Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1. situering.................................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 2. ontwikkelingen en actuele tendensen.......................................................................................7
afdeling I. familierecht als spiegel van maatschappelijke waarden.....................................................................7
afdeling II. ontwikkelingen....................................................................................................................................7
§1. Ancien régime..............................................................................................................................................7
§2. 19de eeuw tot 1ste helft 20ste eeuw...............................................................................................................7
§3. Ontwikkelingen vanaf 2de helft 20ste eeuw..................................................................................................7
hoofdstuk 3. bronnen van het personen- en familierecht...............................................................................8
afdeling I. nationale bronnen................................................................................................................................8
§1. burgerlijk wetboek......................................................................................................................................8
§2. gerechtelijk wetboek...................................................................................................................................8
§3. Specifieke wetten en decreten....................................................................................................................9
§4. grondwet.....................................................................................................................................................9
afdeling ii. internationale bronnen.......................................................................................................................9
§1. overzicht......................................................................................................................................................9
§2. EVRM...........................................................................................................................................................9
§3. ivrk...............................................................................................................................................................9
§4. Unierecht.....................................................................................................................................................9
hoofdstuk 1. afstamming............................................................................................................................. 10
afdeling I. inleiding..............................................................................................................................................10
afdeling II. evoluties in het afstammingsrecht....................................................................................................10
§1. burgerlijk wetboek....................................................................................................................................10
§2. arrest marckx.............................................................................................................................................11
§3. afstammingswetten van 31 maart 1987 en 1 juli 2006.............................................................................11
§4. wet 6 juli 2007 medisch begeleide voortplanting.....................................................................................11
§5. wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming meemoederszijde.....................................................................11
§6. rechtspraak Grondwettelijk Hof en wet 21 december 2018....................................................................11
§7. meeouderschap?.......................................................................................................................................11
afdeling III. afstamming langs moederszijde......................................................................................................11
§1. overzicht....................................................................................................................................................11
§2. geboorteakte (artikel 312)........................................................................................................................12
§3. erkenning...................................................................................................................................................13
§4. gerechtelijke vaststelling van moederschap.............................................................................................15
afdeling IV. afstamming langs vaderszijde.........................................................................................................15
§1. inleiding.....................................................................................................................................................15
§2. vaderschapsregel = vermoeden van vaderschap......................................................................................16
§3. erkenning...................................................................................................................................................18
§4. gerechtelijke vaststelling...........................................................................................................................19
afdeling V. afstamming na medisch begeleide voortplanting en afstamming van meemoederszijde..............20
§1. medisch begeleide voortplanting: situering en voorwaarden..................................................................20
1
Personen- en familierecht 2022-2023
, §2. afstamming na medisch begeleide voortplanting.....................................................................................21
§3. afstamming van meemoederszijde...........................................................................................................21
§4. donorkinderen: het recht van het kind om zijn afkomst te kennen.........................................................23
afdeling VI. rechtsgevolgen van afstamming.....................................................................................................23
§1. non-discriminatiebeginsel.........................................................................................................................23
§2. diverse gevolgen........................................................................................................................................23
hoofdstuk 1. naam....................................................................................................................................... 25
afdeling I. begrip, aard en kenmerken................................................................................................................25
§1. begrip.........................................................................................................................................................25
§2. aard en kenmerken...................................................................................................................................25
afdeling II. familienaam......................................................................................................................................25
§1. begrip.........................................................................................................................................................25
§2. historiek: geen keuzevrijheid tot 2014......................................................................................................25
§3. vaststelling van de naam: het huidige stelsel...........................................................................................26
§4. naamverandering......................................................................................................................................27
afdeling III. voornaam.........................................................................................................................................27
§1. begrip.........................................................................................................................................................27
§2. vaststelling voornaam...............................................................................................................................28
§3. veranderen voornaam...............................................................................................................................28
hoofdstuk 2. geslacht................................................................................................................................... 28
afdeling I. geslacht, gender en genderidentiteit.................................................................................................28
afdeling II. vaststelling van het geslacht.............................................................................................................28
afdeling III. aanpassing van de registratie van geslacht....................................................................................29
§1. evolutie van strikte medische voorwaarden naar zelfbeschikking...........................................................29
§2. gedeeltelijke vernietiging door het grondwettelijk hof............................................................................29
