HET STRAFPROCES
INHOUDSOPGAVE
Inleiding ............................................................................................................................................................................................................ 3
1. Geschiedenis van het strafprocesrecht ......................................................................................................................................... 4
2. De fase van het onderzoek – opfrissing ........................................................................................................................................ 8
3. Het debat over OO en GO ................................................................................................................................................................. 12
4. Verschillen tussen de kenmerken van het OO en de kenmerken van het GO ............................................................... 15
5. Voorstel van nieuw wetboek van strafprocesrecht ............................................................................................................... 25
5.1. De eenmaking van het vooronderzoek ........................................................................................................................................................... 25
5.2. De positie van het slachtoffer.............................................................................................................................................................................. 28
5.3. De afsluiting van het onderzoek ........................................................................................................................................................................ 34
6. De voorlopige hechtenis.................................................................................................................................................................. 35
6.1. Algemeen ..................................................................................................................................................................................................................... 35
6.2. Controle van de voorlopige hechtenis ............................................................................................................................................................. 36
6.2.1. Eerstelijnscontrole ................................................................................................................................................................................. 36
6.2.2. Tweedelijnscontrole ............................................................................................................................................................................. 36
6.2.3. Derdelijnscontrole ................................................................................................................................................................................. 37
6.3. Voorlopige hechtenis bij het Hof van Assisen............................................................................................................................................... 39
6.4. Reflectie over het huidige systeem.................................................................................................................................................................... 40
7. Toezicht op het lopend onderzoek en de afsluiting van het onderzoek ......................................................................... 42
7.1. Toezicht op het lopend gerechtelijk onderzoek .......................................................................................................................................... 42
7.1.1. Inleiding...................................................................................................................................................................................................... 42
7.1.2. De Kamer van Inbeschuldigingstelling ......................................................................................................................................... 42
7.1.3. De behandeling van onregelmatigheden en nietigheden in het strafproces voorafgaand aan de berechting
ten gronde ....................................................................................................................................................................................................................... 44
8. De fase van het vonnisgerecht ...................................................................................................................................................... 45
1
,9. Het Hof van Assisen .......................................................................................................................................................................... 46
9.1. Geschiedenis van het Hof van Assisen ............................................................................................................................................................. 46
9.2. Bevoegdheid van het Hof van Assisen ............................................................................................................................................................. 50
9.2.1. Bevoegdheid ratione materiae: politieke misdrijven en drukpersmisdrijven............................................................. 50
9.2.2. Bevoegdheid ratione personae: wat met minderjarigen? ..................................................................................................... 53
9.3. Samenstelling van het Hof van Assisen ........................................................................................................................................................... 55
9.4. Het Assisenproces ..................................................................................................................................................................................................... 56
9.4.1. De preliminaire zitting ......................................................................................................................................................................... 57
9.4.2. Zitting waarop jury wordt samengesteld .............................................................................................................................................. 60
9.4.3. Zitting over de grond van de zaak ............................................................................................................................................................ 61
2
,INLEIDING
- Hoe gaan we te werk?
o Volgende week: even opfrissen van de basiscursus
o Daarna: confrontatie met opties à beleidsvragen (deel 1 vd cursus)
o Deel 2 van de cursus: de assisenprocedure, die dan vaak vergelijken met de gewone correctionele
procedure à zo aanvoelen wat meerwaardes en kritiekpunten van assisen zijn
o Geen uitgeschreven cursus/ppts, prof gaat ervan uit dat je eigen cursusnota’s moet leren maken
o Vaak cruciale arresten! Die zelf afprinten en lezen, geen reader
- Sleutelbegrip dat dit vak kenmerkt: evenwicht!
- Grieken: “graad van beschaafdheid van een m’pij: hoe zij omgaat met haar delinquenten”
- Aantal nieuwe strafdossiers die elk jaar geopend worden in België: 600 000!
o 60-80% wordt geseponeerd! à opportuniteitsbeginsel! (systeem heeft die enorme
verwerkingscapaciteit niet)
- Proces van Julie Van Espen: openbaarheid
o Men kan delen van proces niet openbaar doen, voor bescherming privéleven, maar uitspraak moet
altijd openbaar (onaantastbare regel)
o In dat proces: proces helemaal achter gesloten deuren
o Betekent dat hva helemaal overtuigd was van het idee dat het over ganse lijn beter was om
helemaal achter gesloten deuren te behandelen à twee bedenkingen hierbij
§ Gaat in slechte aarde vallen bij de pers à pers vond idd slechte keuze
§ Beleidsmatig: er komen dan beleidsvragen aan de orde, vb of dat bij elk proces zo zou
moeten zijn
- Procedurefouten: worden niet door advocaten gemaakt! à wordt te weinig benadrukt door de media!
