Samenvatting Literatuur
Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat
1.1 Aard en karakteristiek
Bestuursrecht is het recht voor, van en tegen het overheidsbestuur
Voor → het bestuursrecht is een grondslag voor bestuursoptreden
Van → de uitoefening van bevoegdheden
Tegen → het bestuursrecht biedt de burger waarborgen tegen het
bestuursoptreden.
Overheidsbestuur kan twee betekenissen hebben: het kan duiden op de
bestuursorganisatie of op de activiteit van het bestuur, de functie van besturen. De
bestuurlijke functie wordt in de leer van de trias politica onderscheiden van de
wetgevende en de rechtsprekende functie. In de trias politica is de uitvoerende macht
belast met de uitvoering van de door de volksvertegenwoordiging vastgestelde wetten.
Besturen wordt gezien als de overheidsfunctie die niet bestaat uit wetgeving of
rechtspraak, en het ‘bestuur’ als ieder overheidsorgaan dat niet behoort tot de
wetgevende of rechterlijke macht.
Besturen is niet alleen het nemen van concrete beslissingen waarbij belangen van
individuele burgers betrokken zijn (microniveau), maar betreft ook het besturen van de
samenleving als geheel, door middel van of op basis van wet- en regelgeving
(macroniveau). In een moderne opvatting over bestuur zijn de wetgevende en de
bestuurlijk-uitvoerende functies met elkaar verweven. Beide functies en beide lagen zijn
betrokken bij de ontwikkeling, vaststelling en uitvoering van overheidsbeleid.
Eerder werd besturen beschreven als het behartigen van het algemeen belang, maar
wat is het algemeen belang nu? → voor het overheidsoptreden moet een min of meer
dwingende reden zijn, wil dit gelegitimeerd zijn: ontbreekt die reden, dan dient de
behartiging van het betrokken belang aan de samenleving te worden overgelaten. Wat
het algemeen belang is, is niet precies te zeggen. Bij het algemeen belang valt met
name te wijzen op de sociale grondrechten, en dat de overheid zorg moet dragen voor
de verwezenlijking hiervan.
Dit wil niet zeggen dat de overheid geen oog mag hebben voor particuliere belangen.
Samenvatting Literatuur 1
, Deze zullen vaak zelfs tegen het algemeen belang moeten worden afgewogen, en
worden mede behartigt. Dat laatste kan alleen als er het particuliere belang deel
uitmaakt van het algemeen belang.
Bestuur ziet dus op het van overheidswege behartigen van het algemeen belang en
bestuursrecht ziet op het juridische aspect daarvan. Deze definitie heeft twee gevolgen.
Ten eerste overstijgt het de klassieke indeling van de Trias: bestuursrecht heeft zowel
betrekking op het besturen van de samenleving op macroniveau als op microniveau.
Ten tweede overstijgt zij de klassieke onderverdeling van publiekrecht en privaatrecht
→ het handelen van het bestuur wordt altijd onder het bestuursrecht geschaard, ook al
handelt zij op bijvoorbeeld privaatrechtelijke wijze. Het bestuur kan dus niet ontsnappen
aan de normerende werking van het bestuursrecht; zij dient zich bijvoorbeeld altijd aan
de algemene beginselen van behoorlijk bestuur te houden.
Het bestuursrecht heeft verschillende functies:
De legitimerende functie: deze functie komt tot uiting in het in leven roepen van
bestuursorganen, het toekennen van bestuursbevoegdheden en het regelen van
besluitvormingsprocedures.
De instrumentele functie: dit betreft de rol die dit recht speelt ten behoeve van de
vaststelling en de uitvoering van het overheidsbeleid. Het is een middel tot het
bereiken van bepaalde doeleinden.
De waarborgfunctie: dit beschermt/waarborgt de rechtspositie van de burger ten
opzichte van de overheid. De belangrijkste waarborgen zijn gelegen in de
bijzondere wet, aangevuld door de materiële en formele waarborgen van de Awb en
de beginselen van behoorlijk bestuur.
Deze drie functies zijn wel van elkaar te onderscheiden, maar niet te scheiden; ze
worden immers op hetzelfde moment uitgevoerd. Voor het bestuursrecht zijn de functies
geheel gelijkwaardig, ook al kan soms meer nadruk op een bepaalde functie liggen. De
functies staan echter ook wel met elkaar op spanning → dit brengt mee dat steeds
keuzes gemaakt moeten worden waarbij aan alle drie de functies zoveel mogelijk recht
moet worden gedaan.