§3. voorwaarden voor aanpassing van de registratie van het geslacht.........................................................29
§4. procedure..................................................................................................................................................29
§5. afstamming van kinderen van personen die hun geslacht hebben aangepast........................................29
inleiding: het statuut van de minderjarige (art. 388).....................................................................................30
hoofdstuk 1. handelings(on)bekwaamheid van de minderjarige...................................................................30
afdeling i. begrip en situering.............................................................................................................................30
afdeling ii. uitzonderlijke handelingsbekwaamheid...........................................................................................30
§1. inleiding en achtergrond...........................................................................................................................30
§2. niet-leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid.....................................................................................30
§3. leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid............................................................................................31
afdeling iii. volledige handelingsonbekwaamheid..............................................................................................31
§1. beginsel.....................................................................................................................................................31
§2. wie vertegenwoordigt het kind?...............................................................................................................31
§3. machtigingsvereiste (art. 378, §1 en 410).................................................................................................31
§4. sanctieregeling..........................................................................................................................................32
afdeling iv. beperkte handelingsonbekwaamheid..............................................................................................32
2
Personen- en familierecht 2022-2023
,hoofdstuk 2. ouderlijke rechten en plichten.................................................................................................32
afdeling i. ouderlijk gezag...................................................................................................................................32
§1. inleiding.....................................................................................................................................................32
§2. historiek.....................................................................................................................................................33
§3. toepassingsgebied.....................................................................................................................................33
§4. bestanddelen.............................................................................................................................................33
§5. titularissen van het ouderlijk gezag...........................................................................................................34
§6. uitoefening................................................................................................................................................35
§7. procedurele aspecten met betrekking tot het ouderlijk gezag, verblijf en recht op persoonlijk contact 36
afdeling ii. ouderlijke verplichtingen...................................................................................................................37
§1. overzicht....................................................................................................................................................37
§2. de verplichting tot levensonderhoud en opvoeding.................................................................................37
§3. plicht tot respect.......................................................................................................................................40
hoofstuk 3. voogdij en pleegvoogdij............................................................................................................. 40
afdeling i. voogdij................................................................................................................................................40
§1. ontstaan en einde van voogdij..................................................................................................................40
§2. organisatie van de voogdij........................................................................................................................40
§3. werking van de voogdij.............................................................................................................................41
§4. verantwoording over de voogdij...............................................................................................................42
afdeling ii. pleegvoogdij......................................................................................................................................42
opmerking: ontvoogding.....................................................................................................................................43
hoofdstuk 4. recht op persoonlijk contact.................................................................................................... 43
afdeling i. inleiding..............................................................................................................................................43
afdeling ii. contactrecht ouders..........................................................................................................................43
afdeling iii. contactrecht grootouders................................................................................................................43
afdeling iv. contactrecht derden.........................................................................................................................43
opmerking: ontzetting uit het ouderlijk gezag....................................................................................................43
hoofdstuk 1. inleiding institutionalisering van de tweerelatie.......................................................................44
hoofdstuk 2. huwelijk: aangaan van een huwelijk......................................................................................... 44
afdeling i. grondvereisten...................................................................................................................................44
§1. geslacht: gelijk of verschillend..................................................................................................................44
§2. partners in leven........................................................................................................................................44
§3. huwbare leeftijd........................................................................................................................................45
§4. ongehuwde staat.......................................................................................................................................45
§5. toestemming van echtgenoten.................................................................................................................45
§6. instemming van de ouders........................................................................................................................46
§7. huwelijkbeletsels.......................................................................................................................................47
afdeling ii. vormvereisten....................................................................................................................................47
§1. aangifte voor het huwelijk: de huwelijksaangifte.....................................................................................47
§2. wachttijd en termijn voor huwelijk...........................................................................................................47
§3. de huwelijksvoltrekking.............................................................................................................................48
3
Personen- en familierecht 2022-2023
, §4. uitstel of weigering door ambtenaar van de burgerlijke stand................................................................48
afdeling iii. Nietigverklaring van het huwelijk....................................................................................................48
§1. algemeen...................................................................................................................................................48
§2. nietigheidsgronden...................................................................................................................................48
§3. gevolgen met betrekking tot persoon/goederen......................................................................................49
hoofdstuk 3. gevolgen van het huwelijk: het primair huwelijkstelsel............................................................49
afdeling i. situering.............................................................................................................................................49
afdeling ii. kenmerken.........................................................................................................................................49
