1
Sociaalrecht realiseren
Inhoudsopgave
0. Uitgangspunt..................................................................................................................6
0. Wat is sociaal recht?.......................................................................................................6
1. Deel I: Arbeidsrecht:........................................................................................................7
1.1 Arbeidsrecht: toepassingsgebied .......................................................................................................................7
1.1.1 Personeel toepassingsgebied.......................................................................................................................7
1.1.2 Materieel toepassingsgebied.......................................................................................................................7
1.1.3 Toepassingsgebied volgens de plaats .........................................................................................................7
1.2 Andere vormen van tewerkstelling.....................................................................................................................8
1.2.1 Zelfstandigarbeid..........................................................................................................................................8
1.2.2 Ambtenaren.................................................................................................................................................8
1.2.3 Onbelastbijverdienen (niet kennen)............................................................................................................8
1.3 Handhaving van het sociaal recht.......................................................................................................................9
1.3.1 Moeilijke handhaving...................................................................................................................................9
1.3.2 De arbeidsgerechten....................................................................................................................................9
1.3.3 De arbeidsauditoraten.................................................................................................................................9
1.3.4 De arbeidsinspectie....................................................................................................................................10
1.3.5 Sociaal strafrecht (niet kennen).................................................................................................................10
1.4 Bronnen van het arbeidsrecht...........................................................................................................................11
1.4.1 Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................11
1.4.2 Hiërarchie van de rechtsbronnen..............................................................................................................12
2. Individueel arbeidsrecht................................................................................................14
2.1 De arbeidsovereenkomst..................................................................................................................................14
2.1.1 Het begrip...................................................................................................................................................14
2.1.1.1 Definitie...................................................................................................................................................14
2.1.2 Bewijs.........................................................................................................................................................18
2.1.3 Geldigheidsvereisten..................................................................................................................................19
2.1.4 Vormvereisten............................................................................................................................................23
2.1.5 Arbeidsovereenkomst en andere overeenkoomsten................................................................................25
2.2 De aanwerving..................................................................................................................................................26
2.2.1 Discriminatieverbod...................................................................................................................................26
,2
2.3. Soorten arbeidsovereenkomsten.....................................................................................................................27
2.3.1 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de duur van de overeenkomst................................................27
2.3.2 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de aard van het verrichte werk of hoedanigheid van de
persoon die de arbeid presteert.........................................................................................................................32
2.3.1 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de omvang van de tewerkstelling...........................................33
2.4 Bijzondere bedingen in de arbeidsovereenkomst.............................................................................................34
2.4.1 Proefbeding................................................................................................................................................34
2.4.2 Het concurrentiebeding.............................................................................................................................34
2.4.3 Het scholingsbeding...................................................................................................................................37
2.4.4 Bepaalde ontbindende bedingen (verboden beding)................................................................................38
2.4.5 Het wijzigingsbeding (verboden bedingen)...............................................................................................38
2.4.6 Niet wettelijk geregelde bedingen.............................................................................................................38
2.5. Rechten en verplichtingen van de partijen......................................................................................................39
2.5.1 Plichten van de werkgever.........................................................................................................................39
2.5.2 Plichten van de werknemer (Artikel 17 AOW)...........................................................................................39
2.5.3 Aansprakelijkheid.......................................................................................................................................41
2.6 Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst...............................................................................42
2.6.1 Begrip.........................................................................................................................................................42
2.6.2 Schorsingsgronden door de arbeidswetgeving gereglementeerd.............................................................42
2.6.3 Bespreking van enkele gevallen.................................................................................................................43
2.7. Einde van de arbeidsovereenkomst.................................................................................................................55
2.7.1 Algemene wijzen van beëindiging van de arbeidsovereenkomst..............................................................55
2.7.2 Overleden van één der partijen art. 33 AOW............................................................................................57
2.7.3 Einde van de overeenkomst door het verstrijken van de termijn of de voltooiing van het
overeengekomen werk.......................................................................................................................................57
2.7.4 Beëindiging door opzegging.......................................................................................................................58
2.7.5 Ontslag om dringende reden.....................................................................................................................71
3. DEEL 2: collectieve arbeidsrecht....................................................................................73
Hoofdstuk 1: Partijen bij het overleg......................................................................................................................73
1. Vakorganisaties en werknemers.....................................................................................................................73
2. Vakorganisaties en werkgevers.......................................................................................................................74
3. De sociaal bemiddelaar...................................................................................................................................75
Hoofdstuk 2: Niveaus van soicaal overleg – schema van PBO...............................................................................75
1. Algemeen.........................................................................................................................................................75
2. Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (PBO)...................................................................................................75
,3
Hoofdstuk 3: De overleg organen...........................................................................................................................77
1. Nationale arbeidsraad (NAR)...........................................................................................................................77
