Toegepaste neuroanatomie
Inleiding
Input
Waar ?
Inwendige organen
Buitenwereld
Morfologische onderdelen:
Receptoren
Afferente onderdelen perifeer zenuwstelsel
Processing
Integratie (bewerken, vergelijken, kiezen), coordinatie, associatie
Output
Morfologische onderdelen:
Efferente onderdelen perifeer zenuwstelsel
Doelwitorganen
Vb. reflexboog: met een hamer wordt op de patellaband geklopt, deze worden
uitgerokken→bepaalde zenuwceluiteinden zullen de stretch registreren (=INPUT
signaal) en sturen het signaal naar het ruggenmerg → daar wordt het
geïnterpreteerd en vergeleken met andere signalen bv van de buigers van de knie
of van het andere lidmaat = PROCESSING → OUTPUT signaal wordt gegenereerd
dat vertrekt vanuit het motorneuron → contractie van de musculus quadriceps
femoris
Eenvoudige: monosynaptisch
Samengestelde: multisynaptisch
= het onderdeel van neurologisch onderzoek
5 onderdelen:
- Receptor = input
- Afferente leiding (perifeer) = input
- Verwerking (centraal) = processing
- Efferente leiding (perifeer) = output
- Doelwitorgaan = output
Zenuwweefsel
Zenuweefsel bestaat voor 90% uit gliacellen en 10%
uit neuronen
,Zenuwcel
Zenuwcel: prikkelbaarheid (in staat om met een
depolarisatie een antwoord te geven op een prikkel) en
geleidingsvermogen, bij de geleiding wordt er één richting
gehanteerd. De richting kan gekozen worden!
Verzameling van perikarya = grijze stof
Verzameling van neurieten = witte stof
Perikaryon: centraal gelegen kern met een duidelijke
nucleolus, cytoplasma gevuld met een korrelige substantie
= RER en vrije ribosomen
Normaliter slechts 1 neuriet (soms collateralen mogelijk),
pseudounipolaire spinaal ganglion cel (!), verschil met
dendrieten (microscopische afmeting), neuriet
(macroscopische afmeting) en daardoor doorgaans
gemyeliniseerd
Communicatie tussen zenuwcellen verloopt via synapsen:
twee soorten: excitaterende( depolariserend) en
inhiberende (hyperpolariserend) (plus plastische natuur).
De resulterende membraanpotentiaal van de
zenuwcel zal worden bepaald door de som van
de excitatorische en inhibitorische synapsen op
de dendritenboom. Vanuit de dendrietenboom
vertrekt er een generatorpotentiaal richting
perikaryon. Dit generatorpotentiaal ligt tussen
dat van de rustmembraanpotentiaal en de
drempelwaarde. (let op thv van de dendrieten
treedt er nooit een actiepotentiaal op),
afhankelijk van de grootte van het
generatorpotentiaal volgt er een actiepotentiaal
dat via de neuriten en de knopen van Ranvier
wordt verder gezet. Nadat het actiepotentiaal
ergens op het verloop van de neuriet is geweest
is deze plek refractair (dit om te garanderen dat
het actiepotentiaal niet terugvloeit). Ter hoogte van de axonuitlopers (boutons) wordt het electrische signaal omgezet in een
chemisch signaal via de release van een neurotransmitter.
Myeline schede is isolatie van elektrisch signaal. Als een stukje isolatie dunner is krijg je dat elektrisch signaal millimeter met
millimeter wordt doorgegeven moet worden. Als je knoop van ranvier hebt dan springt het signaal hierover.
Indeling van de zenuwcellen kan gebeuren ahv functionele criteria
- Afferente of sensiebele neuronen: vervoeren info vanuit de periferie naar centraal
- Efferente of motorneuronen: vervoeren info vanuit centraal naar de doelwitorganen
- Schakelneuronen: blijven binnen het centrale zenuwstelsel, verwerken de info
Uitgaande van morfologische criteria : multipolair, bipolair, pseudounipolair ..
Uitgaande van het type vezel nl de myelinisatiegraad en bijgevolg de geleidingssnelheid. Deze kan worden gebruikt bij het testen
van ‘nerve velocity test’, oa aandoeningen die het myelinegehalte verminderen gaan hiermee gedetecteerd kunnen worden.
