H1 INLEIDING
Criminologie = de wetenschap die criminaliteit vanuit verschillende invalshoeken benadert:
• Aard en omvang van criminaliteit;
• Slachtoffer van de criminaliteit;
• Persoon van de misdaad;
• Reactie op criminaliteit.
Wat we crimineel gedrag noemen, hangt af van:
• De gevolgen van het gedrag voor het slachtoffer en de samenleving;
• De morele opvattingen van de machthebbers;
• De publieke opinie;
• De context waarin het gedrag plaatsvindt.
Criminaliteit is daarom ook een sociaal construct, dat wil zeggen dat criminaliteit is wat we zo
noemen. Dit noemen ook wel arbitrair = wat verboden is, is subjectief bepaald. Daarbij is
criminaliteit een containerbegrip: deviant gedrag in vorm van wildplassen tot genocide. De
kenmerken van wat en wie crimineel is, kunnen echter in de loop van de tijd veranderen. Wanneer
we een strafbaar feit van vroeger schrappen (overspel), noemen we dit decriminaliseren. Deze zijn
te verdelen:
• De facto decriminalisering = De daad is niet uit de wet gehaald en dus nog feitelijk verboden.
Echter, wanneer de daad toch wordt verricht, wordt er niets aan gedaan (soft-drugs);
• De iure decriminalisering = Hierbij worden bepaalde gedragingen uit het strafrecht gehaald.
Het omgekeerde heet criminaliseren (verkrachting binnen het huwelijk). Deze is tevens te verdelen:
• De primaire criminalisering = was eerst niet verboden, maar nu wel;
• De secundaire criminalisering = was niet goedgekeurd en stond niet beschreven in het
strafrecht maar wordt nu wel aangepakt.
Beccaria is de grondlegger van ons strafrecht. Andere kenmerken van hem:
• Klassieke school: misdadigers handelen vanuit rationele motieven
• Nam krachtig stelling tegen het willekeurig gebruik van het strafrecht en de praktijken van
marteling en doodstraf
• Legaliteitsbeginsel: wetgevende macht moet misdaden definiëren en van tevoren bepalen
welke straf op welk misdrijf wordt gesteld.
• Proportionaliteitsbeginsel
• Excessieve straffen inefficiënt
Restorative justice / herstelrechtbeweging = waarin genoegdoening en niet wraak het uitgangspunt
is.
Proportionaliteitsbeginsel: straf in proportie met de daad (geen levenslang voor te hard rijden).
Het positivisme (Lombroso) stelt dat criminaliteit aangeboren is en zich bedient van de
natuurwetenschappelijke methode om haar gelijk te bewijzen. Lombroso is tevens voorstander van
de frenologie = de vorm en afmeting van de schedel bepaalt menselijk gedrag (L’uomo delinquente).
Bovendien verklaart hij crimineel gedrag door middel van het ativisme = gedrag wegens een terugval
in de evolutie naar het primitieve (primitieve mens vertoonde crimineel gedrag).
Voluntarisme (eigen keuze) <-> determinisme (aangeboren)
Criminologie = de wetenschap die criminaliteit vanuit verschillende invalshoeken benadert:
• Aard en omvang van criminaliteit;
• Slachtoffer van de criminaliteit;
• Persoon van de misdaad;
• Reactie op criminaliteit.
Wat we crimineel gedrag noemen, hangt af van:
• De gevolgen van het gedrag voor het slachtoffer en de samenleving;
• De morele opvattingen van de machthebbers;
• De publieke opinie;
• De context waarin het gedrag plaatsvindt.
Criminaliteit is daarom ook een sociaal construct, dat wil zeggen dat criminaliteit is wat we zo
noemen. Dit noemen ook wel arbitrair = wat verboden is, is subjectief bepaald. Daarbij is
criminaliteit een containerbegrip: deviant gedrag in vorm van wildplassen tot genocide. De
kenmerken van wat en wie crimineel is, kunnen echter in de loop van de tijd veranderen. Wanneer
we een strafbaar feit van vroeger schrappen (overspel), noemen we dit decriminaliseren. Deze zijn
te verdelen:
• De facto decriminalisering = De daad is niet uit de wet gehaald en dus nog feitelijk verboden.
Echter, wanneer de daad toch wordt verricht, wordt er niets aan gedaan (soft-drugs);
• De iure decriminalisering = Hierbij worden bepaalde gedragingen uit het strafrecht gehaald.
Het omgekeerde heet criminaliseren (verkrachting binnen het huwelijk). Deze is tevens te verdelen:
• De primaire criminalisering = was eerst niet verboden, maar nu wel;
• De secundaire criminalisering = was niet goedgekeurd en stond niet beschreven in het
strafrecht maar wordt nu wel aangepakt.
Beccaria is de grondlegger van ons strafrecht. Andere kenmerken van hem:
• Klassieke school: misdadigers handelen vanuit rationele motieven
• Nam krachtig stelling tegen het willekeurig gebruik van het strafrecht en de praktijken van
marteling en doodstraf
• Legaliteitsbeginsel: wetgevende macht moet misdaden definiëren en van tevoren bepalen
welke straf op welk misdrijf wordt gesteld.
• Proportionaliteitsbeginsel
• Excessieve straffen inefficiënt
Restorative justice / herstelrechtbeweging = waarin genoegdoening en niet wraak het uitgangspunt
is.
Proportionaliteitsbeginsel: straf in proportie met de daad (geen levenslang voor te hard rijden).
Het positivisme (Lombroso) stelt dat criminaliteit aangeboren is en zich bedient van de
natuurwetenschappelijke methode om haar gelijk te bewijzen. Lombroso is tevens voorstander van
de frenologie = de vorm en afmeting van de schedel bepaalt menselijk gedrag (L’uomo delinquente).
Bovendien verklaart hij crimineel gedrag door middel van het ativisme = gedrag wegens een terugval
in de evolutie naar het primitieve (primitieve mens vertoonde crimineel gedrag).
Voluntarisme (eigen keuze) <-> determinisme (aangeboren)