2. Paritaire (sub)comités.....................................................................................................................................77
3. Ondernemingsraad (OR).................................................................................................................................78
4. Comité voor Preventie en Bescherming op het werk (CPBW)........................................................................79
5. Vakbondsafgevaardiging (VA).........................................................................................................................79
Hoofdstuk 4: Het normerend instrument: de collectieve arbeidsovereenkomst (cao)...........................................80
1. Begrip en belang..............................................................................................................................................80
2. Wie kan een cao sluiten?................................................................................................................................80
3. Inhoud.............................................................................................................................................................82
4. Gelgidheids-en vormvereisten van een cao....................................................................................................83
5. Binding van een cao (zie voorbeeld pg.199)...................................................................................................83
Hoofdstuk 5: Het arbeidsreglement........................................................................................................................84
Deel II: Sociale Zekerheid..................................................................................................84
Deel 1: Algemeen deel......................................................................................................84
Hoofdstuk 1: Sociale bescherming..........................................................................................................................84
1. Omschrijving....................................................................................................................................................84
2. Opwelke manier?............................................................................................................................................84
Hoofdstuk 2: Sociale zekerheid VS sociale bijstand................................................................................................86
1. Algemeen.........................................................................................................................................................86
2. Bismarck..........................................................................................................................................................86
3. Beveridge.........................................................................................................................................................86
4. Belgische sociale zekerheid en sociale bijstand..............................................................................................86
Hoofdstuk 3: Algemene kenmerken van de sociale zekerheid................................................................................87
1. Functie.............................................................................................................................................................87
2. Principes..........................................................................................................................................................87
3. Verplichte karakter..........................................................................................................................................88
Hoofdstuk 4: modernisering van de sociale zekerheid...........................................................................................89
1. Algemeen.........................................................................................................................................................89
2. administratieve vereenvoudiging....................................................................................................................89
Deel 2: Stelsels van sociale zekerheid................................................................................90
Hoofdstuk 2: Sociale zekerheidsregeling voor werknemers...................................................................................90
1. Toepassingsgebied..........................................................................................................................................90
2. Administratieve sturctuur...............................................................................................................................91
, 4
3. Financiering.....................................................................................................................................................93
Deel 3: Sociale zekerheid voor werknemers- de sectoren...................................................97
Hoofdstuk 1. Ziekte- en invaliditeitsverzekering (ZIV)............................................................................................97
1. Algemeen.........................................................................................................................................................97
2. Geneeskundige verzorging..............................................................................................................................98
3. Uitkeringen wegensarbeidsongeschiktheid..................................................................................................110
4. Uitkering wegens moederschap....................................................................................................................114
5. Uitkeringen wegen geboorteverlof...............................................................................................................114
6. Uitkeringen wegens adoptieverlof en pleegouderverlof..............................................................................114
7. Instellingen....................................................................................................................................................115
Hoofdstuk 2&3. Arbeidsongevallen en beroepsziekten........................................................................................115
1. Federale Agentschap voor Beroepsziekten (FEDRIS)....................................................................................115
2. Federale Agentschap voor Beroepsziekten (FEDRIS)....................................................................................116
Hoofdstuk 4: Werkloosheid...................................................................................................................................116
1. Algemeen.......................................................................................................................................................116
2. Voorwaarden.................................................................................................................................................116
3. Uitkeringen....................................................................................................................................................120
6. Instellingen....................................................................................................................................................125
Deel 4: Gezinbijslagen – Groeipakket..............................................................................126
Hoofdstuk 1: Algemeen.........................................................................................................................................126
Hoofdstuk 2: Kinderen geboren vanaf 1 januari 2019..........................................................................................127
1. Basispakket....................................................................................................................................................127
2. Extra ondersteunign: sociale toeslagen en/of zorgtoeslagen.......................................................................128
Hoofdstuk 3: kinderen geboren voor 1 januari 2019............................................................................................133
1. Basisbedrag...................................................................................................................................................133
2. Leeftijdsbijslag...............................................................................................................................................134
3. Schoolbonus = hetzelfde voor kinderen geboren voor en na 1 jan 2019.....................................................134
4. Extra ondersteuning: sociale toeslagen en/of zorgtoeslagen.......................................................................134
5. De (selectieve) participatietoeslagen =hetzelfde als kinderen geboren na 1/01/19’...................................136
Hoofdstuk 4: De beginstigden...............................................................................................................................138
1. Begunstigde voor het startbedrag................................................................................................................138
2. Begunstigde voor de gezinsbijslagen............................................................................................................138
Hoofdstuk 5: het rechtgevend kind.......................................................................................................................139
1. Verblijfplaats.................................................................................................................................................139
2. Leeftijd van het kind......................................................................................................................................139
Sociaalrecht realiseren
