PEDAGOGIEK
Pedagogiek .............................................................................................................................................................. 1
HOOFDSTUK 1: EEN MENS LEEFT NOOIT ALLEEN ................................................................................................... 5
1.1 stelling 1: de mens is vanaf zijn geboorte volledig bepaald Nature ......................................................... 5
1.2 stelling 2: de opvoeding maakt de mens tot nurture ............................................................................... 5
1.3 stelling 3: de mens bepaalt zichzelf, existentialistische opvatting ........................................................... 5
1.4 een genuanceerde, synthetische visie ...................................................................................................... 5
HOOFDSTUK 2: HET BIO-ECOLOGISCH MODEL VAN BRONFENBRENNER ............................................................... 6
2.1 het microsysteem ......................................................................................................................................... 6
2.2 het mesosysteem ......................................................................................................................................... 6
2.3 het exosysteem ............................................................................................................................................ 7
2.4 het macrosysteem ........................................................................................................................................ 7
HOOFDSTUK 3: BALANSMODEL VAN BAKKER ......................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 4: PEDAGOGISCH SCHEMA VAN HELLINCKX ...................................................................................... 9
4.1 opvoeden als circulair en complementair proces ........................................................................................ 9
4.2 Componenten van opvoedingssituaties ....................................................................................................... 9
4.2.1 pedagogische vraag .............................................................................................................................. 9
4.2.2 HEt pedagogisch aanbod .................................................................................................................... 10
4.3 Verontrustende leefsituatie ....................................................................................................................... 10
4.4 Opvoedingsdomeinen ................................................................................................................................ 10
4.5 Drie invalshoeken ....................................................................................................................................... 11
4.5.1 De situatiehantering ........................................................................................................................... 11
4.5.2 Het klimaat ......................................................................................................................................... 11
4.5.3 Pedagogische middelen ...................................................................................................................... 11
HOOFDSTUK 5: POSITIEF OPVOEDEN .................................................................................................................... 14
5.1 Creëren van een veilige en uitdagende omgeving ..................................................................................... 14
5.2 zorgen voor een positieve leeromgeving ................................................................................................... 14
5.3 Hanteren van een adequate discipline ....................................................................................................... 14
5.4 Realistische verachtingen hebben .............................................................................................................. 14
5.5 Voor zichzelf zorgen als ouder of opvoeder ............................................................................................... 14
HOOFDSTUK 6: HET GEZIN ALS SYSTEEM .............................................................................................................. 15
6.1 De persoonskenmerken van de gezinsleden .............................................................................................. 15
6.1.1 De gezondheid/fysieke gesteldheid.................................................................................................... 15
6.1.2 De persoon en de persoonlijkheid van de ouders .............................................................................. 15
6.1.3 De opvoedingsgeschiedenis ............................................................................................................... 15
6.2 De subsysteemkenmerken ......................................................................................................................... 15
6.2.1 De echtelijke relatie ............................................................................................................................ 15
6.2.2 De siblinggroep ................................................................................................................................... 15
Pagina 1 van 36
, 6.3 De algemene gezinskenmerken ................................................................................................................. 15
6.3.1 De gezinsorganisatie ........................................................................................................................... 15
6.3.2 De gezinscultuur ................................................................................................................................. 16
6.3.3 De gezinsdynamiek ............................................................................................................................. 16
6.4 De gezinscontext ........................................................................................................................................ 16
HOOFDSTUK 7: OPVOEDINGSSTIJLEN ................................................................................................................... 17
7.1 Autoritaire opvoedingsstijl .................................................................................................................... 17
7.2 Autoritatieve of democratische opvoedingsstijl .................................................................................... 17
7.3 Toegeeflijke of permissieve opvoedingsstijl .......................................................................................... 18
7.4 Verwaarlozende opvoedingsstijl............................................................................................................ 18
HOOFDSTUK 8: OPVOEDEN IN EEN SNEL VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ ......................................................... 19
8.1 Democratisering ......................................................................................................................................... 19