Zijn fouten gemaakt door overheidsinstanties die het spr moeten doen draaien, advocaten detecteren die
fouten en leggen de vinger op de wonde, maar daarvoor moet de wonde er wel eerst zijn. Als advocaat
moet je dan wel de credibiliteit overwegen en genoeg opzoekingen doen en kijken of je er een echt middel
van kan maken.
o Meneer Abdeslam: had advocaat die procedureargument had ingeroepen dat ging over dat bij het
begin vh onderzoek vh dossier een onderzoeksrechter moest aangesteld worden in Brussel. Afh
vh taalregime moet dat een Frtalige of Nltalige worden aangesteld: advocaat: document van
aanduiding vd onderzoeksrechter is in de verkeerde taal opgesteld à daaruit werd nietigheid van
proces afgeleid. Meteen enorme verontwaardigingsgolf id media. Heeft niet gewerkt, is verworpen
als argument en Abdeslam is veroordeeld in dat proces.
- In FR: proces van terroristen: nieuw soort assisenprocedure gemaakt met enkel beroepsrechters à in
België kon daar geen sprake van zijn!
3
, 1. GESCHIEDENIS VAN HET STRAFPROCESRECHT
- Wetboek spr: 1808 à héél oud, een van de oudste wetboeken dat nog in voegen is
o Merkwaardig: begin 19de eeuw: commentaren over dat wetboek waren heel erg negatief: quasi
onmiddellijk na totstandkoming ervan commentaren als “onvolkomenheden, lacunes” à “men
zou op korte termijn inspanning moeten doen om wetboek te optimaliseren”: merkwaardig dat ze
dat toen al zeiden, toen het nog maar net bestond
o Mercuriales van de 19de eeuw: commentaren waarbij men zei dat het het slechtste wetboek is
dat we hebben, dat er op korte termijn werk van moet gemaakt worden à opmerkelijk startpunt
voor het vakgebied
- In 19de eeuw: relatief snel commissie opgericht (rond 1850), die zich boog over nieuw wetboek spr
(code d’instruction criminelle)
o Gedurende lange tijd nagedacht, beginnen werken aan nieuw wetboek à nieuwe wet: fameuze
voorafgaande titel vh wetboek van strafvordering (1878)
§ 32 artikelen (voorafgaande bepalingen)
§ = onvoldragen poging om een volledig nieuw wetboek tot stand te brengen
§ Dan overgang naar wetboek strafvordering: dat begint gewoon bij art 8 à geen ideaal beeld
- Dan periode van relatieve stabiliteit
o Tussen 1878-1978: vrij grote wetgevende stabiliteit, geen fundamentele hervormingen in spr
- Jaren 80
o Toen werd spr nog niet als moeilijk gezien, die moeilijkheid kwam door de stappen die
plaatsvinden vanaf jaren 80
o “de loden jaren”: zware jaren waarin gevoel ontstond van “waar gaat dit naartoe” à
criminaliteitsgolf toen: bende van Nijvel en CCC (Cellules Communistes Combattantes) à hoe
beter op dit soort fenomenen inspelen?
§ Laatste aanslag bende van Nijvel: Delhaize Aalst, 1985 à 37 jaar geleden en nog steeds veel
berichtgeving over & onderzoek naar, nog altijd vier mensen voltijds bezig met onderzoek!
à nog altijd niet bereid te aanvaarden dat het onopgelost zou blijven
• Leerstuk van de verjaring kan daaraan gekoppeld worden: ligt niet voor de hand dat
nog altijd niet verjaard is à reden: enkele keren ingegrepen in die 37 jaar en
verjaringsregelingen aangepast zodat zaak niet zou verjaren
o Door die keuze is verjaringsregeling vandaag heel ingewikkeld
o Huidig regime: maximale verjaringstermijn van 20 jaar, kan via stuiting naar
max 40 jaar gebracht worden, die stuitingsdaad is gebeurd bij de bendezaak: in
2025 opnieuw cruciaal moment: zaak gaat dan verjaren: gaat men dat laten
gebeuren?