Inhoudsopgave
0. Uitgangspunt..................................................................................................................6
0. Wat is sociaal recht?.......................................................................................................6
1. Deel I: Arbeidsrecht:........................................................................................................7
1.1 Arbeidsrecht: toepassingsgebied .......................................................................................................................7
1.1.1 Personeel toepassingsgebied.......................................................................................................................7
1.1.2 Materieel toepassingsgebied.......................................................................................................................7
1.1.3 Toepassingsgebied volgens de plaats .........................................................................................................7
1.2 Andere vormen van tewerkstelling.....................................................................................................................8
1.2.1 Zelfstandigarbeid..........................................................................................................................................8
1.2.2 Ambtenaren.................................................................................................................................................8
1.2.3 Onbelastbijverdienen (niet kennen)............................................................................................................8
1.3 Handhaving van het sociaal recht.......................................................................................................................9
1.3.1 Moeilijke handhaving...................................................................................................................................9
1.3.2 De arbeidsgerechten....................................................................................................................................9
1.3.3 De arbeidsauditoraten.................................................................................................................................9
1.3.4 De arbeidsinspectie....................................................................................................................................10
1.3.5 Sociaal strafrecht (niet kennen).................................................................................................................10
1.4 Bronnen van het arbeidsrecht...........................................................................................................................11
1.4.1 Overzicht van de rechtsbronnen................................................................................................................11
1.4.2 Hiërarchie van de rechtsbronnen..............................................................................................................12
2. Individueel arbeidsrecht................................................................................................14
2.1 De arbeidsovereenkomst..................................................................................................................................14
2.1.1 Het begrip...................................................................................................................................................14
2.1.1.1 Definitie...................................................................................................................................................14
2.1.2 Bewijs.........................................................................................................................................................18
2.1.3 Geldigheidsvereisten..................................................................................................................................19
2.1.4 Vormvereisten............................................................................................................................................23
2.1.5 Arbeidsovereenkomst en andere overeenkoomsten................................................................................25
2.2 De aanwerving..................................................................................................................................................26
2.2.1 Discriminatieverbod...................................................................................................................................26
,2
2.3. Soorten arbeidsovereenkomsten.....................................................................................................................27
2.3.1 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de duur van de overeenkomst................................................27
2.3.2 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de aard van het verrichte werk of hoedanigheid van de
persoon die de arbeid presteert.........................................................................................................................32
2.3.1 Soorten arbeidsovereenkomsten volgens de omvang van de tewerkstelling...........................................33
2.4 Bijzondere bedingen in de arbeidsovereenkomst.............................................................................................34
2.4.1 Proefbeding................................................................................................................................................34
2.4.2 Het concurrentiebeding.............................................................................................................................34
2.4.3 Het scholingsbeding...................................................................................................................................37
2.4.4 Bepaalde ontbindende bedingen (verboden beding)................................................................................38
2.4.5 Het wijzigingsbeding (verboden bedingen)...............................................................................................38
2.4.6 Niet wettelijk geregelde bedingen.............................................................................................................38
2.5. Rechten en verplichtingen van de partijen......................................................................................................39
2.5.1 Plichten van de werkgever.........................................................................................................................39
2.5.2 Plichten van de werknemer (Artikel 17 AOW)...........................................................................................39
2.5.3 Aansprakelijkheid.......................................................................................................................................41
2.6 Schorsing van de uitvoering van de arbeidsovereenkomst...............................................................................42
2.6.1 Begrip.........................................................................................................................................................42
2.6.2 Schorsingsgronden door de arbeidswetgeving gereglementeerd.............................................................42
2.6.3 Bespreking van enkele gevallen.................................................................................................................43
2.7. Einde van de arbeidsovereenkomst.................................................................................................................55
2.7.1 Algemene wijzen van beëindiging van de arbeidsovereenkomst..............................................................55
2.7.2 Overleden van één der partijen art. 33 AOW............................................................................................57
2.7.3 Einde van de overeenkomst door het verstrijken van de termijn of de voltooiing van het
overeengekomen werk.......................................................................................................................................57
2.7.4 Beëindiging door opzegging.......................................................................................................................58
2.7.5 Ontslag om dringende reden.....................................................................................................................71
3. DEEL 2: collectieve arbeidsrecht....................................................................................73
Hoofdstuk 1: Partijen bij het overleg......................................................................................................................73
1. Vakorganisaties en werknemers.....................................................................................................................73
2. Vakorganisaties en werkgevers.......................................................................................................................74
3. De sociaal bemiddelaar...................................................................................................................................75
Hoofdstuk 2: Niveaus van soicaal overleg – schema van PBO...............................................................................75
1. Algemeen.........................................................................................................................................................75
2. Publiekrechtelijke bedrijfsorganisatie (PBO)...................................................................................................75
,3
Hoofdstuk 3: De overleg organen...........................................................................................................................77
1. Nationale arbeidsraad (NAR)...........................................................................................................................77