8.2 Individualisering ......................................................................................................................................... 19
8.3 Diverse samenleving................................................................................................................................... 19
8.4 Fragmentarisering ...................................................................................................................................... 19
8.5 Consumentisme en ‘graascultuur’ .............................................................................................................. 19
8.6 De grotere welvaart en verwenning ........................................................................................................... 19
8.7 Flexibilisering van de levensloop ................................................................................................................ 19
8.8 Postadolescentie ........................................................................................................................................ 20
8.9 Digitale Context .......................................................................................................................................... 20
8.9.1 Onze samenleving nu.......................................................................................................................... 20
8.9.2 Digitale kloof ....................................................................................................................................... 20
8.9.3 Wat is mediawijsheid? ........................................................................................................................ 20
8.9.4 Hoe word je mediawijs? ..................................................................................................................... 20
8.9.5 (on)Veilig internetgebruik .................................................................................................................. 20
HOOFDSTUK 9: PREVENTIEVE GEZINSONDERSTEUNING IN HET MICROSYSTEEM ............................................... 21
9.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 21
9.2 Preventieve gezinsondersteuning .............................................................................................................. 21
9.2.1 Uitgangspunten .................................................................................................................................. 21
9.2.2 Huis van het Kind ................................................................................................................................ 21
9.2.3 Doelgroep ................................................................................................................................... 21
9.2.4 Doel..................................................................................................................................................... 21
9.2.4 Functies ....................................................................................................................................... 21
9.3 Preventieve gezinsondersteuning binnen de Integrale Jeugdhulp ......................................................... 22
HOOFDSTUK 10: ECHTSCHEIDING ......................................................................................................................... 23
10.1 Cijfers ........................................................................................................................................................ 23
10.1.1 Algemeen verloop van de echtscheiding .......................................................................................... 23
10.1.2 Een crisisfase .................................................................................................................................... 23
Pagina 2 van 36
, 10.1.3 Een overgangsfase ............................................................................................................................ 23
10.1.4 Een fase van hernieuwde stabiliteit ................................................................................................. 23
10.2 Echtscheiding vanuit het perspectief van de ouders................................................................................ 23
10.2.1 Uiteengaan of samen blijven voor de kinderen? .............................................................................. 23
10.2.2 Beleving ............................................................................................................................................ 23
10.3 Echtscheiding vanuit het perspectief van de kinderen ............................................................................ 24
10.3.1 Inventaris van gevoelens .................................................................................................................. 24
10.3.2 Gevolgen van echtscheiding voor kinderen ..................................................................................... 24
10.3.3 Beschermende en risicofactoren bij kinderen en ouders ................................................................. 25
10.4 Ondersteuningsvragen van kinderen en ouders ...................................................................................... 25
HOOFDSTUK 11: GEZAGSCO-OUDERSCHAP .......................................................................................................... 26
11.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 26
11.2 Vanuit het perspectief van de ouders ...................................................................................................... 26
11.3 Vanuit het perspectief van de kinderen ................................................................................................... 26
HOOFDSTUK 12: EENOUDERGEZIN ....................................................................................................................... 27
12.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 27
12.2 Vanuit het perspectief van de ouders ...................................................................................................... 27
12.3 Vanuit het perspectief van de kinderen ................................................................................................... 27
HOOFDSTUK 13: NIEUW GEZIN ............................................................................................................................. 28
13.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 28
13.2 Kerngezin .................................................................................................................................................. 28
13.3 Nieuw gezin .............................................................................................................................................. 28
13.4 Belang van de erkenning van het verschil tussen een kerngezin en een nieuw gezin ............................. 28
13.5 Kenmerken van een nieuw gezin.............................................................................................................. 29
13.5.1 De stiefouder voegt iets toe ............................................................................................................. 29