Hoe dikker de myelineschede hoe snellere geleidingssnelheid. Omgekeerd: hele dunne zenuwen hebben tragere snelheid om te
geleiden
Mechanische pijn: dikke vezel. Voelt als een auw of prik
Multomodale pijn: dunne vezel. Voelt als een zeurende pijn
2
,Je kan bij A een elektrische prikkel toedienen en dan bij B meten
wanneer er een reactie op komt. Afstand per tijd geeft snelheid
Gliacel
Oligodendrocyten: sturen uitlopers en hebben flapjes op
uitlopers die rond axonen draaien. Vormen soort myeline schede
in centrale zenuwstelsel
Astrocyten: niet bijdragen aan myeline maar werking thv
knopen, overgangen tussen neuroenn en synapsen + vormen
mee barriere (bloed hersen barriere). Ze werken eerder
neuromodulerend
Grootste aandeel in het centrale zenuwstelsel, stervormig,
protoplasmatische astrocyten: vnle in de grijze stof, fibrillaire
astrocyten: vnl in de witte stof (dunnere uitlopers)
Contacteren neuronen en endotheelcellen, ze laten alleen de
plekken vrij waar synapsen zijn. Via de astrocyten zou er
synaptische plasticiteit kunnen optreden.Door hun contact met
zowel zenuwcellen als capillairen vormen ze een essentieel
onderdeel van de bloed-hersen barriere en kunnen ze de voeding
van zenuwcellen moduleren (oa beschikbaarheid van glycogeen)
Microgliacellen: monocyten uit circulatie. Als ze ergens naar
weerfsel toegeroepen worden vormen ze tot macrofagen. Thv
hersenen worden het geen macrofagen maar vormen om naar
microgliacellen. Als microgliacellen niks moeten doen hebben ze
een ster vorm waarmee ze goed vast zitten in zenuwwweefsel en
goed kunnen monitoren. Als die een probleem detecteert worden tentakels ingetrokken en vormt die zich om naar een meer
beweeglijke gliacel die ook kan fagocyteren
Hypomyelogenesis congenita: aangeboren, worden ook wel hairy shakers of trilbiggen genoemd. Het kan een virale infectie zijn
die de schwanncellen of oligodendrocyten gaat aantasten. Of de moeder is behandeld met antiparasitaire middelen tijdens de
dracht. Of een genetisch defect. Het kan zich soms oplossen.
Astrocyten hebben kleine voeten aan onderkant van ependymcellen voor barriere met de buitenwereld. Afscherming
hersenventrikels
Grijze stof: plaats waar veel meer zenuwcel lichamen zijn dan uitlopers. Door de kernen ziet het er op een vers preparaat grijs
uit
Witte stof: plaats in czs waar dat we veel meer uitlopers dan cellichamen hebben. En als we veel uitlopers hebben hebben we
veel meer myeline dat aanwezig is. Myeline is opgerolde celmembraan die gemaakt is van lipide. Lipide is wit vandaar witte stof
Als het myeline te dun is is de zenuwgeleiding heel chaotisch. Deze gebeurt niet unidirectioneel. Er is een slechte synchronisatie
van timing. Hierdoor ontstaan erratische bewegingen. Als ze slapen zijn ze wel rustig. Dit komt omdat ze pas beginnen te trillen
als er activiteit is en dus weinig coördinatie → chaotisch (filmpje met trillende biggetjes)
3
, Het aanleggen van de myelineschede rond al de axonen gaat ook nog door na de geboorte. Er zijn verschillen per diersoort
wanneer dit proces is afgewerkt. Dat het na de geboorte doorgaat maakt het een kwetsbaar proces
Vertraagde myelinisatie kan eruit groeien. Het kan ontstaan door:
1 Virale infectie waarbij gliacellen zijn aangetast en slecht werk doen
2 Vergiftiging. Zeug die met trichloorfos is behandelt kan dit via de baarmoeder doorgeven aan de big
3 Genetische aandoening
Indeling
CZS: alles wat omgeven is door benig kanaal
PZS: alles wat erbuiten ligt
Ganglia: verzameling van zenuwcellen in de periferie
Nucleus: in hersenen en ruggenmerg gaan zenuwcellen in groepjes verzamelen
4
Inleiding
Input
Waar ?