De democratische rechtsstaat
Dat het een Staat een democratische rechtsstaat behoort te zijn is een normatief
uitgangspunt voor het gehele bestuursrecht, en toetsingskader voor bestuursrechtelijke
Samenvatting Literatuur 2
Bestuursrecht in de sociale rechtsstaat
1.1 Aard en karakteristiek
Bestuursrecht is het recht voor, van en tegen het overheidsbestuur
Voor → het bestuursrecht is een grondslag voor bestuursoptreden
Van → de uitoefening van bevoegdheden
Tegen → het bestuursrecht biedt de burger waarborgen tegen het
bestuursoptreden.
Overheidsbestuur kan twee betekenissen hebben: het kan duiden op de
bestuursorganisatie of op de activiteit van het bestuur, de functie van besturen. De
bestuurlijke functie wordt in de leer van de trias politica onderscheiden van de
wetgevende en de rechtsprekende functie. In de trias politica is de uitvoerende macht
belast met de uitvoering van de door de volksvertegenwoordiging vastgestelde wetten.
Besturen wordt gezien als de overheidsfunctie die niet bestaat uit wetgeving of
rechtspraak, en het ‘bestuur’ als ieder overheidsorgaan dat niet behoort tot de
wetgevende of rechterlijke macht.
Besturen is niet alleen het nemen van concrete beslissingen waarbij belangen van
individuele burgers betrokken zijn (microniveau), maar betreft ook het besturen van de
samenleving als geheel, door middel van of op basis van wet- en regelgeving
(macroniveau). In een moderne opvatting over bestuur zijn de wetgevende en de
bestuurlijk-uitvoerende functies met elkaar verweven. Beide functies en beide lagen zijn
betrokken bij de ontwikkeling, vaststelling en uitvoering van overheidsbeleid.
Eerder werd besturen beschreven als het behartigen van het algemeen belang, maar
wat is het algemeen belang nu? → voor het overheidsoptreden moet een min of meer
dwingende reden zijn, wil dit gelegitimeerd zijn: ontbreekt die reden, dan dient de
behartiging van het betrokken belang aan de samenleving te worden overgelaten. Wat
het algemeen belang is, is niet precies te zeggen. Bij het algemeen belang valt met
name te wijzen op de sociale grondrechten, en dat de overheid zorg moet dragen voor
de verwezenlijking hiervan.
Dit wil niet zeggen dat de overheid geen oog mag hebben voor particuliere belangen.
Samenvatting Literatuur 1
, Deze zullen vaak zelfs tegen het algemeen belang moeten worden afgewogen, en
worden mede behartigt. Dat laatste kan alleen als er het particuliere belang deel
uitmaakt van het algemeen belang.
Bestuur ziet dus op het van overheidswege behartigen van het algemeen belang en
bestuursrecht ziet op het juridische aspect daarvan. Deze definitie heeft twee gevolgen.
Ten eerste overstijgt het de klassieke indeling van de Trias: bestuursrecht heeft zowel
betrekking op het besturen van de samenleving op macroniveau als op microniveau.
Ten tweede overstijgt zij de klassieke onderverdeling van publiekrecht en privaatrecht
→ het handelen van het bestuur wordt altijd onder het bestuursrecht geschaard, ook al
handelt zij op bijvoorbeeld privaatrechtelijke wijze. Het bestuur kan dus niet ontsnappen
aan de normerende werking van het bestuursrecht; zij dient zich bijvoorbeeld altijd aan
de algemene beginselen van behoorlijk bestuur te houden.
Het bestuursrecht heeft verschillende functies:
De legitimerende functie: deze functie komt tot uiting in het in leven roepen van
bestuursorganen, het toekennen van bestuursbevoegdheden en het regelen van
besluitvormingsprocedures.
De instrumentele functie: dit betreft de rol die dit recht speelt ten behoeve van de
vaststelling en de uitvoering van het overheidsbeleid. Het is een middel tot het
bereiken van bepaalde doeleinden.
De waarborgfunctie: dit beschermt/waarborgt de rechtspositie van de burger ten
opzichte van de overheid. De belangrijkste waarborgen zijn gelegen in de
bijzondere wet, aangevuld door de materiële en formele waarborgen van de Awb en
de beginselen van behoorlijk bestuur.
Deze drie functies zijn wel van elkaar te onderscheiden, maar niet te scheiden; ze
worden immers op hetzelfde moment uitgevoerd. Voor het bestuursrecht zijn de functies
geheel gelijkwaardig, ook al kan soms meer nadruk op een bepaalde functie liggen. De
functies staan echter ook wel met elkaar op spanning → dit brengt mee dat steeds
keuzes gemaakt moeten worden waarbij aan alle drie de functies zoveel mogelijk recht
moet worden gedaan.
De democratische rechtsstaat
Dat het een Staat een democratische rechtsstaat behoort te zijn is een normatief
uitgangspunt voor het gehele bestuursrecht, en toetsingskader voor bestuursrechtelijke
Samenvatting Literatuur 2