o Huidige minister van justitie wil verjaringsregime vereenvoudigen
§ CCC: pleegden ook aanslagen (minder gruwelijk dan bende van Nijvel, maar nog steeds
ontwrichtend) op plekken die zij associeerden met kapitalistisch gedachtengoed
4
INHOUDSOPGAVE
Inleiding ............................................................................................................................................................................................................ 3
1. Geschiedenis van het strafprocesrecht ......................................................................................................................................... 4
2. De fase van het onderzoek – opfrissing ........................................................................................................................................ 8
3. Het debat over OO en GO ................................................................................................................................................................. 12
4. Verschillen tussen de kenmerken van het OO en de kenmerken van het GO ............................................................... 15
5. Voorstel van nieuw wetboek van strafprocesrecht ............................................................................................................... 25
5.1. De eenmaking van het vooronderzoek ........................................................................................................................................................... 25
5.2. De positie van het slachtoffer.............................................................................................................................................................................. 28
5.3. De afsluiting van het onderzoek ........................................................................................................................................................................ 34
6. De voorlopige hechtenis.................................................................................................................................................................. 35
6.1. Algemeen ..................................................................................................................................................................................................................... 35
6.2. Controle van de voorlopige hechtenis ............................................................................................................................................................. 36
6.2.1. Eerstelijnscontrole ................................................................................................................................................................................. 36
6.2.2. Tweedelijnscontrole ............................................................................................................................................................................. 36
6.2.3. Derdelijnscontrole ................................................................................................................................................................................. 37
6.3. Voorlopige hechtenis bij het Hof van Assisen............................................................................................................................................... 39
6.4. Reflectie over het huidige systeem.................................................................................................................................................................... 40
7. Toezicht op het lopend onderzoek en de afsluiting van het onderzoek ......................................................................... 42
7.1. Toezicht op het lopend gerechtelijk onderzoek .......................................................................................................................................... 42
7.1.1. Inleiding...................................................................................................................................................................................................... 42
7.1.2. De Kamer van Inbeschuldigingstelling ......................................................................................................................................... 42
7.1.3. De behandeling van onregelmatigheden en nietigheden in het strafproces voorafgaand aan de berechting
ten gronde ....................................................................................................................................................................................................................... 44
8. De fase van het vonnisgerecht ...................................................................................................................................................... 45
1
,9. Het Hof van Assisen .......................................................................................................................................................................... 46
9.1. Geschiedenis van het Hof van Assisen ............................................................................................................................................................. 46
9.2. Bevoegdheid van het Hof van Assisen ............................................................................................................................................................. 50
9.2.1. Bevoegdheid ratione materiae: politieke misdrijven en drukpersmisdrijven............................................................. 50
9.2.2. Bevoegdheid ratione personae: wat met minderjarigen? ..................................................................................................... 53
9.3. Samenstelling van het Hof van Assisen ........................................................................................................................................................... 55
9.4. Het Assisenproces ..................................................................................................................................................................................................... 56
9.4.1. De preliminaire zitting ......................................................................................................................................................................... 57
9.4.2. Zitting waarop jury wordt samengesteld .............................................................................................................................................. 60
9.4.3. Zitting over de grond van de zaak ............................................................................................................................................................ 61
2
,INLEIDING
- Hoe gaan we te werk?
o Volgende week: even opfrissen van de basiscursus
o Daarna: confrontatie met opties à beleidsvragen (deel 1 vd cursus)
o Deel 2 van de cursus: de assisenprocedure, die dan vaak vergelijken met de gewone correctionele
procedure à zo aanvoelen wat meerwaardes en kritiekpunten van assisen zijn
o Geen uitgeschreven cursus/ppts, prof gaat ervan uit dat je eigen cursusnota’s moet leren maken
o Vaak cruciale arresten! Die zelf afprinten en lezen, geen reader
- Sleutelbegrip dat dit vak kenmerkt: evenwicht!
- Grieken: “graad van beschaafdheid van een m’pij: hoe zij omgaat met haar delinquenten”
- Aantal nieuwe strafdossiers die elk jaar geopend worden in België: 600 000!
o 60-80% wordt geseponeerd! à opportuniteitsbeginsel! (systeem heeft die enorme
verwerkingscapaciteit niet)
- Proces van Julie Van Espen: openbaarheid
o Men kan delen van proces niet openbaar doen, voor bescherming privéleven, maar uitspraak moet
altijd openbaar (onaantastbare regel)
o In dat proces: proces helemaal achter gesloten deuren
o Betekent dat hva helemaal overtuigd was van het idee dat het over ganse lijn beter was om
helemaal achter gesloten deuren te behandelen à twee bedenkingen hierbij
§ Gaat in slechte aarde vallen bij de pers à pers vond idd slechte keuze
§ Beleidsmatig: er komen dan beleidsvragen aan de orde, vb of dat bij elk proces zo zou
moeten zijn
- Procedurefouten: worden niet door advocaten gemaakt! à wordt te weinig benadrukt door de media!
