Partim Prof. Dr. Colman
Deel 0: Introductie van het Belgische drugsbeleid
0.1 Het drugsfenomeen
Er zijn twee belangrijke eigenschappen van het drugsfenomeen die elk worden besproken:
multidimensionaal en multi-level.
a. MULTIDIMENSIONAAL
De term “drugsfenomeen” verwijst niet enkel naar de drugs zelf maar naar alle verschillende
dimensies daarrond.
- Gezondheid
° van de gebruiker
° van de samenleving (volksgezondheid) vb. vervuilde naalden → besmetting
- Economische dimensie
gedreven door de economische wetmatigheden
Drugsmarkt:
° Legale economie vb. farma-industrie, alcohol, tabak
° Illegale economie vb. narco-economie – drugsstaat
⇒ legale en illegale markt hebben ook invloed op elkaar vb. door witwassen
- Sociale dimensie en consequenties
→ sociaal functioneren van het individu
→ sociale impact
vb. samen roken wordt gezien als gezellig, roken verlicht stress
- Veiligheidsdimensie – op aanbod- of vraagzijde
° Middelengebruik in het verkeer, druggerelateerde overlast
° Drugseconomie leidt soms tot georganiseerde criminaliteit, terrorisme, …
° Druggerelateerde criminaliteit:
a. drugwetgeving overtreden – vb. drugs bijhebben
b. systematische criminaliteit – vb. drugswereld die erbij komt kijken
c. verwervingscriminaliteit (feiten ingegeven door je druggebruik) – vb.
winkeldiefstallen
d. psychofarmacologische criminaliteit (feiten gepleegd onder invloed
van drugs) – vb. geweld
, ⇒ Interactie tussen de verschillende dimensies
b. MULTILEVEL
Hiermee wordt bedoeld dat drugs (vraag- en aanbodzijde) niet stoppen aan de grenzen.
● Internationaal – globalisering
vb. productie (aanbodzijde), drugstoerisme (vraagzijde)
● Federaal
● Regionaal
vb. tussenhandel (= tussen dealers)
● Lokaal
vb. detailhandel (= straatdealers)
⇒ Drugsfenomeen is complex en veelzijdig
Drugsfenomeen Drugsbeleid Beleidsafstemming
- Multidimensionaal - Meerdere beleidsdomeinen - Horizontaal
- Multilevel - Meerdere beleidsniveaus - Verticaal
⇒ Integraal en geïntegreerd drugsbeleid
zo wordt er met alles rekening gehouden om een voldoende antwoord te bieden
0.2 Het internationaal kader – VN & EU
→ is nodig omdat drugs de nationale grenzen overstijgt
● Internationale verdragen
Voorlopers: Verdrag van Den Haag (1912)
Verdragen van Genève (1925, 1931, 1936)
→ in deze periode werden ‘drugs’ al een beetje een probleem maar nog geen groot
probleem van trafieken zoals we het nu kennen
→ er kwam een initiatief van de Verenigde Staten voor concrete verdragen
, De wereldwijde samenwerking werd geconcretiseerd in 3 belangrijke VN-verdragen:
1. 1961: Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen en zijn protocol in 1972
- Vierdelige lijst van verboden verdovende middelen
° eerste lijst is de zwaarste (heroïne, cocaïne, cannabis)
° andere lijsten: voorwaarden aan het gebruik ervan
- Art. 4: wetgevende en administratieve initiatieven om verdovende middelen te
beperken tot wetenschappelijk en medisch gebruik
- Art. 36: eerste keer dat de aanbodzijde van drugs strafbaar werd gemaakt
- INCB = controleorgaan op VN-niveau
2. 1971: Verdrag van Wenen inzake psychotrope stoffen (hallucinogenen, amfetamines, …)
- regeling als gevolg van het misbruik van medische middelen
- gelijkaardig aan 1961 maar minder streng
3. 1988: VN-verdrag tegen sluikhandel in verdovende middelen & psychotrope stoffen
- enorme toename in drugs en geweld vroeg meer internationale samenwerking