afdeling iii. handelingsbekwaamheid van de echtgenoten................................................................................49
afdeling iv. persoonlijke huwelijksverplichtingen...............................................................................................50
§1. samenwoningsverplichting........................................................................................................................50
§2. getrouwheidsverplichting.........................................................................................................................50
§3. hulpverplichting (zie verder).....................................................................................................................50
§4. bijstandsverplichting.................................................................................................................................50
afdeling v. verplichting tot hulp en bijdrage in de lasten van het huwelijk........................................................50
§1. hulpplicht...................................................................................................................................................50
§2. verplichting tot bijdrage in de lasten van het huwelijk.............................................................................51
§3. niet nakoming van de hulp en bijdrageplicht............................................................................................51
afdeling vi. bescherming van de gezinswoning..................................................................................................52
§1. inleiding.....................................................................................................................................................52
§2. voorwerp van bescherming.......................................................................................................................52
§3. inhoud van bescherming...........................................................................................................................52
afdeling vii. vrijheid van beroep..........................................................................................................................53
afdeling viii. inning en besteding van inkomsten................................................................................................53
afdeling ix. openen van bankrekening- kluis.......................................................................................................53
afdeling x. de hoofdelijkheid van huishoudelijke schuld.....................................................................................53
afdeling xi. bescherming gezinsbelang tegen schenkingen en persoonlijke zekerheden...................................53
afdeling xii. dringende maatregelen...................................................................................................................54
§1. inleiding.....................................................................................................................................................54
§2. toepassingsvoorwaarden..........................................................................................................................54
§3. mogelijke maatregelen..............................................................................................................................54
§4. geldingsduur..............................................................................................................................................54
hoofdstuk 7: wettelijk samenwonen............................................................................................................ 54
afdeling i inleiding...............................................................................................................................................54
afdeling ii. het aangaan van een wettelijke samenwoning................................................................................55
§1. grondvoorwaarden....................................................................................................................................55
§2. vormvoorwaarden.....................................................................................................................................55
afdeling iii. gevolgen...........................................................................................................................................56
§1. algemeen...................................................................................................................................................56
§2. primair samenwoningsstelsel....................................................................................................................56
§3. secundair samenwoningsrecht.................................................................................................................56
4
Personen- en familierecht 2022-2023
Hoofdstuk 1. situering.................................................................................................................................... 7
Hoofdstuk 2. ontwikkelingen en actuele tendensen.......................................................................................7
afdeling I. familierecht als spiegel van maatschappelijke waarden.....................................................................7
afdeling II. ontwikkelingen....................................................................................................................................7
§1. Ancien régime..............................................................................................................................................7
§2. 19de eeuw tot 1ste helft 20ste eeuw...............................................................................................................7
§3. Ontwikkelingen vanaf 2de helft 20ste eeuw..................................................................................................7
hoofdstuk 3. bronnen van het personen- en familierecht...............................................................................8
afdeling I. nationale bronnen................................................................................................................................8
§1. burgerlijk wetboek......................................................................................................................................8
§2. gerechtelijk wetboek...................................................................................................................................8
§3. Specifieke wetten en decreten....................................................................................................................9
§4. grondwet.....................................................................................................................................................9
afdeling ii. internationale bronnen.......................................................................................................................9
§1. overzicht......................................................................................................................................................9
§2. EVRM...........................................................................................................................................................9
§3. ivrk...............................................................................................................................................................9
§4. Unierecht.....................................................................................................................................................9
hoofdstuk 1. afstamming............................................................................................................................. 10
afdeling I. inleiding..............................................................................................................................................10
afdeling II. evoluties in het afstammingsrecht....................................................................................................10
§1. burgerlijk wetboek....................................................................................................................................10
§2. arrest marckx.............................................................................................................................................11
§3. afstammingswetten van 31 maart 1987 en 1 juli 2006.............................................................................11
§4. wet 6 juli 2007 medisch begeleide voortplanting.....................................................................................11
§5. wet 5 mei 2014 vaststelling afstamming meemoederszijde.....................................................................11
§6. rechtspraak Grondwettelijk Hof en wet 21 december 2018....................................................................11
§7. meeouderschap?.......................................................................................................................................11
afdeling III. afstamming langs moederszijde......................................................................................................11
§1. overzicht....................................................................................................................................................11
§2. geboorteakte (artikel 312)........................................................................................................................12
§3. erkenning...................................................................................................................................................13