2. Paritaire (sub)comités.....................................................................................................................................77
3. Ondernemingsraad (OR).................................................................................................................................78
4. Comité voor Preventie en Bescherming op het werk (CPBW)........................................................................79
5. Vakbondsafgevaardiging (VA).........................................................................................................................79
Hoofdstuk 4: Het normerend instrument: de collectieve arbeidsovereenkomst (cao)...........................................80
1. Begrip en belang..............................................................................................................................................80
2. Wie kan een cao sluiten?................................................................................................................................80
3. Inhoud.............................................................................................................................................................82
4. Gelgidheids-en vormvereisten van een cao....................................................................................................83
5. Binding van een cao (zie voorbeeld pg.199)...................................................................................................83
Hoofdstuk 5: Het arbeidsreglement........................................................................................................................84
Deel II: Sociale Zekerheid..................................................................................................84
Deel 1: Algemeen deel......................................................................................................84
Hoofdstuk 1: Sociale bescherming..........................................................................................................................84
1. Omschrijving....................................................................................................................................................84
2. Opwelke manier?............................................................................................................................................84
Hoofdstuk 2: Sociale zekerheid VS sociale bijstand................................................................................................86
1. Algemeen.........................................................................................................................................................86
2. Bismarck..........................................................................................................................................................86
3. Beveridge.........................................................................................................................................................86
4. Belgische sociale zekerheid en sociale bijstand..............................................................................................86
Hoofdstuk 3: Algemene kenmerken van de sociale zekerheid................................................................................87
1. Functie.............................................................................................................................................................87
2. Principes..........................................................................................................................................................87
3. Verplichte karakter..........................................................................................................................................88
Hoofdstuk 4: modernisering van de sociale zekerheid...........................................................................................89
1. Algemeen.........................................................................................................................................................89
2. administratieve vereenvoudiging....................................................................................................................89
Deel 2: Stelsels van sociale zekerheid................................................................................90
Hoofdstuk 2: Sociale zekerheidsregeling voor werknemers...................................................................................90
1. Toepassingsgebied..........................................................................................................................................90
2. Administratieve sturctuur...............................................................................................................................91
, 4
3. Financiering.....................................................................................................................................................93
Deel 3: Sociale zekerheid voor werknemers- de sectoren...................................................97
Hoofdstuk 1. Ziekte- en invaliditeitsverzekering (ZIV)............................................................................................97
1. Algemeen.........................................................................................................................................................97
2. Geneeskundige verzorging..............................................................................................................................98
3. Uitkeringen wegensarbeidsongeschiktheid..................................................................................................110
4. Uitkering wegens moederschap....................................................................................................................114
5. Uitkeringen wegen geboorteverlof...............................................................................................................114
6. Uitkeringen wegens adoptieverlof en pleegouderverlof..............................................................................114
7. Instellingen....................................................................................................................................................115
Hoofdstuk 2&3. Arbeidsongevallen en beroepsziekten........................................................................................115
1. Federale Agentschap voor Beroepsziekten (FEDRIS)....................................................................................115
2. Federale Agentschap voor Beroepsziekten (FEDRIS)....................................................................................116
Hoofdstuk 4: Werkloosheid...................................................................................................................................116
1. Algemeen.......................................................................................................................................................116
2. Voorwaarden.................................................................................................................................................116
3. Uitkeringen....................................................................................................................................................120
6. Instellingen....................................................................................................................................................125
Deel 4: Gezinbijslagen – Groeipakket..............................................................................126
Hoofdstuk 1: Algemeen.........................................................................................................................................126
Hoofdstuk 2: Kinderen geboren vanaf 1 januari 2019..........................................................................................127
1. Basispakket....................................................................................................................................................127
2. Extra ondersteunign: sociale toeslagen en/of zorgtoeslagen.......................................................................128
Hoofdstuk 3: kinderen geboren voor 1 januari 2019............................................................................................133
1. Basisbedrag...................................................................................................................................................133
2. Leeftijdsbijslag...............................................................................................................................................134
3. Schoolbonus = hetzelfde voor kinderen geboren voor en na 1 jan 2019.....................................................134
4. Extra ondersteuning: sociale toeslagen en/of zorgtoeslagen.......................................................................134
5. De (selectieve) participatietoeslagen =hetzelfde als kinderen geboren na 1/01/19’...................................136
Hoofdstuk 4: De beginstigden...............................................................................................................................138
1. Begunstigde voor het startbedrag................................................................................................................138
2. Begunstigde voor de gezinsbijslagen............................................................................................................138
Hoofdstuk 5: het rechtgevend kind.......................................................................................................................139
1. Verblijfplaats.................................................................................................................................................139
2. Leeftijd van het kind......................................................................................................................................139