Blok 2.7. Developmental Psychology: From Infancy to Old Age.
Probleem 7. Coming of Age.
Leerdoelen:
1. Op welke gebieden laten oudere mensen verslechteringen zien?
2. Wat is er mogelijk om die verslechteringen tegen te gaan?
Contemporary Review 2009: Cognitive Aging
Door L.L. Drag & L.A. Bieliauskas
Biologische veranderingen. Naarmate mensen ouder worden, vinden er veranderingen in het
brein plaats. Structureel gezien neemt in sommige gebieden het breinvolume af waarbij het
vooral gaat om de frontale cortex: hoeveelheden white matter (axonen) en grey matter
(celkernen) nemen hier af. Deze afname in breinvolume heeft een impact op de cognitieve
processen die van die specifieke hersengebieden afhankelijk zijn. Naast de frontale cortex,
wordt ook de hippocampus kleiner naarmate men ouder wordt wat tegelijkertijd resulteert in
het groter worden van de ventrikels (alhoewel er geen consensus bestaat over hoeveel neuraal
verlies hierdoor wordt veroorzaakt). Het kleiner worden of ‘wegkwijnen’ van de hippocampus
gaat gepaard met geheugenverlies en een afname in geheugenprestaties (zelfs in gezonde
oudere volwassenen). De veranderingen in breinvolume zijn niet lineair (omdat afnames op
jongere leeftijd minimaal zijn, maar na een bepaald punt erg snel afnemen). Naast structurele
veranderingen, veranderd ook het cerebrovasculaire systeem (bloedvaten in het brein) naar
verloop van tijd. Zo nemen de bloedstroom tijdens rust, de stofwisselingsnelheid van zuurstof
consumptie en de vasculaire reactiviteit van bloedvaten in het brein in reactie op verschillende
chemische modulatoren af naarmate mensen ouder worden. Er is gevonden dat oudere mensen
meer activatie laten zien in beide hersenhelften tijdens het uitvoeren van eenzelfde taak in
vergelijking met jongere mensen. Gebaseerd op deze bevinding stelt het hemi-spheric
asymmerty reduction in older adults model dat onder gelijke omstandigheden, de prefrontale
activatie tijdens cognitieve processen minder gelateraliseerd (gespecialiseerd) is in oudere
mensen dan in jongere mensen. Verder is gevonden dat naarmate mensen ouder worden, ze
een afname laten zien in occipital-temperoal activiteit die gekoppeld is aan een toename in
frontale activiteit (ook wel PASA shift) die te zien is bij verschillende cognitieve functies
waaronder aandacht, visuospatiële verwerking en geheugen.
Voor het verklaren van veranderingen in de activatie van functies, wordt een theory of
functional compensation voorgesteld die claimt dat de veranderde activatiepatronen zoals we
die bij oudere mensen zien ontstaan doordat andere hersenstructuren de neurocognitieve
verslechteringen die hebben plaatsgevonden op proberen te pakken (ze te compenseren). Zo
wordt er voorgesteld dat de PASA shift ontstaat doordat het zintuigelijke verwerkingssysteem
verslechterd en frontale gebieden hierop inspelen. In aanvulling op de theory of functional
compensations, stelt de scaffolding theory dat toenames in functionele breinactiviteit (vooral
in het frontale gebied) ‘compensatory scaffolding’ representeert: het rekruteren van extra
circuits die structuren die afnames hebben laten zien doordat ze niet meer efficiënt zijn,
ondersteunen. Hierbij zou scaffolding niet een respons zijn op leeftijd (het kan bij jongere
1
Probleem 7. Coming of Age.
Leerdoelen:
1. Op welke gebieden laten oudere mensen verslechteringen zien?
2. Wat is er mogelijk om die verslechteringen tegen te gaan?
Contemporary Review 2009: Cognitive Aging
Door L.L. Drag & L.A. Bieliauskas
Biologische veranderingen. Naarmate mensen ouder worden, vinden er veranderingen in het
brein plaats. Structureel gezien neemt in sommige gebieden het breinvolume af waarbij het
vooral gaat om de frontale cortex: hoeveelheden white matter (axonen) en grey matter
(celkernen) nemen hier af. Deze afname in breinvolume heeft een impact op de cognitieve
processen die van die specifieke hersengebieden afhankelijk zijn. Naast de frontale cortex,
wordt ook de hippocampus kleiner naarmate men ouder wordt wat tegelijkertijd resulteert in
het groter worden van de ventrikels (alhoewel er geen consensus bestaat over hoeveel neuraal
verlies hierdoor wordt veroorzaakt). Het kleiner worden of ‘wegkwijnen’ van de hippocampus
gaat gepaard met geheugenverlies en een afname in geheugenprestaties (zelfs in gezonde
oudere volwassenen). De veranderingen in breinvolume zijn niet lineair (omdat afnames op
jongere leeftijd minimaal zijn, maar na een bepaald punt erg snel afnemen). Naast structurele
veranderingen, veranderd ook het cerebrovasculaire systeem (bloedvaten in het brein) naar
verloop van tijd. Zo nemen de bloedstroom tijdens rust, de stofwisselingsnelheid van zuurstof
consumptie en de vasculaire reactiviteit van bloedvaten in het brein in reactie op verschillende
chemische modulatoren af naarmate mensen ouder worden. Er is gevonden dat oudere mensen
meer activatie laten zien in beide hersenhelften tijdens het uitvoeren van eenzelfde taak in
vergelijking met jongere mensen. Gebaseerd op deze bevinding stelt het hemi-spheric
asymmerty reduction in older adults model dat onder gelijke omstandigheden, de prefrontale
activatie tijdens cognitieve processen minder gelateraliseerd (gespecialiseerd) is in oudere
mensen dan in jongere mensen. Verder is gevonden dat naarmate mensen ouder worden, ze
een afname laten zien in occipital-temperoal activiteit die gekoppeld is aan een toename in
frontale activiteit (ook wel PASA shift) die te zien is bij verschillende cognitieve functies
waaronder aandacht, visuospatiële verwerking en geheugen.
Voor het verklaren van veranderingen in de activatie van functies, wordt een theory of
functional compensation voorgesteld die claimt dat de veranderde activatiepatronen zoals we
die bij oudere mensen zien ontstaan doordat andere hersenstructuren de neurocognitieve
verslechteringen die hebben plaatsgevonden op proberen te pakken (ze te compenseren). Zo
wordt er voorgesteld dat de PASA shift ontstaat doordat het zintuigelijke verwerkingssysteem
verslechterd en frontale gebieden hierop inspelen. In aanvulling op de theory of functional
compensations, stelt de scaffolding theory dat toenames in functionele breinactiviteit (vooral
in het frontale gebied) ‘compensatory scaffolding’ representeert: het rekruteren van extra
circuits die structuren die afnames hebben laten zien doordat ze niet meer efficiënt zijn,
ondersteunen. Hierbij zou scaffolding niet een respons zijn op leeftijd (het kan bij jongere
1