Inwendige organen
Buitenwereld
Morfologische onderdelen:
Receptoren
Afferente onderdelen perifeer zenuwstelsel
Processing
Integratie (bewerken, vergelijken, kiezen), coordinatie, associatie
Output
Morfologische onderdelen:
Efferente onderdelen perifeer zenuwstelsel
Doelwitorganen
Vb. reflexboog: met een hamer wordt op de patellaband geklopt, deze worden
uitgerokken→bepaalde zenuwceluiteinden zullen de stretch registreren (=INPUT
signaal) en sturen het signaal naar het ruggenmerg → daar wordt het
geïnterpreteerd en vergeleken met andere signalen bv van de buigers van de knie
of van het andere lidmaat = PROCESSING → OUTPUT signaal wordt gegenereerd
dat vertrekt vanuit het motorneuron → contractie van de musculus quadriceps
femoris
Eenvoudige: monosynaptisch
Samengestelde: multisynaptisch
= het onderdeel van neurologisch onderzoek
5 onderdelen:
- Receptor = input
- Afferente leiding (perifeer) = input
- Verwerking (centraal) = processing
- Efferente leiding (perifeer) = output
- Doelwitorgaan = output
Zenuwweefsel
Zenuweefsel bestaat voor 90% uit gliacellen en 10%
uit neuronen
,Zenuwcel
Zenuwcel: prikkelbaarheid (in staat om met een
depolarisatie een antwoord te geven op een prikkel) en
geleidingsvermogen, bij de geleiding wordt er één richting
gehanteerd. De richting kan gekozen worden!
Verzameling van perikarya = grijze stof
Verzameling van neurieten = witte stof
Perikaryon: centraal gelegen kern met een duidelijke
nucleolus, cytoplasma gevuld met een korrelige substantie
= RER en vrije ribosomen
Normaliter slechts 1 neuriet (soms collateralen mogelijk),
pseudounipolaire spinaal ganglion cel (!), verschil met
dendrieten (microscopische afmeting), neuriet
(macroscopische afmeting) en daardoor doorgaans
gemyeliniseerd
Communicatie tussen zenuwcellen verloopt via synapsen:
twee soorten: excitaterende( depolariserend) en
inhiberende (hyperpolariserend) (plus plastische natuur).
De resulterende membraanpotentiaal van de
zenuwcel zal worden bepaald door de som van
de excitatorische en inhibitorische synapsen op
de dendritenboom. Vanuit de dendrietenboom
vertrekt er een generatorpotentiaal richting
perikaryon. Dit generatorpotentiaal ligt tussen
dat van de rustmembraanpotentiaal en de
drempelwaarde. (let op thv van de dendrieten
treedt er nooit een actiepotentiaal op),
afhankelijk van de grootte van het
generatorpotentiaal volgt er een actiepotentiaal
dat via de neuriten en de knopen van Ranvier
wordt verder gezet. Nadat het actiepotentiaal
ergens op het verloop van de neuriet is geweest
is deze plek refractair (dit om te garanderen dat
het actiepotentiaal niet terugvloeit). Ter hoogte van de axonuitlopers (boutons) wordt het electrische signaal omgezet in een
chemisch signaal via de release van een neurotransmitter.
Myeline schede is isolatie van elektrisch signaal. Als een stukje isolatie dunner is krijg je dat elektrisch signaal millimeter met
millimeter wordt doorgegeven moet worden. Als je knoop van ranvier hebt dan springt het signaal hierover.
Indeling van de zenuwcellen kan gebeuren ahv functionele criteria
- Afferente of sensiebele neuronen: vervoeren info vanuit de periferie naar centraal
- Efferente of motorneuronen: vervoeren info vanuit centraal naar de doelwitorganen
- Schakelneuronen: blijven binnen het centrale zenuwstelsel, verwerken de info
Uitgaande van morfologische criteria : multipolair, bipolair, pseudounipolair ..
Uitgaande van het type vezel nl de myelinisatiegraad en bijgevolg de geleidingssnelheid. Deze kan worden gebruikt bij het testen
van ‘nerve velocity test’, oa aandoeningen die het myelinegehalte verminderen gaan hiermee gedetecteerd kunnen worden.
