BOEKSAMENVATTING
MONOGRAFIEËN
SOCIAAL RECHT
Europees Arbeidsrecht
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 - Inleiding (ontwikkeling Europees sociaal beleid en verhouding Europees-nationaal recht)......2
Hoofdstuk 1 – Europees Arbeidsrecht: een inleiding............................................................................................3
1.1 Inleiding.....................................................................................................................................................3
1.2 Europees Arbeidsrecht: belang, bronnen en afbakening..........................................................................3
1.3 De ontwikkeling van sociaal beleid in de Europese Unie..........................................................................3
1.4 De bevoegdheden van de Uniewetgever..................................................................................................5
1.5 Handhaving en verwezenlijking van EU-arbeidsrecht...............................................................................7
1.6 Tot slot.......................................................................................................................................................9
Hoorcollege 2 - Reguleringsmechanismen EU: wetgevingsprocedure, Sociale Dialoog en OMC......................11
Hoofdstuk 6 – Collectief onderhandelen onder EU-recht: mogelijkheden en beperkingen (§ 1 & 2)................11
6.1 Inleiding...................................................................................................................................................11
6.2 De Europese sociale dialoog....................................................................................................................11
Hoorcollege 3 - Sociale grondrechten (ruime aandacht voor doorwerking in arbeidsverhouding)..................14
Hoofdstuk 2 – Sociale grondrechten..................................................................................................................14
2.1 Inleiding...................................................................................................................................................14
2.2 De ontwikkeling van (sociale) grondrechten binnen de EU....................................................................14
2.3 Het Handvest van de Grondrechten van de EU.......................................................................................14
2.4 De inhoud van het Handvest...................................................................................................................17
2.5 Conclusies met betrekking tot het Handvest van de grondrechten.......................................................19
2.6 Toetreding van de EU tot het EVRM........................................................................................................19
Hoorcollege 4 – Vrije verkeer van werknemers............................................................................................. 20
Hoofdstuk 3 – Vrij verkeer, detachering en toepasselijk recht..........................................................................20
3.1 Inleiding...................................................................................................................................................20
3.2 Invoering en doel van het vrije verkeer van werknemers.......................................................................20
3.3 EU-werknemerschap...............................................................................................................................21
3.4 Algemene uitzonderingen.......................................................................................................................22
3.5 De overheidsexceptie..............................................................................................................................22
3.6 Toegang tot de arbeidsmarkt: reis- en verblijfsrechten..........................................................................23
3.7 Gelijke behandeling met nationale werknemers....................................................................................24
3.8 Uitoefening van verleende rechten.........................................................................................................24
3.9 Vormen van grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit.............................................................................25
Hoorcollege 5 – Grensoverschrijdende arbeid I............................................................................................. 26
Hoofdstuk 3 – Vrij verkeer, detachering en toepasselijk recht..........................................................................26
3.11 – Detachering van werknemers.............................................................................................................26
Hoorcollege 6 – Grensoverschrijdende arbeid II (detachering)......................................................................28
Hoofdstuk 3 – Vrij verkeer, detachering en toepasselijk recht..........................................................................28
3.10 – Vaststelling van het toepasselijke arbeidsrecht.................................................................................28
3.12 – Vaststelling van het toepasselijke socialezekerheidsrecht.................................................................30
Hoorcollege 7 – Vakbondsrechten in het Europees recht..............................................................................33
Hoofdstuk 6 – Collectief onderhandelen onder EU-recht: mogelijkheden en beperkingen...............................33
6.5 – Vakbondsrechten en de interne markt. Botsing met mededingingsrecht?.........................................33
6.6 Het recht op collectieve acties................................................................................................................34
Hoorcollege 8 – Arbeidsomstandigheden en arbeidstijden...........................................................................37
1
, Hoofdstuk 9 – Arbeidsomstandigheden en arbeidstijden..................................................................................37
9.1 Inleiding...................................................................................................................................................37
9.2 Europees arbeidsomstandighedenrecht.................................................................................................37
9.4 – Arbeidstijden.........................................................................................................................................39
9.5 Handhaving..............................................................................................................................................41
9.6 Nabeschouwing.......................................................................................................................................42