- voor het eerste wordt ook de vraagzijde van drugs strafbaar gesteld
⇒ 1998: ‘Balanced approach’ = evenwichtige aanpak
● Europese Unie
minder belangrijk dan de VN-verdragen
- 1990: Overeenkomst ter uitvoering van het Schengenakkoord inzake de
afschaffing van de controles aan gemeenschappelijke grenzen
= eenmaking van de Europese markt (ook drugsmarkt)
→ art. 71: tegengaan van illegale zaken
→ art. 76: goed nabuurschap (Nederlands beleid mag België niet beïnvloeden)
- 1992: Verdrag van Maastricht → rond drugsverslaving
, - 1997: Verdrag van Amsterdam → uitbreiding
- 1997: Early Warning System
= systeem dat gevaarlijke drugs gaat detecteren en samenwerkt met
labo’s, spoed en politie, ze verzamelen afgenomen drugs en zenden
alle nuttige informatie naar de bevolking om hen te waarschuwen
- sinds 1996: EU-actieplannen
= drug-actieplannen, beleidslijnen van de Europese Unie
waarbinnen ook België werkt
voorbeeld: EU Drugs Strategie 2020-2025
1) Terugdringen vraagzijde: preventie, hulpverlening en zorg
2) Terugdringen aanbodzijde: versterken veiligheid
3) Aandacht voor druggerelateerde schade
4) Coördinatie
5) Internationale samenwerking
6) Informatie, onderzoek, monitoring en evaluatie
→ ‘aandacht voor de schade’ toont aan dat drugs worden gezien als normaal
en men gaat dan ook meer testen voor een effectiever beleid
0.3 Historiek van het Belgisch drugsbeleid
De geschiedenis van het Belgisch drugsbeleid verloopt in vijf grote fases en doorbraken.
a. Drugswet van 1921
Aanleiding:
Er was in 1914 al een Opiumverdrag om preventief op te treden tegen het drugsprobleem, dat
er toen nog niet was, enkel bij geïsoleerde gevallen in (para)medische kringen.
Na WOI voerde minister Vandevelde twee jaar lang Alcoholwetten in waardoor men zo goed
als geen alcohol meer gebruikte maar deze wetten werden in 1919 teruggeschroefd.
Deel 0: Introductie van het Belgische drugsbeleid
0.1 Het drugsfenomeen
Er zijn twee belangrijke eigenschappen van het drugsfenomeen die elk worden besproken:
multidimensionaal en multi-level.
a. MULTIDIMENSIONAAL
De term “drugsfenomeen” verwijst niet enkel naar de drugs zelf maar naar alle verschillende
dimensies daarrond.
- Gezondheid
° van de gebruiker
° van de samenleving (volksgezondheid) vb. vervuilde naalden → besmetting
- Economische dimensie
gedreven door de economische wetmatigheden
Drugsmarkt:
° Legale economie vb. farma-industrie, alcohol, tabak
° Illegale economie vb. narco-economie – drugsstaat
⇒ legale en illegale markt hebben ook invloed op elkaar vb. door witwassen
- Sociale dimensie en consequenties
→ sociaal functioneren van het individu
→ sociale impact
vb. samen roken wordt gezien als gezellig, roken verlicht stress
- Veiligheidsdimensie – op aanbod- of vraagzijde
° Middelengebruik in het verkeer, druggerelateerde overlast
° Drugseconomie leidt soms tot georganiseerde criminaliteit, terrorisme, …
° Druggerelateerde criminaliteit:
a. drugwetgeving overtreden – vb. drugs bijhebben
b. systematische criminaliteit – vb. drugswereld die erbij komt kijken
c. verwervingscriminaliteit (feiten ingegeven door je druggebruik) – vb.
winkeldiefstallen
d. psychofarmacologische criminaliteit (feiten gepleegd onder invloed
van drugs) – vb. geweld
, ⇒ Interactie tussen de verschillende dimensies
b. MULTILEVEL
Hiermee wordt bedoeld dat drugs (vraag- en aanbodzijde) niet stoppen aan de grenzen.