13.5.2 Ex-partners blijven samen ouder ...................................................................................................... 29
13.5.3 Bloedband en stiefband naast elkaar ............................................................................................... 29
13.5.4 Twee culturen bij elkaar ................................................................................................................... 29
13.5.5 Wonen in twee gezinnen .................................................................................................................. 29
13.5.6 Een achtergrond van verlies ............................................................................................................. 29
13.5.7 Meerdere loyaliteiten naast elkaar .................................................................................................. 29
13.5.8 Nieuwe kansen ................................................................................................................................. 29
HOOFDSTUK 14: HOLEBI-GEZIN ............................................................................................................................ 30
14.1 Van kinderwens naar kind. ....................................................................................................................... 30
14.2 Hoe reageert de omgeving? ..................................................................................................................... 30
14.3 Hoe is het voor de kinderen? ................................................................................................................... 30
14.4 Do’s voor professionals ............................................................................................................................ 31
HOOFDSTUK 15: PLEEGZORG ................................................................................................................................ 32
Pagina 3 van 36
, 15.1 Wat is pleegzorg? ..................................................................................................................................... 32
15.1.1 Het verschil tussen pleegzorg en adoptie ......................................................................................... 32
15.1.2 Redenen voor pleegplaatsing ........................................................................................................... 32
15.1.3 Vaste waarden binnen pleegzorg ..................................................................................................... 32
15.2 De weg naar pleegzorg ............................................................................................................................. 33
15.2.1 Hoe komt een kind of jongere in pleegzorg terecht? ....................................................................... 33
15.2.2 Hoe kan men een pleeggezin worden? ............................................................................................ 33
Bijlagen .................................................................................................................................................................. 34
Bijlage 1 – Balansmodel van Bakker ............................................................................................................ 34
Bijlage 2 – Het pedagogisch schema van hellinckx ...................................................................................... 35
Bijlage 3 – integrale jeugdhulp .................................................................................................................... 36
Pagina 4 van 36
Pedagogiek .............................................................................................................................................................. 1
HOOFDSTUK 1: EEN MENS LEEFT NOOIT ALLEEN ................................................................................................... 5
1.1 stelling 1: de mens is vanaf zijn geboorte volledig bepaald Nature ......................................................... 5
1.2 stelling 2: de opvoeding maakt de mens tot nurture ............................................................................... 5
1.3 stelling 3: de mens bepaalt zichzelf, existentialistische opvatting ........................................................... 5
1.4 een genuanceerde, synthetische visie ...................................................................................................... 5
HOOFDSTUK 2: HET BIO-ECOLOGISCH MODEL VAN BRONFENBRENNER ............................................................... 6
2.1 het microsysteem ......................................................................................................................................... 6
2.2 het mesosysteem ......................................................................................................................................... 6
2.3 het exosysteem ............................................................................................................................................ 7
2.4 het macrosysteem ........................................................................................................................................ 7
HOOFDSTUK 3: BALANSMODEL VAN BAKKER ......................................................................................................... 8
HOOFDSTUK 4: PEDAGOGISCH SCHEMA VAN HELLINCKX ...................................................................................... 9
4.1 opvoeden als circulair en complementair proces ........................................................................................ 9
4.2 Componenten van opvoedingssituaties ....................................................................................................... 9
4.2.1 pedagogische vraag .............................................................................................................................. 9
4.2.2 HEt pedagogisch aanbod .................................................................................................................... 10
4.3 Verontrustende leefsituatie ....................................................................................................................... 10
4.4 Opvoedingsdomeinen ................................................................................................................................ 10
4.5 Drie invalshoeken ....................................................................................................................................... 11
4.5.1 De situatiehantering ........................................................................................................................... 11
4.5.2 Het klimaat ......................................................................................................................................... 11
4.5.3 Pedagogische middelen ...................................................................................................................... 11
HOOFDSTUK 5: POSITIEF OPVOEDEN .................................................................................................................... 14
5.1 Creëren van een veilige en uitdagende omgeving ..................................................................................... 14
