Samenvatting Spijsvertering (E03Y7B) - Fysiologie (prof. dr. Himpens)

Spijsvertering
Fysiologie (prof. Dr. B. Himpens)
1. Speekselsecretie
3 belangrijkste speekselklieren
- Glandula sublingualis
o Muceus
 Visceus secreet, rijk aan mucoproteïnen
- Glandula submandibularis
o Gemengd
 Heterogeen, seromuceus vocht
- Glandula parotis
o Sereus
 Waterig secreet, rijk aan α-amylase
Hoeveelheid geproduceerd vocht
- 1-1.5 L/dag
o Interprandiaal of interdigestief (nuchter/in rust): 0,25 ml/min via glandula
submandibularis
o Prandiaal of digestief (tijdens maaltijd): 4-5 ml/min vooral via glandula parotis
 Parotis produceert 30-50% van totale volume
 99% vocht ; 1% proteïnen en ionen
Vorming en samenstelling van het speeksel
- Vocht en ionensecretie
o Actieve secretie t.h.v. de acini
o Modificatie t.h.v. de afvoerwegen
o Aanmaak speekselvocht:
 Parasympatisch ZS: M3-cholinerg
 Orthosympatisch ZS: α1-adrenerg
 Intrinsiek ZS: neuropeptiden
o Secundaire messenger: Ca2+
o Primaire vorming van een Cl- secreet in de acini gevolgd door passieve aanvoer van:
 kationen via kation-selectieve intercellulaire juncties
 vocht (water) via osmotische gradiënt
 Ook watertransport via verhoogde verplaatsing van aquaporine-5
o Vanuit cytoplasma  apicale plasmamembraan
o Modificatie van secreet in de intralobulaire gangen:
 Na+/K+ uitwisseling
 Reabsorptie Na+ (versterkt door aldosterone)
 Afhankelijk van secretiedebiet
 Cl /HCO3- uitwisseling
-

 Reabsorptie HCO3- (bij trage secretie)
 Daling osmolaliteit: hypotoon (bij lage secretie intensiteit)
 Zwakke membraanpermeabiliteit voor water
 Ongelijke (lagere) beweging van vocht t.o.v. de elektrolieten
o Vooral bij zwakke secretie intensiteiten
o Kan de osmolariteit tot minder dan 25% van de osmolariteit
van plasma doen dalen

, - Proteïnen secretie
o Dynamische samenstelling met als secundaire messengers:
 cAMP (β2 en VIP)
 Ca2+ (α1, M3)
o α-amylase (ptyaline): α 1-4 band
 pH optimum = 6.9  dus pH afhankelijk
 Bevordert tandreiniging
 Afbraak zetmeel tot meer wateroplosbare componenten
 Smaaksensatie
 Zetmeel  suiker
 Speeksel dient als solvent
 Vertering
 Afbraak koolhydraten bij een alkalische, neutrale of lichtzure pH
o Alleen tot in de maag
o Mucus (sublinguaal en submandibulair)
 Mucines
 Beletten dat het vocht snel wegstroomt of dat we ons verslikken
 Vormen hydrofiele elastische gels met slijmerige eigenschappen
 Zetten zich af op kwetsbare zachte weefsels
o Smering en voorkoming uitdroging
 Bescherming tegen beschadiging tijdens bv. kauwen of spreken
o Lysozyme
 Afkomstig uit macrofagen
 Gaat de ontwikkeling van bacteriële flora in de mond tegen
o s-IgA antistoffen (witte bloedcellen)
o Groeifactoren (EGF, NGF)
o Bloedgroepantigenen enkel bij secretoren in het speeksel
- Hyposalivatie: verminderde speekselsecretie
- Droge mond syndroom of xerostomie: een bijna afwezige speekselsecretie (< 20 ml/dag)
o Gebitsaantasting
o Pijnlijke ontsteking slijmvliezen
 Vaak met schimmelinfecties
- Hypersalivatie: verhoogde speekselsecretie
o Komt voor bij verminderde motoriek zoals bij Parkinsonisme

Controle op de speekselsecretie
- Continue, residuele en spontane secretie houdt de mond en farynx mucosa vochtig
o Via het intrinsieke zenuwstelsel
o Vooral glandula submandibularis en de kleine speekselklieren
o Secretie tijdens slaap: < 1 ml/uur
- Neurale beïnvloeding
o Parasympatische activatie
 Overvloedige, waterige secretie
 Proteïnerijk
 Vasodilatatie van de bloedvaten door VIP
 Uitgesproken en langdurige innervatie
o Orthosympatische activatie
 Vooral de submandibulaire speekselklier is actief
 Tijdelijke toename van geringe, visceuze secretie
 Taai en visceus slijm door vaso- en myoconstrictie

