MENSLIKE EVOLUSIE
Bewyse van gemeenskaplike voorouers vir lewende hominiede, insluitend die mens
Filogenetiese stambome:
Maak seker dat jy filogenetiese stambome kan interpreter om die plek van die familie
Hominidae in die diereryk te toon. Verwys na vrae oor filogenetiese stambome in vorige
eksamenvraestelle.
Onthou die volgende:
• ‘n Filogenetiese stamboom is ‘n diagrammatiese voorstelling van moontlike
evolusionêre verwantskappe tussen spesies.
• Mense behoort aan die familie Hominidae.
Kenmerke wat mense met Afrika-ape in gemeen het:
• Olfaktoriese breinsentrum verklein
• Oë voor in kop/ Binokulêre visie/ stereoskopiese visie
• Vrylik roterende arms
• Rotasie by die handgewrigte
• Rotasie by die elmbooggewrigte
• Kaal vingerpunte/naels in plaas van kloue
• Opponerende duime
• Bipedalisme/ regop postuur/foramen magnum in ‘n meer vorentoe posisie
• Lang bo-arms
• Groot brein/ skedel in vergelyking met liggaamsmassa
• Vyf vingers en tone per ledemaat/pentadaktiele ledemaat
3
,Verskille tussen mense en Afrika ape:
Kenmerk Mense Afrika-ape
Foramen Foramen magnum is meer Foramen magnum is meer
magnum vorentoe geleë agtertoe geleë
Kranium Groter kranium Kleiner kranium
Werwelkolom Is meer gekrom/S-vormig Is minder gekrom/C-vorming
Tande Kleiner tande/slagtande Groter tande/slagtande
Kake Minder uitstaande kake/nie- Meer uitstaande kake /prognaat
prognaat
Vorm van Klein en halfsirkelvorming Lank en reghoekig
verhemelte
Kraniale riwwe Geen kraniale riwwe Kraniale riwwe oor die bokant
van die skedel
Wenkbrou - Wenkbrou-riwwe minder prominent Wenkbrou-riwwe prominent
riwwe
Uit Afrika hipotese:
Alle moderne mense/Homo sapiens het hul oorsprong in Afrika en het na ander dele van
die wêreld migreer.
Bewyse vir die ‘Uit Afrika’ hipotese:
Fossielbewyse:
• Fossiele van Ardipithecus is SLEGS in Afrika/Skeurvallei/Ethiopië/Suid-Afrika gevind
• Fossiele van Australopithecus is SLEGS in Afrika/Skeurvallei/ Ethiopië /Suid- Afrika
gevind
• Die fossiele van Homo habilis is SLEGS in Afrika gevind
• Die OUDSTE fossiele van Homo erectus is in Afrika gevind
• Die OUDSTE fossiele van Homo sapiens is in Afrika gevind
Genetiese bewyse:
• Mitochondriale DNS/DNA word slegs geërf van die vroulike lyn.
• Analise van mutasies op hierdie mitochondriale DNS/DNA toon dat die oudste
vroulike voorouer in Afrika voorgekom het en dat alle mense van haar afstam.
4
, MENSLIKE VOORTPLANTING:
Struktuur van die manlike - en vroulike voortplantingstelsels
Struktuur van die manlike voortplantingstelsel:
Struktuur van ‘n spermsel:
Let wel: Die volgende byskrifte word vereis volgens die Nasionale Eksamenriglyndokument:
akrosoom, kop, haploïede nukleus, middelstuk, mitochondrion, stert.
5
Bewyse van gemeenskaplike voorouers vir lewende hominiede, insluitend die mens
Filogenetiese stambome:
Maak seker dat jy filogenetiese stambome kan interpreter om die plek van die familie
Hominidae in die diereryk te toon. Verwys na vrae oor filogenetiese stambome in vorige
eksamenvraestelle.
Onthou die volgende:
• ‘n Filogenetiese stamboom is ‘n diagrammatiese voorstelling van moontlike
evolusionêre verwantskappe tussen spesies.
• Mense behoort aan die familie Hominidae.
Kenmerke wat mense met Afrika-ape in gemeen het:
• Olfaktoriese breinsentrum verklein
• Oë voor in kop/ Binokulêre visie/ stereoskopiese visie
• Vrylik roterende arms
• Rotasie by die handgewrigte
• Rotasie by die elmbooggewrigte
• Kaal vingerpunte/naels in plaas van kloue
• Opponerende duime
• Bipedalisme/ regop postuur/foramen magnum in ‘n meer vorentoe posisie
• Lang bo-arms
• Groot brein/ skedel in vergelyking met liggaamsmassa
• Vyf vingers en tone per ledemaat/pentadaktiele ledemaat
3
,Verskille tussen mense en Afrika ape:
Kenmerk Mense Afrika-ape
Foramen Foramen magnum is meer Foramen magnum is meer
magnum vorentoe geleë agtertoe geleë
Kranium Groter kranium Kleiner kranium
Werwelkolom Is meer gekrom/S-vormig Is minder gekrom/C-vorming
Tande Kleiner tande/slagtande Groter tande/slagtande
Kake Minder uitstaande kake/nie- Meer uitstaande kake /prognaat
prognaat
Vorm van Klein en halfsirkelvorming Lank en reghoekig
verhemelte
Kraniale riwwe Geen kraniale riwwe Kraniale riwwe oor die bokant
van die skedel
Wenkbrou - Wenkbrou-riwwe minder prominent Wenkbrou-riwwe prominent
riwwe
Uit Afrika hipotese:
Alle moderne mense/Homo sapiens het hul oorsprong in Afrika en het na ander dele van
die wêreld migreer.
Bewyse vir die ‘Uit Afrika’ hipotese:
Fossielbewyse:
• Fossiele van Ardipithecus is SLEGS in Afrika/Skeurvallei/Ethiopië/Suid-Afrika gevind
• Fossiele van Australopithecus is SLEGS in Afrika/Skeurvallei/ Ethiopië /Suid- Afrika
gevind
• Die fossiele van Homo habilis is SLEGS in Afrika gevind
• Die OUDSTE fossiele van Homo erectus is in Afrika gevind
• Die OUDSTE fossiele van Homo sapiens is in Afrika gevind
Genetiese bewyse:
• Mitochondriale DNS/DNA word slegs geërf van die vroulike lyn.
• Analise van mutasies op hierdie mitochondriale DNS/DNA toon dat die oudste
vroulike voorouer in Afrika voorgekom het en dat alle mense van haar afstam.
4
, MENSLIKE VOORTPLANTING:
Struktuur van die manlike - en vroulike voortplantingstelsels
Struktuur van die manlike voortplantingstelsel:
Struktuur van ‘n spermsel:
Let wel: Die volgende byskrifte word vereis volgens die Nasionale Eksamenriglyndokument:
akrosoom, kop, haploïede nukleus, middelstuk, mitochondrion, stert.
5