5.2 zorgen voor een positieve leeromgeving ................................................................................................... 14
5.3 Hanteren van een adequate discipline ....................................................................................................... 14
5.4 Realistische verachtingen hebben .............................................................................................................. 14
5.5 Voor zichzelf zorgen als ouder of opvoeder ............................................................................................... 14
HOOFDSTUK 6: HET GEZIN ALS SYSTEEM .............................................................................................................. 15
6.1 De persoonskenmerken van de gezinsleden .............................................................................................. 15
6.1.1 De gezondheid/fysieke gesteldheid.................................................................................................... 15
6.1.2 De persoon en de persoonlijkheid van de ouders .............................................................................. 15
6.1.3 De opvoedingsgeschiedenis ............................................................................................................... 15
6.2 De subsysteemkenmerken ......................................................................................................................... 15
6.2.1 De echtelijke relatie ............................................................................................................................ 15
6.2.2 De siblinggroep ................................................................................................................................... 15
Pagina 1 van 36
, 6.3 De algemene gezinskenmerken ................................................................................................................. 15
6.3.1 De gezinsorganisatie ........................................................................................................................... 15
6.3.2 De gezinscultuur ................................................................................................................................. 16
6.3.3 De gezinsdynamiek ............................................................................................................................. 16
6.4 De gezinscontext ........................................................................................................................................ 16
HOOFDSTUK 7: OPVOEDINGSSTIJLEN ................................................................................................................... 17
7.1 Autoritaire opvoedingsstijl .................................................................................................................... 17
7.2 Autoritatieve of democratische opvoedingsstijl .................................................................................... 17
7.3 Toegeeflijke of permissieve opvoedingsstijl .......................................................................................... 18
7.4 Verwaarlozende opvoedingsstijl............................................................................................................ 18
HOOFDSTUK 8: OPVOEDEN IN EEN SNEL VERANDERENDE MAATSCHAPPIJ ......................................................... 19
8.1 Democratisering ......................................................................................................................................... 19
8.2 Individualisering ......................................................................................................................................... 19
8.3 Diverse samenleving................................................................................................................................... 19
8.4 Fragmentarisering ...................................................................................................................................... 19
8.5 Consumentisme en ‘graascultuur’ .............................................................................................................. 19
8.6 De grotere welvaart en verwenning ........................................................................................................... 19
8.7 Flexibilisering van de levensloop ................................................................................................................ 19
8.8 Postadolescentie ........................................................................................................................................ 20
8.9 Digitale Context .......................................................................................................................................... 20
8.9.1 Onze samenleving nu.......................................................................................................................... 20
8.9.2 Digitale kloof ....................................................................................................................................... 20
8.9.3 Wat is mediawijsheid? ........................................................................................................................ 20
8.9.4 Hoe word je mediawijs? ..................................................................................................................... 20
8.9.5 (on)Veilig internetgebruik .................................................................................................................. 20
HOOFDSTUK 9: PREVENTIEVE GEZINSONDERSTEUNING IN HET MICROSYSTEEM ............................................... 21
9.1 Inleiding ...................................................................................................................................................... 21
9.2 Preventieve gezinsondersteuning .............................................................................................................. 21
9.2.1 Uitgangspunten .................................................................................................................................. 21
9.2.2 Huis van het Kind ................................................................................................................................ 21
9.2.3 Doelgroep ................................................................................................................................... 21
9.2.4 Doel..................................................................................................................................................... 21
9.2.4 Functies ....................................................................................................................................... 21
9.3 Preventieve gezinsondersteuning binnen de Integrale Jeugdhulp ......................................................... 22
HOOFDSTUK 10: ECHTSCHEIDING ......................................................................................................................... 23
10.1 Cijfers ........................................................................................................................................................ 23
10.1.1 Algemeen verloop van de echtscheiding .......................................................................................... 23