, - Reflexen
o Inherent of ongeconditioneerd
 Mechanische en/of chemische stimulatie
 Hoeveelheid en samenstelling speeksel bepaald door fysische en chemische
aard van de prikkel
 Reflexboog via speekselcentra, 2-3 s latentie
o Verworven of geconditioneerd
 Meestal na prikkeling van een zintuig
 Vooral zicht en reuk, maar ook op gehoor of huidprikkels
 Verschillende hersencentra spelen een rol
2. De slikbeweging en de slokdarm
Slikfrequentie
- Overdag: 70x/uur
- ’s Nachts: 7x/uur
- Tijdens maaltijd: 190-200x/uur
De slikbeweging bestaat uit drie stadia:
- Het orale stadium
- Het faryngale stadium
- Het oesofagale stadium
Orale stadium
- Afzonderen en moduleren voedselbolus
o Willekeurig naar achter brengen deel voedsel
 Omlaag drukken tong  kauwen stopt  druktoename door centrale deel
tegen harde verhemelte
- Activatie afferente (baro- en chemo)receptoren die rond de opening van de farynx liggen
o Activatie slikcentrum in hersenstam
o Omzetting tot autonome slikbeweging  slikreflex

Faryngeale stadium
- Voedselbolus kan 4 richtingen uit:
o Terugvloei naar de mond
 Verhindert door druk tong tegen harde verhemelte
o Reflux naar de nasofarynx
 Verhindert door het drukken van het week verhemelte tegen de nares
posteriores
o Luchtwegen
 Deglutitieve apnea
 Onderdrukking ademhaling tijdens slikken
 Afsluiting larynx door het bijeenbrengen echte en valse stembanden
 Larynx naar boven en voren getrokken
 Epiglottis naar achteren en onder
o Slokdarm
 Bovenste faryngeale spieren trekken samen
 Stuwen bolus in richting omhooggetrokken hypofarynx
 Relaxatie faryngo-oesofagale sfincter (UOS)

,  Na passage UOS  initiatie peristaltische golven door contractie van de
bovenste constrictorspier
Oesofagale stadium
- De slokdarm tijdens rust
o Faryngo-oesofagale sfincter (UOS)
 100-130 mm Hg
 Vooral veroorzaakt door een tonische contractie van de m.
cricofaryngeus
o Geactiveerd door tonische ontlading van vagale
motorneuronen
 Ach inwerking op de nicotinereceptor
o Slokdarmlichaam
 Geen ritmische of tonische activiteit
 Intraluminale druk
 Licht negatief
o Inspiratie: -5 tot -10 mm Hg
o Expiratie: -2 tot + 5 mm Hg
 Maat voor de intrathoracale druk
o Gastro-oesofagale sfincter (LOS)
 Verhoogde tonus door contractie van de circulaire spierlaag van de cardia
 Bij ingehouden ademhaling wordt een verhoogde drukzone waargenomen:
 Maag: 5-10 mm Hg hoger dan atmosferische druk
 Sfincter: 20 mm Hg
 Parallele cyclische schommelingen door op en neer gaan slokdarm tijdens
ademhaling
 Verplaatsing hoge drukzone:
o Inspiratie  onder
o Expiratie  boven
 Stijging intragastrische druk (hoesten/lachen)
 Risico reflux maagvocht volgens de drukgradiënt
 Druk LOS blijft 10-40 mm Hg hoger
 Druk plant zich ook voort op het onderste slokdarmgedeelte
o Ontstaan flutter valve (voorachterwaartse klep)
 Reflexcontractie van LOS en crurale spieren diafragma
 LOS druk daalt
 afhankelijk van type ingenomen voedsel
o Vet, alcohol, roken en chocolade
 door hormonale effecten
o Progesterone
 Farmaca
 ↓ druk
o Anticholinergica, Ca2+-antagonisten, morfine, dopamine
afgeleide medicatie, tricyclische antidepressiva
 ↑ druk
o D2 – antagonsiten en 5-HT4 (serotonine) antagonisten
 Hormonale en neurocriene regeling LOS
 Neurocrien
o Extrinsiek: ↑ druk
 Vagale, cholinerge en orthosympatische (α-
adrenerge) stimulatie