Hoe dikker de myelineschede hoe snellere geleidingssnelheid. Omgekeerd: hele dunne zenuwen hebben tragere snelheid om te
geleiden
Mechanische pijn: dikke vezel. Voelt als een auw of prik
Multomodale pijn: dunne vezel. Voelt als een zeurende pijn
2
,Je kan bij A een elektrische prikkel toedienen en dan bij B meten
wanneer er een reactie op komt. Afstand per tijd geeft snelheid
Gliacel
Oligodendrocyten: sturen uitlopers en hebben flapjes op
uitlopers die rond axonen draaien. Vormen soort myeline schede
in centrale zenuwstelsel
Astrocyten: niet bijdragen aan myeline maar werking thv
knopen, overgangen tussen neuroenn en synapsen + vormen
mee barriere (bloed hersen barriere). Ze werken eerder
neuromodulerend
Grootste aandeel in het centrale zenuwstelsel, stervormig,
protoplasmatische astrocyten: vnle in de grijze stof, fibrillaire
astrocyten: vnl in de witte stof (dunnere uitlopers)
Contacteren neuronen en endotheelcellen, ze laten alleen de
plekken vrij waar synapsen zijn. Via de astrocyten zou er
synaptische plasticiteit kunnen optreden.Door hun contact met
zowel zenuwcellen als capillairen vormen ze een essentieel
onderdeel van de bloed-hersen barriere en kunnen ze de voeding
van zenuwcellen moduleren (oa beschikbaarheid van glycogeen)
Microgliacellen: monocyten uit circulatie. Als ze ergens naar
weerfsel toegeroepen worden vormen ze tot macrofagen. Thv
hersenen worden het geen macrofagen maar vormen om naar
microgliacellen. Als microgliacellen niks moeten doen hebben ze
een ster vorm waarmee ze goed vast zitten in zenuwwweefsel en
goed kunnen monitoren. Als die een probleem detecteert worden tentakels ingetrokken en vormt die zich om naar een meer
beweeglijke gliacel die ook kan fagocyteren
Hypomyelogenesis congenita: aangeboren, worden ook wel hairy shakers of trilbiggen genoemd. Het kan een virale infectie zijn
die de schwanncellen of oligodendrocyten gaat aantasten. Of de moeder is behandeld met antiparasitaire middelen tijdens de
dracht. Of een genetisch defect. Het kan zich soms oplossen.
Astrocyten hebben kleine voeten aan onderkant van ependymcellen voor barriere met de buitenwereld. Afscherming
hersenventrikels
Grijze stof: plaats waar veel meer zenuwcel lichamen zijn dan uitlopers. Door de kernen ziet het er op een vers preparaat grijs
uit
Witte stof: plaats in czs waar dat we veel meer uitlopers dan cellichamen hebben. En als we veel uitlopers hebben hebben we
veel meer myeline dat aanwezig is. Myeline is opgerolde celmembraan die gemaakt is van lipide. Lipide is wit vandaar witte stof
Als het myeline te dun is is de zenuwgeleiding heel chaotisch. Deze gebeurt niet unidirectioneel. Er is een slechte synchronisatie
van timing. Hierdoor ontstaan erratische bewegingen. Als ze slapen zijn ze wel rustig. Dit komt omdat ze pas beginnen te trillen
als er activiteit is en dus weinig coördinatie → chaotisch (filmpje met trillende biggetjes)
3
, Het aanleggen van de myelineschede rond al de axonen gaat ook nog door na de geboorte. Er zijn verschillen per diersoort
wanneer dit proces is afgewerkt. Dat het na de geboorte doorgaat maakt het een kwetsbaar proces
Vertraagde myelinisatie kan eruit groeien. Het kan ontstaan door:
1 Virale infectie waarbij gliacellen zijn aangetast en slecht werk doen
2 Vergiftiging. Zeug die met trichloorfos is behandelt kan dit via de baarmoeder doorgeven aan de big
3 Genetische aandoening
Indeling
CZS: alles wat omgeven is door benig kanaal
PZS: alles wat erbuiten ligt
Ganglia: verzameling van zenuwcellen in de periferie
Nucleus: in hersenen en ruggenmerg gaan zenuwcellen in groepjes verzamelen
4