§4. gerechtelijke vaststelling van moederschap.............................................................................................15
afdeling IV. afstamming langs vaderszijde.........................................................................................................15
§1. inleiding.....................................................................................................................................................15
§2. vaderschapsregel = vermoeden van vaderschap......................................................................................16
§3. erkenning...................................................................................................................................................18
§4. gerechtelijke vaststelling...........................................................................................................................19
afdeling V. afstamming na medisch begeleide voortplanting en afstamming van meemoederszijde..............20
§1. medisch begeleide voortplanting: situering en voorwaarden..................................................................20
1
Personen- en familierecht 2022-2023
, §2. afstamming na medisch begeleide voortplanting.....................................................................................21
§3. afstamming van meemoederszijde...........................................................................................................21
§4. donorkinderen: het recht van het kind om zijn afkomst te kennen.........................................................23
afdeling VI. rechtsgevolgen van afstamming.....................................................................................................23
§1. non-discriminatiebeginsel.........................................................................................................................23
§2. diverse gevolgen........................................................................................................................................23
hoofdstuk 1. naam....................................................................................................................................... 25
afdeling I. begrip, aard en kenmerken................................................................................................................25
§1. begrip.........................................................................................................................................................25
§2. aard en kenmerken...................................................................................................................................25
afdeling II. familienaam......................................................................................................................................25
§1. begrip.........................................................................................................................................................25
§2. historiek: geen keuzevrijheid tot 2014......................................................................................................25
§3. vaststelling van de naam: het huidige stelsel...........................................................................................26
§4. naamverandering......................................................................................................................................27
afdeling III. voornaam.........................................................................................................................................27
§1. begrip.........................................................................................................................................................27
§2. vaststelling voornaam...............................................................................................................................28
§3. veranderen voornaam...............................................................................................................................28
hoofdstuk 2. geslacht................................................................................................................................... 28
afdeling I. geslacht, gender en genderidentiteit.................................................................................................28
afdeling II. vaststelling van het geslacht.............................................................................................................28
afdeling III. aanpassing van de registratie van geslacht....................................................................................29
§1. evolutie van strikte medische voorwaarden naar zelfbeschikking...........................................................29
§2. gedeeltelijke vernietiging door het grondwettelijk hof............................................................................29
§3. voorwaarden voor aanpassing van de registratie van het geslacht.........................................................29
§4. procedure..................................................................................................................................................29
§5. afstamming van kinderen van personen die hun geslacht hebben aangepast........................................29
inleiding: het statuut van de minderjarige (art. 388).....................................................................................30
hoofdstuk 1. handelings(on)bekwaamheid van de minderjarige...................................................................30
afdeling i. begrip en situering.............................................................................................................................30
afdeling ii. uitzonderlijke handelingsbekwaamheid...........................................................................................30
§1. inleiding en achtergrond...........................................................................................................................30
§2. niet-leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid.....................................................................................30
§3. leeftijdsgebonden handelingsbekwaamheid............................................................................................31
afdeling iii. volledige handelingsonbekwaamheid..............................................................................................31
§1. beginsel.....................................................................................................................................................31
§2. wie vertegenwoordigt het kind?...............................................................................................................31
§3. machtigingsvereiste (art. 378, §1 en 410).................................................................................................31
§4. sanctieregeling..........................................................................................................................................32
afdeling iv. beperkte handelingsonbekwaamheid..............................................................................................32
2
Personen- en familierecht 2022-2023
,hoofdstuk 2. ouderlijke rechten en plichten.................................................................................................32
afdeling i. ouderlijk gezag...................................................................................................................................32
§1. inleiding.....................................................................................................................................................32
§2. historiek.....................................................................................................................................................33
§3. toepassingsgebied.....................................................................................................................................33
§4. bestanddelen.............................................................................................................................................33
§5. titularissen van het ouderlijk gezag...........................................................................................................34
§6. uitoefening................................................................................................................................................35
§7. procedurele aspecten met betrekking tot het ouderlijk gezag, verblijf en recht op persoonlijk contact 36
afdeling ii. ouderlijke verplichtingen...................................................................................................................37
§1. overzicht....................................................................................................................................................37
§2. de verplichting tot levensonderhoud en opvoeding.................................................................................37
§3. plicht tot respect.......................................................................................................................................40
hoofstuk 3. voogdij en pleegvoogdij............................................................................................................. 40
afdeling i. voogdij................................................................................................................................................40
§1. ontstaan en einde van voogdij..................................................................................................................40
§2. organisatie van de voogdij........................................................................................................................40