● Internationaal – globalisering
vb. productie (aanbodzijde), drugstoerisme (vraagzijde)
● Federaal
● Regionaal
vb. tussenhandel (= tussen dealers)
● Lokaal
vb. detailhandel (= straatdealers)
⇒ Drugsfenomeen is complex en veelzijdig
Drugsfenomeen Drugsbeleid Beleidsafstemming
- Multidimensionaal - Meerdere beleidsdomeinen - Horizontaal
- Multilevel - Meerdere beleidsniveaus - Verticaal
⇒ Integraal en geïntegreerd drugsbeleid
zo wordt er met alles rekening gehouden om een voldoende antwoord te bieden
0.2 Het internationaal kader – VN & EU
→ is nodig omdat drugs de nationale grenzen overstijgt
● Internationale verdragen
Voorlopers: Verdrag van Den Haag (1912)
Verdragen van Genève (1925, 1931, 1936)
→ in deze periode werden ‘drugs’ al een beetje een probleem maar nog geen groot
probleem van trafieken zoals we het nu kennen
→ er kwam een initiatief van de Verenigde Staten voor concrete verdragen
, De wereldwijde samenwerking werd geconcretiseerd in 3 belangrijke VN-verdragen:
1. 1961: Enkelvoudig Verdrag inzake verdovende middelen en zijn protocol in 1972
- Vierdelige lijst van verboden verdovende middelen
° eerste lijst is de zwaarste (heroïne, cocaïne, cannabis)
° andere lijsten: voorwaarden aan het gebruik ervan
- Art. 4: wetgevende en administratieve initiatieven om verdovende middelen te
beperken tot wetenschappelijk en medisch gebruik
- Art. 36: eerste keer dat de aanbodzijde van drugs strafbaar werd gemaakt
- INCB = controleorgaan op VN-niveau
2. 1971: Verdrag van Wenen inzake psychotrope stoffen (hallucinogenen, amfetamines, …)
- regeling als gevolg van het misbruik van medische middelen
- gelijkaardig aan 1961 maar minder streng
3. 1988: VN-verdrag tegen sluikhandel in verdovende middelen & psychotrope stoffen
- enorme toename in drugs en geweld vroeg meer internationale samenwerking
- voor het eerste wordt ook de vraagzijde van drugs strafbaar gesteld
⇒ 1998: ‘Balanced approach’ = evenwichtige aanpak
● Europese Unie
minder belangrijk dan de VN-verdragen
- 1990: Overeenkomst ter uitvoering van het Schengenakkoord inzake de
afschaffing van de controles aan gemeenschappelijke grenzen
= eenmaking van de Europese markt (ook drugsmarkt)
→ art. 71: tegengaan van illegale zaken
→ art. 76: goed nabuurschap (Nederlands beleid mag België niet beïnvloeden)
- 1992: Verdrag van Maastricht → rond drugsverslaving
, - 1997: Verdrag van Amsterdam → uitbreiding
- 1997: Early Warning System
= systeem dat gevaarlijke drugs gaat detecteren en samenwerkt met
labo’s, spoed en politie, ze verzamelen afgenomen drugs en zenden
alle nuttige informatie naar de bevolking om hen te waarschuwen
- sinds 1996: EU-actieplannen
= drug-actieplannen, beleidslijnen van de Europese Unie
waarbinnen ook België werkt
voorbeeld: EU Drugs Strategie 2020-2025
1) Terugdringen vraagzijde: preventie, hulpverlening en zorg
2) Terugdringen aanbodzijde: versterken veiligheid
3) Aandacht voor druggerelateerde schade
4) Coördinatie
5) Internationale samenwerking
6) Informatie, onderzoek, monitoring en evaluatie
→ ‘aandacht voor de schade’ toont aan dat drugs worden gezien als normaal
en men gaat dan ook meer testen voor een effectiever beleid
0.3 Historiek van het Belgisch drugsbeleid
De geschiedenis van het Belgisch drugsbeleid verloopt in vijf grote fases en doorbraken.
a. Drugswet van 1921
Aanleiding:
Er was in 1914 al een Opiumverdrag om preventief op te treden tegen het drugsprobleem, dat
er toen nog niet was, enkel bij geïsoleerde gevallen in (para)medische kringen.
Na WOI voerde minister Vandevelde twee jaar lang Alcoholwetten in waardoor men zo goed
als geen alcohol meer gebruikte maar deze wetten werden in 1919 teruggeschroefd.
