Rechtsfilosofie B
Hoorcollege 4: Terug- en vooruitblik
Overzicht:
1. Samenvatting week 3
2. Twee tegenovergestelde posities: het BVerfG
3. Het debat voortgezet: het debat speelt niet alleen tussen het BVerfG en Koopmans, maar
wordt later voortgezet tussen Fischer – de voormalige minister van Buitenlandse Zaken
van Duitsland – en de heer Joseph Weiler. Als je goed kijkt naar de tegenstelling tussen
de stellingen van het BVerfG en Koopmans en tussen de stellingen van Weiler en Fischer,
dan zie je dat er een verrassende hoeveelheid overeenkomsten zijn die fundamenteler
zijn dan de verschillen van mening. Filosofen proberen de gemeenschappelijke noemer
van een geschil uit te lichten om van daaruit een andere weg in te slaan.
4. Een alternatieve weg inslaan
We hebben tot nu toe twee verschillende standpunten de revue laten passeren wat betreft de
centrale vraag van de cursus:
Is de Europese Unie een gemeenschap?
In welke zin is de EU Europees?
Eerst zullen de twee tegenovergestelde posities opnieuw behandeld worden. Als de visie van het
BVerfG het wint van de positie van Koopmans, dan zitten we met een moeilijke situatie. Als je
van het standpunt van het BVerfG uitgaat, dan slaat het Europese recht eigenlijk nergens op wat
betreft rechtstreekse werking en de voorrang van Europees recht. Er ontbreekt op radicale wijze
iets zoals democratische legitimatie aan dit enorme samenlevingsverband. De vraag is: moeten
we daarmee akkoord gaan of is er een manier om zicht te krijgen op wat de aard is van de EU,
een zicht dat ons vooruit helpt (al is het theoretisch/conceptueel) maar dat ook tegelijkertijd de
problemen beter in beeld brengt waarmee de EU momenteel worstelt?
Europa maakt momenteel een enorme crisis door. Naar aanleiding van de vluchtelingencrisis is
dit eigenlijk net zo’n ernstige crisis als de crisis van afgelopen jaar in Griekenland. Wat zich hier
nu aftekent, is een sterke splitsing tussen landen van Oost-Europa en Nederland, Duitsland etc.
Dit zijn landen die in principe bereid zijn om een behoorlijke hoeveelheid vluchtelingen in hun land
op te vangen, maar de Oost-Europese landen willen daar absoluut niks van weten. We kunnen
denken dat de Oost-Europeanen nog een weg te gaan hebben in termen van democratievorming,
maar eigenlijk ligt het allemaal veel fundamenteler dan dat. We hebben de geschiedenis van een
voormalige communistische samenleving onder de regie van de Sovjet-Unie nooit meegemaakt.
Voor die landen is dat geen kwestie van een ver verleden, dit is allemaal vrij recent. Dus het zijn
landen die een veel nationalistischer insteek hebben dan landen in West-Europa. De gedachte
dat er zoveel vluchtelingen zouden kunnen komen, creëert bij hen nogal wat angst en spanning
die voor ons niet zo evident is. Maar waarom is het in de kern een gevaarlijke tijd voor de EU?
Eigenlijk is dat niet zozeer vanwege de 10 miljoen vluchtelingen die op Europa zouden afkomen.
