H1
verzorgingsstaat: de overheid bemoeit zich actief met de welvaart en het welzijn van haar
inwoners.
welvaart: de mate waarin mensen voldoende middelen beschikken om hun behoeften te
vervullen.
welzijn: mate waarin mensen tevreden zijn over hun lichamelijke en geestelijke gezondheid.
solidariteitsgedachte: in een groep of samenleving is er bereidheid om risico's met elkaar te
delen.
Overheid maakt wetten en voert die uit om solidariteit af te dwingen, vb: uitkering waar
werkenden voor betalen.
collectief belang
collectieve goederen: goederen waarvan niemand uitgesloten kan worden, ook niet degenen
die er niet voor betalen, zoals dijken, leger.
free riders: mensen die van collectieve goederen profiteren zonder dat ze iets bijdragen, kan
tot dilemma's leiden in de samenleving.
doel verzorgingsstaat is welvaart en welzijn: uitkeringen, maar ook ov, onderwijs.
4 functies verzorgingsstaat:
verzorgen: zorg bieden fysieke/psychiatrische aandoeningen + ouderen:
huisarts/operaties/verzorgingshuizen
verzekeren: regelt dat we verzekerd zijn tegen verlies van inkomen. Werk betaal je premies
+ belasting → sociale voorzieningen zoals AOW en kinderbijslag.
socialezekerheidsstelsel: mensen verzekeren van een inkomen bij werkloosheid, ziekte,
ouderdom of arbeidsongeschiktheid.
sociale zekerheid, bv: huurtoeslag bij minimuminkomen.
verheffen: kans geven om talenten te ontplooien en zich te ontwikkelen: onderwijs,
bibliotheek, musea → beter kans op arbeidsmarkt.
verbinden: zorgt voor binding tussen mensen en versterking sociale cohesie door
socialezekerheidsstelsel → van elkaar afhankelijk en overheidsbemoeienis → verkleining
sociale ongelijkheid.
verschillen tussen mensen overbruggen.
sociale grondrechten: voldoende werkgelegenheid, bestaanszekerheid en spreiding
welvaart, bewoonbaarheid land en bescherming/verbetering leefmilieu, goed onderwijs,
volksgezondheid en voldoende woongelegenheid en sociale ontplooiing
maar ook plichten, zoals sollicitatieplicht, premies betalen
bestaan verzorgingsstaat: overheid moet zich inzetten, burger moet er ook wat voor
terugdoen.
communisme en socialisme gebaseerd op gelijkheid. in communistische staatsopvatting
zorgt voor totale verzorging burgers.
SU koos voor planeconomie: particulier ondernemerschap niet toegestaan. overheid
beheerst productiemiddelen om werk en opbrengst eerlijk te verdelen.
praktijk: onderdrukking, hongersnoden, doden.
China: had planeconomie die verdween, hele verzorgingsstaat verdween.
kapitalisme gebaseerd op vrijheid
, vrijemarkteconomie: overheid grijpt niet actief in, lage belastingen, iedereen moet zichzelf
verzekeren,
individuele vrijheid sterk benadrukt → minder bereidheid risicoś te delen, weinig collectieve
voorzieningen.
3 typen verzorgingsstaten:
sociaaldemocratische:
- veel sociale voorzieningen,
- rol overheid groot bij leveren g&d,
- gelijkheid is belangrijkste waarde
Scandinavië: flexibele arbeidsmarkt, hoge collectieve lastendruk, hoge uitkering
weinig langdurig werkloos, lang ouderschapsverlof, hoge arbeidsparticipatie vrouwen
liberale
- rol overheid beperkt, rol markt groot
- weinig sociale voorzieningen
Angelsaksisch: eigen verantwoordelijkheid, vrijheid, particulier initiatief: goed
ondernemingsklimaat (loon door markt bepaald en flexibele arbeidsmarkt), gezondheidszorg
en onderwijs zelf regelen, korte uitkeringen, collectieve sector klein: weinig premies en
belastingen
corporatische (NL)
rijnlands?
- mengeling 2 modellen
- vrije markt ingeperkt collectieve sector en samenwerking overheid, vakbonden en
werkgeversorganisaties
- sociale zekerheid
- bescherming gezin
NL opschuiven richting Angelsaksisch, door privatisering sectors.
H2
nachtwakersstaat: staat waarin de overheid zich vooral beperkt tot het handhaven van de
openbare orde en veiligheid.
eerste helft 19de eeuw; vrije markt en liberalisme, geen regels, overheid deed aanleg
infrastructuur, maar geen bemoeienis met particuliere ondernemingen (staatsonthouding op
economisch gebied)
zieken en ouderen geholpen door rijke burgers en kerk, zorg was gunst geen recht
Armenwet 1854: mensen die hulp nodig hadden, maar niet bij de kerk hoorden konden dat
van een overheidsorgaan krijgen.
Daarna kwamen andere sociale verzekeringen → collectieve regelingen, erkenning dat ov
grotere rol moest spelen
inzicht staat moet ingrijpen in vrije markt:
- katholieken en protestanten: zwakkeren beschermen, aanvulling op eigen werk,
angst voor sociale revolutie arbeiders
- socialisten: betere leefomstandigheden en sterkere rechtspositie arbeiders
- liberalen: onveiligheid is bedreiging van de bestaande orde.
crisis 1929: werkloosheidsbestrijding was begin van interventie overheid, maar WOII
verzorgingsstaat: de overheid bemoeit zich actief met de welvaart en het welzijn van haar
inwoners.
welvaart: de mate waarin mensen voldoende middelen beschikken om hun behoeften te
vervullen.
welzijn: mate waarin mensen tevreden zijn over hun lichamelijke en geestelijke gezondheid.
solidariteitsgedachte: in een groep of samenleving is er bereidheid om risico's met elkaar te
delen.