Hoorcollege 9 – Gelijke behandeling............................................................................................................ 43
Hoofdstuk 4 – Gelijke behandeling....................................................................................................................43
4.1 Inleiding...................................................................................................................................................43
4.2 Bronnen van het gelijkebehandelingsrecht.............................................................................................43
4.3 Personele werkingssfeer..........................................................................................................................44
4.4 Het concept van (verboden) discriminatie..............................................................................................44
4.5 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: sekse........................................................................47
4.6 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: ras en etnische afstamming....................................48
4.7 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: godsdienst of overtuiging........................................49
4.8 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: handicap..................................................................49
4.9 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: leeftijd.....................................................................50
4.10 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: seksuele geaardheid..............................................50
4.11 Handhaving van het gelijkebehandelingsrecht.....................................................................................51
Hoorcollege 10 – Flexibele arbeidsrelaties.................................................................................................... 52
Hoofdstuk 5 – Flexibele arbeid...........................................................................................................................52
5.1 - Inleiding.................................................................................................................................................52
5.2 - Totstandkoming en rechtsbasis van de richtlijnen................................................................................52
5.3 - Deeltijdwerk..........................................................................................................................................52
5.4 – Tijdelijk werk.........................................................................................................................................53
5.5 - Uitzendwerk...........................................................................................................................................55
5.6 – Oproepwerk..........................................................................................................................................56
Hoorcollege 11 – Overgang van onderneming..............................................................................................57
Hoofdstuk 7 – Herstructurering.........................................................................................................................57
7.1 – Inleiding................................................................................................................................................57
7.3 – Overgang van onderneming.................................................................................................................57
Hoorcollege 1 - Inleiding (ontwikkeling Europees sociaal
beleid en verhouding Europees-nationaal recht)
2
, Hoofdstuk 1 – Europees Arbeidsrecht: een inleiding
1.1 Inleiding
De Europese Unie (EU) is rechtsopvolger van de in 1957 opgerichte Europese Economische
Gemeenschap (EEG). De EEG was opgericht met enkel economische doelen.
1.2 Europees Arbeidsrecht: belang, bronnen en afbakening
De invloedrijkste bron van Europees Arbeidsrecht voor Nederland is het recht van de Europese Unie,
ook wel communautair recht, EU-recht of Unierecht genoemd.
Andere belangrijke bronnen zijn: het Europees Sociaal Handvest (ESH) en het Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM).
Ruim begrip van arbeidsrecht in de EU: maatregelen van sociaal beleid of sociale politiek.
Het geheel van de rechtsregels wordt wel aangeduid als Europees Sociaal Model, de Europese
Sociale Politiek of het Europees sociaal acquis.
1.3 De ontwikkeling van sociaal beleid in de Europese Unie
1.3.1 Inleiding
De Europese Commissie heeft veel uitingen gedaan waarin zij verklaart dat aan sociale waarden een
essentiële betekenis toekomt in de Unie.
1.3.2 Het EEG-Verdrag van 1957
De belangrijkste doelstelling van de EEG was een economische: men wilde door middel van de
instelling van een gemeenschappelijke markt tot economische vooruitgang van de – destijds zes –
deelnemende landen komen.
De kernonderdelen waren de douane-unie, een gemeenschappelijk landbouwbeleid en de vier
verkeersvrijheden (vrije verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal).
De gemeenschappelijke markt, wordt nu de interne markt genoemd. Een belangrijk onderdeel hiervan
is een gemeenschappelijke arbeidsmarkt. Hiervoor moest het vrije verkeer van werknemers worden
gegarandeerd.
Het vrije verkeer van werknemers had een belangrijke sociale dimensie: werknemers van andere
lidstaten mogen niet op grond van hun nationaliteit worden gediscrimineerd en mogen dus niet om die
reden minder worden betaald dan werknemers van lidstaten.
Een ander voorbeeld van een sociale maatregelen was die van gelijk loon voor mannen en vrouwen.
In het EEG-Verdrag werd de voorkeur gegeven aan minimaal overheidsoptreden (art. 117 EEG).
Deze bepaling drukte de overtuiging uit dat sociale vooruitgang vanzelf zou worden gerealiseerd
door de werking van de gemeenschappelijke markt en de in het Verdrag neergelegde procedures, maar
voorzag niet in bevoegdheden om genoemde levensstandaard en arbeidsvoorwaarden te verbeteren.
1.3.3 De invoering van sociale beleidsmaatregelen in de jaren zeventig
Tijdens de conferentie in Parijs in oktober 1972 benadrukten de Europese leiders dat een krachtige
actie op sociaal gebied even belangrijk is als de verwezenlijking van de economische en monetaire
unie.
De oorzaken hiervoor waren de grote ongelijkheden qua werkgelegenheid en welvaartniveau en de
economische recessie.
De Europese Commissie startte vervolgens met haar sociale actieprogramma’s, die waren gericht op
volledige en optimale werkgelegenheid, verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden en
toenemende inschakeling van de sociale partners bij de economische en sociale besluitvorming van de
Gemeenschap en van de werknemers bij de gang van zaken in de ondernemingen.