Zijn fouten gemaakt door overheidsinstanties die het spr moeten doen draaien, advocaten detecteren die
fouten en leggen de vinger op de wonde, maar daarvoor moet de wonde er wel eerst zijn. Als advocaat
moet je dan wel de credibiliteit overwegen en genoeg opzoekingen doen en kijken of je er een echt middel
van kan maken.
o Meneer Abdeslam: had advocaat die procedureargument had ingeroepen dat ging over dat bij het
begin vh onderzoek vh dossier een onderzoeksrechter moest aangesteld worden in Brussel. Afh
vh taalregime moet dat een Frtalige of Nltalige worden aangesteld: advocaat: document van
aanduiding vd onderzoeksrechter is in de verkeerde taal opgesteld à daaruit werd nietigheid van
proces afgeleid. Meteen enorme verontwaardigingsgolf id media. Heeft niet gewerkt, is verworpen
als argument en Abdeslam is veroordeeld in dat proces.
- In FR: proces van terroristen: nieuw soort assisenprocedure gemaakt met enkel beroepsrechters à in
België kon daar geen sprake van zijn!
3
, 1. GESCHIEDENIS VAN HET STRAFPROCESRECHT
- Wetboek spr: 1808 à héél oud, een van de oudste wetboeken dat nog in voegen is
o Merkwaardig: begin 19de eeuw: commentaren over dat wetboek waren heel erg negatief: quasi
onmiddellijk na totstandkoming ervan commentaren als “onvolkomenheden, lacunes” à “men
zou op korte termijn inspanning moeten doen om wetboek te optimaliseren”: merkwaardig dat ze
dat toen al zeiden, toen het nog maar net bestond
o Mercuriales van de 19de eeuw: commentaren waarbij men zei dat het het slechtste wetboek is
dat we hebben, dat er op korte termijn werk van moet gemaakt worden à opmerkelijk startpunt
voor het vakgebied
- In 19de eeuw: relatief snel commissie opgericht (rond 1850), die zich boog over nieuw wetboek spr
(code d’instruction criminelle)
o Gedurende lange tijd nagedacht, beginnen werken aan nieuw wetboek à nieuwe wet: fameuze
voorafgaande titel vh wetboek van strafvordering (1878)
§ 32 artikelen (voorafgaande bepalingen)
§ = onvoldragen poging om een volledig nieuw wetboek tot stand te brengen
§ Dan overgang naar wetboek strafvordering: dat begint gewoon bij art 8 à geen ideaal beeld
- Dan periode van relatieve stabiliteit
o Tussen 1878-1978: vrij grote wetgevende stabiliteit, geen fundamentele hervormingen in spr
- Jaren 80
o Toen werd spr nog niet als moeilijk gezien, die moeilijkheid kwam door de stappen die
plaatsvinden vanaf jaren 80
o “de loden jaren”: zware jaren waarin gevoel ontstond van “waar gaat dit naartoe” à
criminaliteitsgolf toen: bende van Nijvel en CCC (Cellules Communistes Combattantes) à hoe
beter op dit soort fenomenen inspelen?
§ Laatste aanslag bende van Nijvel: Delhaize Aalst, 1985 à 37 jaar geleden en nog steeds veel
berichtgeving over & onderzoek naar, nog altijd vier mensen voltijds bezig met onderzoek!
à nog altijd niet bereid te aanvaarden dat het onopgelost zou blijven
• Leerstuk van de verjaring kan daaraan gekoppeld worden: ligt niet voor de hand dat
nog altijd niet verjaard is à reden: enkele keren ingegrepen in die 37 jaar en
verjaringsregelingen aangepast zodat zaak niet zou verjaren
o Door die keuze is verjaringsregeling vandaag heel ingewikkeld
o Huidig regime: maximale verjaringstermijn van 20 jaar, kan via stuiting naar
max 40 jaar gebracht worden, die stuitingsdaad is gebeurd bij de bendezaak: in
2025 opnieuw cruciaal moment: zaak gaat dan verjaren: gaat men dat laten
gebeuren?
o Huidige minister van justitie wil verjaringsregime vereenvoudigen
§ CCC: pleegden ook aanslagen (minder gruwelijk dan bende van Nijvel, maar nog steeds
ontwrichtend) op plekken die zij associeerden met kapitalistisch gedachtengoed
4