Overheid maakt wetten en voert die uit om solidariteit af te dwingen, vb: uitkering waar
werkenden voor betalen.
collectief belang
collectieve goederen: goederen waarvan niemand uitgesloten kan worden, ook niet degenen
die er niet voor betalen, zoals dijken, leger.
free riders: mensen die van collectieve goederen profiteren zonder dat ze iets bijdragen, kan
tot dilemma's leiden in de samenleving.
doel verzorgingsstaat is welvaart en welzijn: uitkeringen, maar ook ov, onderwijs.
4 functies verzorgingsstaat:
verzorgen: zorg bieden fysieke/psychiatrische aandoeningen + ouderen:
huisarts/operaties/verzorgingshuizen
verzekeren: regelt dat we verzekerd zijn tegen verlies van inkomen. Werk betaal je premies
+ belasting → sociale voorzieningen zoals AOW en kinderbijslag.
socialezekerheidsstelsel: mensen verzekeren van een inkomen bij werkloosheid, ziekte,
ouderdom of arbeidsongeschiktheid.
sociale zekerheid, bv: huurtoeslag bij minimuminkomen.
verheffen: kans geven om talenten te ontplooien en zich te ontwikkelen: onderwijs,
bibliotheek, musea → beter kans op arbeidsmarkt.
verbinden: zorgt voor binding tussen mensen en versterking sociale cohesie door
socialezekerheidsstelsel → van elkaar afhankelijk en overheidsbemoeienis → verkleining
sociale ongelijkheid.
verschillen tussen mensen overbruggen.
sociale grondrechten: voldoende werkgelegenheid, bestaanszekerheid en spreiding
welvaart, bewoonbaarheid land en bescherming/verbetering leefmilieu, goed onderwijs,
volksgezondheid en voldoende woongelegenheid en sociale ontplooiing
maar ook plichten, zoals sollicitatieplicht, premies betalen
bestaan verzorgingsstaat: overheid moet zich inzetten, burger moet er ook wat voor
terugdoen.
communisme en socialisme gebaseerd op gelijkheid. in communistische staatsopvatting
zorgt voor totale verzorging burgers.
SU koos voor planeconomie: particulier ondernemerschap niet toegestaan. overheid
beheerst productiemiddelen om werk en opbrengst eerlijk te verdelen.
praktijk: onderdrukking, hongersnoden, doden.
China: had planeconomie die verdween, hele verzorgingsstaat verdween.
kapitalisme gebaseerd op vrijheid
, vrijemarkteconomie: overheid grijpt niet actief in, lage belastingen, iedereen moet zichzelf
verzekeren,
individuele vrijheid sterk benadrukt → minder bereidheid risicoś te delen, weinig collectieve
voorzieningen.
3 typen verzorgingsstaten:
sociaaldemocratische:
- veel sociale voorzieningen,
- rol overheid groot bij leveren g&d,
- gelijkheid is belangrijkste waarde
Scandinavië: flexibele arbeidsmarkt, hoge collectieve lastendruk, hoge uitkering
weinig langdurig werkloos, lang ouderschapsverlof, hoge arbeidsparticipatie vrouwen
liberale
- rol overheid beperkt, rol markt groot
- weinig sociale voorzieningen
Angelsaksisch: eigen verantwoordelijkheid, vrijheid, particulier initiatief: goed
ondernemingsklimaat (loon door markt bepaald en flexibele arbeidsmarkt), gezondheidszorg
en onderwijs zelf regelen, korte uitkeringen, collectieve sector klein: weinig premies en
belastingen
corporatische (NL)
rijnlands?
- mengeling 2 modellen
- vrije markt ingeperkt collectieve sector en samenwerking overheid, vakbonden en
werkgeversorganisaties
- sociale zekerheid
- bescherming gezin
NL opschuiven richting Angelsaksisch, door privatisering sectors.
H2
nachtwakersstaat: staat waarin de overheid zich vooral beperkt tot het handhaven van de
openbare orde en veiligheid.
eerste helft 19de eeuw; vrije markt en liberalisme, geen regels, overheid deed aanleg
infrastructuur, maar geen bemoeienis met particuliere ondernemingen (staatsonthouding op
economisch gebied)
zieken en ouderen geholpen door rijke burgers en kerk, zorg was gunst geen recht
Armenwet 1854: mensen die hulp nodig hadden, maar niet bij de kerk hoorden konden dat
van een overheidsorgaan krijgen.
Daarna kwamen andere sociale verzekeringen → collectieve regelingen, erkenning dat ov
grotere rol moest spelen
inzicht staat moet ingrijpen in vrije markt:
- katholieken en protestanten: zwakkeren beschermen, aanvulling op eigen werk,
angst voor sociale revolutie arbeiders
- socialisten: betere leefomstandigheden en sterkere rechtspositie arbeiders
- liberalen: onveiligheid is bedreiging van de bestaande orde.
crisis 1929: werkloosheidsbestrijding was begin van interventie overheid, maar WOII