3
MONOGRAFIEËN
SOCIAAL RECHT
Europees Arbeidsrecht
,Inhoudsopgave
Hoorcollege 1 - Inleiding (ontwikkeling Europees sociaal beleid en verhouding Europees-nationaal recht)......2
Hoofdstuk 1 – Europees Arbeidsrecht: een inleiding............................................................................................3
1.1 Inleiding.....................................................................................................................................................3
1.2 Europees Arbeidsrecht: belang, bronnen en afbakening..........................................................................3
1.3 De ontwikkeling van sociaal beleid in de Europese Unie..........................................................................3
1.4 De bevoegdheden van de Uniewetgever..................................................................................................5
1.5 Handhaving en verwezenlijking van EU-arbeidsrecht...............................................................................7
1.6 Tot slot.......................................................................................................................................................9
Hoorcollege 2 - Reguleringsmechanismen EU: wetgevingsprocedure, Sociale Dialoog en OMC......................11
Hoofdstuk 6 – Collectief onderhandelen onder EU-recht: mogelijkheden en beperkingen (§ 1 & 2)................11
6.1 Inleiding...................................................................................................................................................11
6.2 De Europese sociale dialoog....................................................................................................................11
Hoorcollege 3 - Sociale grondrechten (ruime aandacht voor doorwerking in arbeidsverhouding)..................14
Hoofdstuk 2 – Sociale grondrechten..................................................................................................................14
2.1 Inleiding...................................................................................................................................................14
2.2 De ontwikkeling van (sociale) grondrechten binnen de EU....................................................................14
2.3 Het Handvest van de Grondrechten van de EU.......................................................................................14
2.4 De inhoud van het Handvest...................................................................................................................17
2.5 Conclusies met betrekking tot het Handvest van de grondrechten.......................................................19
2.6 Toetreding van de EU tot het EVRM........................................................................................................19
Hoorcollege 4 – Vrije verkeer van werknemers............................................................................................. 20
Hoofdstuk 3 – Vrij verkeer, detachering en toepasselijk recht..........................................................................20
3.1 Inleiding...................................................................................................................................................20
3.2 Invoering en doel van het vrije verkeer van werknemers.......................................................................20
3.3 EU-werknemerschap...............................................................................................................................21
3.4 Algemene uitzonderingen.......................................................................................................................22
3.5 De overheidsexceptie..............................................................................................................................22
3.6 Toegang tot de arbeidsmarkt: reis- en verblijfsrechten..........................................................................23
3.7 Gelijke behandeling met nationale werknemers....................................................................................24
3.8 Uitoefening van verleende rechten.........................................................................................................24
3.9 Vormen van grensoverschrijdende arbeidsmobiliteit.............................................................................25
Hoorcollege 5 – Grensoverschrijdende arbeid I............................................................................................. 26
Hoofdstuk 3 – Vrij verkeer, detachering en toepasselijk recht..........................................................................26
3.11 – Detachering van werknemers.............................................................................................................26
Hoorcollege 6 – Grensoverschrijdende arbeid II (detachering)......................................................................28
Hoofdstuk 3 – Vrij verkeer, detachering en toepasselijk recht..........................................................................28
3.10 – Vaststelling van het toepasselijke arbeidsrecht.................................................................................28
3.12 – Vaststelling van het toepasselijke socialezekerheidsrecht.................................................................30
Hoorcollege 7 – Vakbondsrechten in het Europees recht..............................................................................33
Hoofdstuk 6 – Collectief onderhandelen onder EU-recht: mogelijkheden en beperkingen...............................33
6.5 – Vakbondsrechten en de interne markt. Botsing met mededingingsrecht?.........................................33
6.6 Het recht op collectieve acties................................................................................................................34
Hoorcollege 8 – Arbeidsomstandigheden en arbeidstijden...........................................................................37
1
, Hoofdstuk 9 – Arbeidsomstandigheden en arbeidstijden..................................................................................37
9.1 Inleiding...................................................................................................................................................37
9.2 Europees arbeidsomstandighedenrecht.................................................................................................37
9.4 – Arbeidstijden.........................................................................................................................................39
9.5 Handhaving..............................................................................................................................................41
9.6 Nabeschouwing.......................................................................................................................................42