10.1.2 Een crisisfase .................................................................................................................................... 23
Pagina 2 van 36
, 10.1.3 Een overgangsfase ............................................................................................................................ 23
10.1.4 Een fase van hernieuwde stabiliteit ................................................................................................. 23
10.2 Echtscheiding vanuit het perspectief van de ouders................................................................................ 23
10.2.1 Uiteengaan of samen blijven voor de kinderen? .............................................................................. 23
10.2.2 Beleving ............................................................................................................................................ 23
10.3 Echtscheiding vanuit het perspectief van de kinderen ............................................................................ 24
10.3.1 Inventaris van gevoelens .................................................................................................................. 24
10.3.2 Gevolgen van echtscheiding voor kinderen ..................................................................................... 24
10.3.3 Beschermende en risicofactoren bij kinderen en ouders ................................................................. 25
10.4 Ondersteuningsvragen van kinderen en ouders ...................................................................................... 25
HOOFDSTUK 11: GEZAGSCO-OUDERSCHAP .......................................................................................................... 26
11.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 26
11.2 Vanuit het perspectief van de ouders ...................................................................................................... 26
11.3 Vanuit het perspectief van de kinderen ................................................................................................... 26
HOOFDSTUK 12: EENOUDERGEZIN ....................................................................................................................... 27
12.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 27
12.2 Vanuit het perspectief van de ouders ...................................................................................................... 27
12.3 Vanuit het perspectief van de kinderen ................................................................................................... 27
HOOFDSTUK 13: NIEUW GEZIN ............................................................................................................................. 28
13.1 Inleiding .................................................................................................................................................... 28
13.2 Kerngezin .................................................................................................................................................. 28
13.3 Nieuw gezin .............................................................................................................................................. 28
13.4 Belang van de erkenning van het verschil tussen een kerngezin en een nieuw gezin ............................. 28
13.5 Kenmerken van een nieuw gezin.............................................................................................................. 29
13.5.1 De stiefouder voegt iets toe ............................................................................................................. 29
13.5.2 Ex-partners blijven samen ouder ...................................................................................................... 29
13.5.3 Bloedband en stiefband naast elkaar ............................................................................................... 29
13.5.4 Twee culturen bij elkaar ................................................................................................................... 29
13.5.5 Wonen in twee gezinnen .................................................................................................................. 29
13.5.6 Een achtergrond van verlies ............................................................................................................. 29
13.5.7 Meerdere loyaliteiten naast elkaar .................................................................................................. 29
13.5.8 Nieuwe kansen ................................................................................................................................. 29
HOOFDSTUK 14: HOLEBI-GEZIN ............................................................................................................................ 30
14.1 Van kinderwens naar kind. ....................................................................................................................... 30
14.2 Hoe reageert de omgeving? ..................................................................................................................... 30
14.3 Hoe is het voor de kinderen? ................................................................................................................... 30
14.4 Do’s voor professionals ............................................................................................................................ 31
HOOFDSTUK 15: PLEEGZORG ................................................................................................................................ 32
Pagina 3 van 36
, 15.1 Wat is pleegzorg? ..................................................................................................................................... 32
15.1.1 Het verschil tussen pleegzorg en adoptie ......................................................................................... 32
15.1.2 Redenen voor pleegplaatsing ........................................................................................................... 32
15.1.3 Vaste waarden binnen pleegzorg ..................................................................................................... 32
15.2 De weg naar pleegzorg ............................................................................................................................. 33
15.2.1 Hoe komt een kind of jongere in pleegzorg terecht? ....................................................................... 33
15.2.2 Hoe kan men een pleeggezin worden? ............................................................................................ 33
Bijlagen .................................................................................................................................................................. 34
Bijlage 1 – Balansmodel van Bakker ............................................................................................................ 34
Bijlage 2 – Het pedagogisch schema van hellinckx ...................................................................................... 35
Bijlage 3 – integrale jeugdhulp .................................................................................................................... 36
Pagina 4 van 36