§3. werking van de voogdij.............................................................................................................................41
§4. verantwoording over de voogdij...............................................................................................................42
afdeling ii. pleegvoogdij......................................................................................................................................42
opmerking: ontvoogding.....................................................................................................................................43
hoofdstuk 4. recht op persoonlijk contact.................................................................................................... 43
afdeling i. inleiding..............................................................................................................................................43
afdeling ii. contactrecht ouders..........................................................................................................................43
afdeling iii. contactrecht grootouders................................................................................................................43
afdeling iv. contactrecht derden.........................................................................................................................43
opmerking: ontzetting uit het ouderlijk gezag....................................................................................................43
hoofdstuk 1. inleiding institutionalisering van de tweerelatie.......................................................................44
hoofdstuk 2. huwelijk: aangaan van een huwelijk......................................................................................... 44
afdeling i. grondvereisten...................................................................................................................................44
§1. geslacht: gelijk of verschillend..................................................................................................................44
§2. partners in leven........................................................................................................................................44
§3. huwbare leeftijd........................................................................................................................................45
§4. ongehuwde staat.......................................................................................................................................45
§5. toestemming van echtgenoten.................................................................................................................45
§6. instemming van de ouders........................................................................................................................46
§7. huwelijkbeletsels.......................................................................................................................................47
afdeling ii. vormvereisten....................................................................................................................................47
§1. aangifte voor het huwelijk: de huwelijksaangifte.....................................................................................47
§2. wachttijd en termijn voor huwelijk...........................................................................................................47
§3. de huwelijksvoltrekking.............................................................................................................................48
3
Personen- en familierecht 2022-2023
, §4. uitstel of weigering door ambtenaar van de burgerlijke stand................................................................48
afdeling iii. Nietigverklaring van het huwelijk....................................................................................................48
§1. algemeen...................................................................................................................................................48
§2. nietigheidsgronden...................................................................................................................................48
§3. gevolgen met betrekking tot persoon/goederen......................................................................................49
hoofdstuk 3. gevolgen van het huwelijk: het primair huwelijkstelsel............................................................49
afdeling i. situering.............................................................................................................................................49
afdeling ii. kenmerken.........................................................................................................................................49
afdeling iii. handelingsbekwaamheid van de echtgenoten................................................................................49
afdeling iv. persoonlijke huwelijksverplichtingen...............................................................................................50
§1. samenwoningsverplichting........................................................................................................................50
§2. getrouwheidsverplichting.........................................................................................................................50
§3. hulpverplichting (zie verder).....................................................................................................................50
§4. bijstandsverplichting.................................................................................................................................50
afdeling v. verplichting tot hulp en bijdrage in de lasten van het huwelijk........................................................50
§1. hulpplicht...................................................................................................................................................50
§2. verplichting tot bijdrage in de lasten van het huwelijk.............................................................................51
§3. niet nakoming van de hulp en bijdrageplicht............................................................................................51
afdeling vi. bescherming van de gezinswoning..................................................................................................52
§1. inleiding.....................................................................................................................................................52
§2. voorwerp van bescherming.......................................................................................................................52
§3. inhoud van bescherming...........................................................................................................................52
afdeling vii. vrijheid van beroep..........................................................................................................................53
afdeling viii. inning en besteding van inkomsten................................................................................................53
afdeling ix. openen van bankrekening- kluis.......................................................................................................53
afdeling x. de hoofdelijkheid van huishoudelijke schuld.....................................................................................53
afdeling xi. bescherming gezinsbelang tegen schenkingen en persoonlijke zekerheden...................................53
afdeling xii. dringende maatregelen...................................................................................................................54
§1. inleiding.....................................................................................................................................................54
§2. toepassingsvoorwaarden..........................................................................................................................54
§3. mogelijke maatregelen..............................................................................................................................54
§4. geldingsduur..............................................................................................................................................54
hoofdstuk 7: wettelijk samenwonen............................................................................................................ 54
afdeling i inleiding...............................................................................................................................................54
afdeling ii. het aangaan van een wettelijke samenwoning................................................................................55
§1. grondvoorwaarden....................................................................................................................................55
§2. vormvoorwaarden.....................................................................................................................................55
afdeling iii. gevolgen...........................................................................................................................................56
§1. algemeen...................................................................................................................................................56
§2. primair samenwoningsstelsel....................................................................................................................56
§3. secundair samenwoningsrecht.................................................................................................................56
4
Personen- en familierecht 2022-2023