Hoorcollege 9 – Gelijke behandeling............................................................................................................ 43
Hoofdstuk 4 – Gelijke behandeling....................................................................................................................43
4.1 Inleiding...................................................................................................................................................43
4.2 Bronnen van het gelijkebehandelingsrecht.............................................................................................43
4.3 Personele werkingssfeer..........................................................................................................................44
4.4 Het concept van (verboden) discriminatie..............................................................................................44
4.5 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: sekse........................................................................47
4.6 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: ras en etnische afstamming....................................48
4.7 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: godsdienst of overtuiging........................................49
4.8 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: handicap..................................................................49
4.9 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: leeftijd.....................................................................50
4.10 Thema’s van materieel gelijkebehandelingsrecht: seksuele geaardheid..............................................50
4.11 Handhaving van het gelijkebehandelingsrecht.....................................................................................51
Hoorcollege 10 – Flexibele arbeidsrelaties.................................................................................................... 52
Hoofdstuk 5 – Flexibele arbeid...........................................................................................................................52
5.1 - Inleiding.................................................................................................................................................52
5.2 - Totstandkoming en rechtsbasis van de richtlijnen................................................................................52
5.3 - Deeltijdwerk..........................................................................................................................................52
5.4 – Tijdelijk werk.........................................................................................................................................53
5.5 - Uitzendwerk...........................................................................................................................................55
5.6 – Oproepwerk..........................................................................................................................................56
Hoorcollege 11 – Overgang van onderneming..............................................................................................57
Hoofdstuk 7 – Herstructurering.........................................................................................................................57
7.1 – Inleiding................................................................................................................................................57
7.3 – Overgang van onderneming.................................................................................................................57
Hoorcollege 1 - Inleiding (ontwikkeling Europees sociaal
beleid en verhouding Europees-nationaal recht)
2
, Hoofdstuk 1 – Europees Arbeidsrecht: een inleiding
1.1 Inleiding
De Europese Unie (EU) is rechtsopvolger van de in 1957 opgerichte Europese Economische
Gemeenschap (EEG). De EEG was opgericht met enkel economische doelen.
1.2 Europees Arbeidsrecht: belang, bronnen en afbakening
De invloedrijkste bron van Europees Arbeidsrecht voor Nederland is het recht van de Europese Unie,
ook wel communautair recht, EU-recht of Unierecht genoemd.
Andere belangrijke bronnen zijn: het Europees Sociaal Handvest (ESH) en het Verdrag tot
bescherming van de rechten van de mens en de fundamentele vrijheden (EVRM).
Ruim begrip van arbeidsrecht in de EU: maatregelen van sociaal beleid of sociale politiek.
Het geheel van de rechtsregels wordt wel aangeduid als Europees Sociaal Model, de Europese
Sociale Politiek of het Europees sociaal acquis.
1.3 De ontwikkeling van sociaal beleid in de Europese Unie
1.3.1 Inleiding
De Europese Commissie heeft veel uitingen gedaan waarin zij verklaart dat aan sociale waarden een
essentiële betekenis toekomt in de Unie.
1.3.2 Het EEG-Verdrag van 1957
De belangrijkste doelstelling van de EEG was een economische: men wilde door middel van de
instelling van een gemeenschappelijke markt tot economische vooruitgang van de – destijds zes –
deelnemende landen komen.
De kernonderdelen waren de douane-unie, een gemeenschappelijk landbouwbeleid en de vier
verkeersvrijheden (vrije verkeer van personen, diensten, goederen en kapitaal).
De gemeenschappelijke markt, wordt nu de interne markt genoemd. Een belangrijk onderdeel hiervan
is een gemeenschappelijke arbeidsmarkt. Hiervoor moest het vrije verkeer van werknemers worden
gegarandeerd.
Het vrije verkeer van werknemers had een belangrijke sociale dimensie: werknemers van andere
lidstaten mogen niet op grond van hun nationaliteit worden gediscrimineerd en mogen dus niet om die
reden minder worden betaald dan werknemers van lidstaten.
Een ander voorbeeld van een sociale maatregelen was die van gelijk loon voor mannen en vrouwen.
In het EEG-Verdrag werd de voorkeur gegeven aan minimaal overheidsoptreden (art. 117 EEG).
Deze bepaling drukte de overtuiging uit dat sociale vooruitgang vanzelf zou worden gerealiseerd
door de werking van de gemeenschappelijke markt en de in het Verdrag neergelegde procedures, maar
voorzag niet in bevoegdheden om genoemde levensstandaard en arbeidsvoorwaarden te verbeteren.
1.3.3 De invoering van sociale beleidsmaatregelen in de jaren zeventig
Tijdens de conferentie in Parijs in oktober 1972 benadrukten de Europese leiders dat een krachtige
actie op sociaal gebied even belangrijk is als de verwezenlijking van de economische en monetaire
unie.
De oorzaken hiervoor waren de grote ongelijkheden qua werkgelegenheid en welvaartniveau en de
economische recessie.
De Europese Commissie startte vervolgens met haar sociale actieprogramma’s, die waren gericht op
volledige en optimale werkgelegenheid, verbetering van de levens- en arbeidsomstandigheden en
toenemende inschakeling van de sociale partners bij de economische en sociale besluitvorming van de
Gemeenschap en van de werknemers bij de gang van zaken in de ondernemingen.
3
