samenvatting onderzoeksvaardigheden

HOOFDSTUK 1: BASISBEGRIPPEN

1. DEFINITIE

WAT IS WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?

 KERN VAN ONDERZOEK
 VRAGEN stellen over verschijnselen in de samenleving
o Welke factoren hebben een invloed op burnout bij hulpverleners?
o Is er een verschil in type agressief gedrag tussen jongens en meisjes?
o Is er een verschil in mate van agressief gedrag tussen jongens en meisjes?
o Zijn vrouwen gelukkiger dan mannen?
o Komt schoolverzuim onder allochtone leerlingen vaker voor dan onder autochtone
leerlingen?
o Is de gezondheid van mensen met een laag sociaal-economisch niveau slechter dan van
mensen met een hoog sociaal-economisch niveau?.....
 Vragen BEANTWOORDEN a.d.h.v. strikte regels en stappenplan
o Belang van onderzoeksopzet en adequate uitvoering  betrouwbare en geldige
antwoorden
o Slecht opgezet onderzoek levert onbetrouwbare en ongeldige resultaten op 
onbruikbaar
o Kennis van onderzoeksvaardigheden!
 i.t.t. leek/journalist
 Cyclisch proces
o Elk antwoord kan nieuwe vragen oproepen
 Meerwaarde
o Onderzoeksresultaten vaak de basis voor beslissingen  BELEID/praktijk
o Onderzoek leidt tot kennisvermeerdering
 Geen eenduidige definitie
 Definitie:
“Onderzoek is een doelgericht proces waarbij men op systematische wijze op basis van een
onderzoeksontwerp data verzamelt en analyseert, om op een betrouwbare en geldige wijze
onderzoeksvragen te beantwoorden die deel uitmaken van een probleemstelling.”

2. SOORTEN ONDERZOEK


2.1. FUNDAMENTEEL ONDERZOEK VS. PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK 
DOEL/RELEVANTIE

FUNDAMENTEEL OF THEORIEGERICHT ONDERZOEK

 Doel: nieuwe algemene kennis te verwerven
 kennisvermeerdering
o Bv. daderprofielen, criminaliteitsfenomenen,
ziektebeelden, …

, Rechtstreeks gericht op het beschrijven, begrijpen, verklaren en voorspellen van verschijnselen
 Belang van theoretische inzichten (basis van praktijkgericht onderzoek)
 Geen direct maatschappelijk nut (kan uiteindelijk wel
het geval zijn)

TOEGEPAST OF PRAKTIJKGERICHT ONDERZOEK

 Doel: verkrijgen van kennis om verschijnselen in de werkelijkheid te beïnvloeden en te
veranderen
 Vraag komt vanuit de praktijk; organisatie, overheid,…
 Bv. behandelingsprogramma evalueren van hoe om te gaan met personen met een
posttraumatische stressstoornis
 Toepassing theoretische kennis (verkregen uit fundamenteel/theoriegericht onderzoek)
 Actieonderzoek

 Beide types onderzoek dienen op een wetenschappelijk verantwoorde wijze worden uitgevoerd
o Wetenschappelijke kennis ≠ alledaagse kennis (leken/journalisten-redacties)
 Wetenschappelijke onderzoekers beschikken over voldoende theoretische inzichten om hun
vaststellingen te interpreteren
 Opbouw onderzoek volgens logisch en transparant stappenplan (onderzoeksproces)
 Wetenschappelijke onderzoekers houden zich aan strikte regels om de kwaliteit
(betrouwbaarheid en geldigheid) van onderzoek te waarborgen.


2.2. KWANTITATIEF VS. KWALITATIEF ONDERZOEK  GRONDVORM

Kwantitatief Kwalitatief
Onderzoek in de breedte Onderzoek in de diepte
Interpretatie van cijfermateriaal Interpretatie van taal
Groot aantal respondenten Klein aantal respondenten
Typische voorbeeld: schriftelijke enquête, Typisch voorbeeld: diepteintervieuw,
onderzoek focusgesprek

2.3. TIJDSPERSPECTIEVEN

 Cross-sectioneel onderzoek vs. Longitudinaal onderzoek
 Trendonderzoek vs. Panelonderzoek
 Retrospectief onderzoek vs. Prospectief onderzoek

3. EISEN


3.1. WETENSCHAPPELIJKE EISEN

EMPIRISCHE EIS

 Controleerbaar en toetsbaar (falsifieerbaar)
o Bv. ‘God bestaat’ vs. ‘mensen zijn geloviger dan vroeger’
 Empirische cyclus (verdieping)

, o Samenspel van inductie en deductie
o Onderzoek: verbindingen tussen theorieën (ideeën) en de empirische werkelijkheid
(data)
o Deductief redeneren: van algemene theorie naar specifieke gegevens  afleiden
voorspellingen (hypothesen) uit theorie
o Inductief: van specifieke gegevens (waarneming) naar algemene theoretische uitspraken
(verklaring waarneming, hypothese)
o Cyclisch: inductie en deductie wisselen elkaar af




Deze wetmatigheden zijn in sociale wetenschappen probabilistisch = de kans is groot dat het
fenomeen zich voordoet, geen absolute zekerheid (deterministische wetmatigheid)

ONAFHANKELIJK EN OBJECTIEF

 Onafhankelijk van opdrachtgever
 Onafhankelijk onderzoeker
o Onderzoek niet in bepaalde richting sturen, opletten voor suggestieve vragen, resultaten
niet in bepaalde richting sturen
o Geen persoonlijke voordelen/belangenvermenging

BETROUWBAARHEID




 Exactheid: dezelfde of gelijkaardige resultaten

,  Herhalen onderzoek
o Jij of andere onderzoeker
o Bij = of ~ doelgroep
 Afwezigheid van toevallige fouten  betrouwbare resultaten zijn resultaten die niet toevallig
zijn
 Hoe meer toevallige fouten, hoe onbetrouwbaarder
 Hoe meer eenheden in onderzoek hoe betrouwbaarder  OMVANG
 In alle fasen van onderzoek kan betrouwbaarheid op de helling staan
 Vooral belangrijk in kwantitatief onderzoek
o Betrouwbaarheid als voorwaarde voor geldigheid maar
geen garantie erop

GELDIGHEID OF VALIDITEIT

 Meet het onderzoek wat het zou moeten meten? Of meet het eigenlijk iets anders?
 Gebrek aan systematische fouten  vertekening (bias)
 Herwerking onderzoeksontwerp nodig om fouten te vermijden


3.2. ETHISCHE EISEN

1) Recht op informatie
Soms pas achteraf! Soms misleiding!
2) Vrijwilligheid
3) Anonimiteit en vertrouwelijkheid


3.3. PRAKTISCHE EISEN

1) Efficiënt en budgetvriendelijk
2) Resultaten bruikbaar, zeker bij praktijkgericht onderzoek


3.4. ONDERZOEKSPROCES: RODE DRAAD