VAN de verkiezingen
geldig stemmen
- bovenaan lijst = lijststem / kopstem (je kiest dan voor bepaalde partij)
- kruisje bij naam van meerdere kandidaten van dezelfde lijst = voorkeurstem / naamstem
blanco stemmen
- niet invullen
- ongeldige stem: op meerdere partijen gestemd, tekening gemaakt…
NA de verkiezingen
- zetels worden verdeeld via systeem D’Hondt
- coalitie: als partijen samenwerken / overeenkomst sluiten
- vanaf 2021: voorkeursstemmen belangrijker dan lijststem & persoon met meeste stemmen van
coalitie = burgemeester
● 〇: linkse partijen - communistische partij
● 〇: vooruit - socialistische partij
● 〇: ecologistische partij
● 〇: franstalige partij
● 〇: open VLD en MR (wallonië) – liberalen (grootste familie in parlement)
● 〇: CD&V en Les Engagés – christendemocratische partijen
● 〇: NVA
● 〇: Vlaams belang
4
democratie en rechtsstaat
1
,- macht (is) -
in politiek: de invloed die je als actor kan uitvoeren op andere actoren
kenmerken macht:
- intentioneel: persoon die macht uitoefent doet het doelbewust
- effectief: enkel spreken van macht als dat ook echt resultaat biedt
- daad en vermogen: uitoefenen van macht = effectieve daad van macht iemand met macht heeft
het vermogen om die daden uit te lokken
- asymmetrisch: machthebbende heeft meer overheersing over het machtssubject dan omgekeerd
(politie jou boete geven, maar niet omgekeerd als hij iets verkeerd doet)
- latente / sluimerende macht = het hebben van macht zonder dat je die eigenlijk uitoefent (iem met
hogere functie zegt iets wat jij moet doen → jij doet dat dan ook → maar hij controleert niet de
hele tijd of je dat ook effectief doet)
- machtsmiddelen: media, geweld, kennis, informatie, geld
- democratie -
= het bestuur van, voor en door het volk
kenmerken democratie
- sociaal contract: burger geeft macht aan staat, staat in ruil burger centraal stellen in haar beleid
- regels & procedures: zodat staat (en politici) macht niet zou misbruiken (bv opdeling in 3 machten)
- respect voor individuele rechten: elke burger heeft mensenrechten die door staat gerespecteerd
moeten worden
scheiding der machten
= basisbeginselen van democratie, draait om het verspreiden van de macht over vers instellingen
bedacht door De Montesquieu. Zodat de machten elkaar kunnen controleren en om machtsmisbruik te
vermijden
2
,- de 3 machten -
wetgevende macht
- vaak de parlementen die wetten ontwerpt (wetsvoorstel)
- als ied het ontwerp goedkeurt → doorsturen naar uitvoerende macht (= regeringen)
- Federaal Parlement
- Het Vlaams Parlement
- De Franse Gemeenschapsraad
- Het Waals Parlement
- Het Brussels Hoofdstedelijk Parlement
- Het Parlement van de Duitse gemeenschap
uitvoerende macht
- uitvoeren van de goedgekeurde wetten
- De Belgische regering
- De Vlaamse regering
- De Franse gemeenschapsregering
- De Waalse gewestregering
- De Brusselse hoofdstedelijke gewestregering
- de regering van de Duitstalige gemeenschap
rechterlijke macht
- verantwoordelijk voor rechtspraak in het land
- verkiezingen -
= voorbeeld van democratisch gedachtengoed / inspraak burger, wil van burger wordt duidelijk gemaakt
aan beleidsvoerders
evoluties in verkiezingen in België
- 1918: algemeen stemrecht (elke mannelijke Belg stemmen)
- 1948: vrouwen krijgen stemrecht
het Belgisch kiesstelsel
- in BE opkomstplicht: als je niet komt → voor rechtbank verschijnen
- stelsel gebaseerd op evenredigheid → partij krijgt aantal zetels in verhouding met stemmen dat
partij haalde (25% stemmen = 25% zetels in het parlement)
- maar je moet meer dan 5% van de stemmen halen om te mogen zetelen = kiesdrempel
federale verkiezingen, regionale verkiezingen en
Europese verkiezingen gehouden op basis van
kieskringen → in Vlaanderen 6 kieskringen
3
, voor kamer van Volksvertegenwoordigers zijn er 11
kieskringen, komen overeen met 10 Belgische provincies +
BHG
voor Europees parlement is grondgebied opgedeeld in 2
kieskringen en 3 kiescolleges (Vlaams, Franstalige en
Duitstalig)
de verkiezingen in de praktijk
VOOR de verkiezingen
- politieke partijen stellen hun programma voor
- jij als kiezer kiest welk programma het meest bij jouw ideeën, standpunten… aansluit
- partijen maken lijsten op met hun kandidaten (hoe hoger op de lijst, hoe groter de kans dat die
verkozen geraakt)
DAG VAN de verkiezingen
geldig stemmen
- bovenaan lijst = lijststem / kopstem (je kiest dan voor bepaalde partij)
- kruisje bij naam van meerdere kandidaten van dezelfde lijst = voorkeurstem / naamstem
blanco stemmen
- niet invullen
- ongeldige stem: op meerdere partijen gestemd, tekening gemaakt…
NA de verkiezingen
- zetels worden verdeeld via systeem D’Hondt
- coalitie: als partijen samenwerken / overeenkomst sluiten
- vanaf 2021: voorkeursstemmen belangrijker dan lijststem & persoon met meeste stemmen van
coalitie = burgemeester
● 〇: linkse partijen - communistische partij
● 〇: vooruit - socialistische partij
● 〇: ecologistische partij
● 〇: franstalige partij
● 〇: open VLD en MR (wallonië) – liberalen (grootste familie in parlement)
● 〇: CD&V en Les Engagés – christendemocratische partijen
● 〇: NVA
● 〇: Vlaams belang
4