We zijn een groep van ongeveer 660 miljoen mensen. Daarop zijn 10 miljoen mensen niet niks,
maar we zouden prima 10 miljoen mensen kunnen opvangen (op de korte termijn is dit echter wel
moeilijk). Als je louter pragmatisch naar de zaak kijkt, dan komt dit Europa heel goed uit. Tegen
de tijd dat wij in staat zijn om naar een bejaardentehuis te gaan, hebben we een schrijnend tekort
aan mensen die zouden kunnen helpen in deze tehuizen. Met de vergrijzing van Europa hebben
we het echt hard nodig dat mensen hierheen komen om dit soort banen op te vullen. Maar er is
dus veel verzet. Wat interessant is aan de crisis die Europa nu meemaakt, is een onderscheid
Hoorcollege 4: Terug- en vooruitblik
Overzicht:
1. Samenvatting week 3
2. Twee tegenovergestelde posities: het BVerfG
3. Het debat voortgezet: het debat speelt niet alleen tussen het BVerfG en Koopmans, maar
wordt later voortgezet tussen Fischer – de voormalige minister van Buitenlandse Zaken
van Duitsland – en de heer Joseph Weiler. Als je goed kijkt naar de tegenstelling tussen
de stellingen van het BVerfG en Koopmans en tussen de stellingen van Weiler en Fischer,
dan zie je dat er een verrassende hoeveelheid overeenkomsten zijn die fundamenteler
zijn dan de verschillen van mening. Filosofen proberen de gemeenschappelijke noemer
van een geschil uit te lichten om van daaruit een andere weg in te slaan.
4. Een alternatieve weg inslaan
We hebben tot nu toe twee verschillende standpunten de revue laten passeren wat betreft de
centrale vraag van de cursus:
Is de Europese Unie een gemeenschap?
In welke zin is de EU Europees?
Eerst zullen de twee tegenovergestelde posities opnieuw behandeld worden. Als de visie van het
BVerfG het wint van de positie van Koopmans, dan zitten we met een moeilijke situatie. Als je
van het standpunt van het BVerfG uitgaat, dan slaat het Europese recht eigenlijk nergens op wat
betreft rechtstreekse werking en de voorrang van Europees recht. Er ontbreekt op radicale wijze
iets zoals democratische legitimatie aan dit enorme samenlevingsverband. De vraag is: moeten
we daarmee akkoord gaan of is er een manier om zicht te krijgen op wat de aard is van de EU,
een zicht dat ons vooruit helpt (al is het theoretisch/conceptueel) maar dat ook tegelijkertijd de
problemen beter in beeld brengt waarmee de EU momenteel worstelt?
Europa maakt momenteel een enorme crisis door. Naar aanleiding van de vluchtelingencrisis is
dit eigenlijk net zo’n ernstige crisis als de crisis van afgelopen jaar in Griekenland. Wat zich hier
nu aftekent, is een sterke splitsing tussen landen van Oost-Europa en Nederland, Duitsland etc.
Dit zijn landen die in principe bereid zijn om een behoorlijke hoeveelheid vluchtelingen in hun land
op te vangen, maar de Oost-Europese landen willen daar absoluut niks van weten. We kunnen
denken dat de Oost-Europeanen nog een weg te gaan hebben in termen van democratievorming,
maar eigenlijk ligt het allemaal veel fundamenteler dan dat. We hebben de geschiedenis van een
voormalige communistische samenleving onder de regie van de Sovjet-Unie nooit meegemaakt.
Voor die landen is dat geen kwestie van een ver verleden, dit is allemaal vrij recent. Dus het zijn
landen die een veel nationalistischer insteek hebben dan landen in West-Europa. De gedachte
dat er zoveel vluchtelingen zouden kunnen komen, creëert bij hen nogal wat angst en spanning
die voor ons niet zo evident is. Maar waarom is het in de kern een gevaarlijke tijd voor de EU?
Eigenlijk is dat niet zozeer vanwege de 10 miljoen vluchtelingen die op Europa zouden afkomen.
We zijn een groep van ongeveer 660 miljoen mensen. Daarop zijn 10 miljoen mensen niet niks,
maar we zouden prima 10 miljoen mensen kunnen opvangen (op de korte termijn is dit echter wel
moeilijk). Als je louter pragmatisch naar de zaak kijkt, dan komt dit Europa heel goed uit. Tegen
de tijd dat wij in staat zijn om naar een bejaardentehuis te gaan, hebben we een schrijnend tekort
aan mensen die zouden kunnen helpen in deze tehuizen. Met de vergrijzing van Europa hebben
we het echt hard nodig dat mensen hierheen komen om dit soort banen op te vullen. Maar er is
dus veel verzet. Wat interessant is aan de crisis die Europa nu meemaakt, is een onderscheid
