Alles gebaseerd op de leerdoelen!
DEEL 1: VOEDSELKEUZE
1. VOEDINGSPATRONEN
1.1 VOEDINGSPATRONEN EN VOEDINGSGEDRAG
Wat is een voedingspatroon?
De wijze waarop een individu, een groep of een volk zich gewoonlijk voedt. Het geeft
antwoord op de vraag: “wie eet wanneer wat in welke hoeveelheid, waar en hoe?”
regelmaat, patroon
Waarom is het voor hulpverleners belangrijk dat men inzicht heeft in voedingspatronen en
voedingsgedrag?
- Gezondheidsrisico’s kunnen signaleren
- Voedingsvoorlichting kunnen geven
- Dieetpatiënten op een gepaste manier begeleiden
1.2 FACTOREN DIE EEN ROL SPELEN BIJ HET ONTSTAAN VAN EEN VOEDINGSPATROON EN EEN
VOEDINGSGEDRAG
Welke factoren spelen hierbij een rol?
Sociaal-culturele Persoonsgebonden
Omgevingsfactoren
factoren factoren
Geografische, Factoren die bepalen Fysiologische en
klimatologische, welk voedsel als psychologische
technologische, eetbaar wordt factoren die bepalen
Wat? economische en beschouwd en welke wat de
politieke factoren die betekenis voedsel voedselbehoefte is
bepalen welk voedsel heeft in de omgang en wat voeding voor
beschikbaar is. met elkaar. iemand betekent.
, Geografisch Cultureel Fysiologisch
van nature beschikbaar wat je als kind honger en dorst
(bv poolstreek: vis) aangeleerd bent, (verschilt per
gebruiken rond individu, leeftijd,
Klimatologisch maaltijd, bereiding lichaamsbeweging,
naargelang het weer (bv van voedsel, gezondheidstoestand
zomer: ijsjes) combinatie van ziekte vraagt
voedingsmiddelen, soms aangepaste
Technologisch voedingsregels, … voeding)
uitgebreider - Islam: vasten
voedselaanbod door - Joden: koosjer Psychologisch
productie, bewerking, - Vis op vrijdag, aangename smaak
transport en opslag vasten voor (basissmaken: zout,
Pasen, … zoet, bitter, zuur,
Economisch & politiek umami), associatie
Specifieker: de prijs wordt beïnvloed Sociale factoren met persoon of
door het gastvrijheid, gebeurtenis, liefde,
overheidsbeleid: statusfunctie (laten troost, veiligheid,
- Op internationaal zien dat je het kunt verdriet ‘weg’ eten
niveau: EU- betalen),
maatregelen ten ontmoetingsmoment
aanzien van om contacten te
landbouw, veeteelt, leggen, eigen
import en export identiteit uitdrukken,
- Op nationaal niveau: machtsmiddel (bv
zorg voor een veilig snoep geven als
voedselpakket en beloning),
bevordering van hongerstakingen om
goede de overheid te
voedingsgewoonten. dwingen actie te
ondernemen, …
1.3 HET ONTSTAAN VAN HET HUIDIGE VOEDINGSPATROON
Welke factoren brengen grote veranderingen teweeg in het voedingspatroon?
- De groeiende welvaart
o Vroeger had men minder inkomen en ging het meeste geld uit naar voedsel, dus
men ging er zuinig mee om
o Na 1950: meer en meer luxueuzere voedingsmiddelen, consumptie van
aardappelen, brood en melk daalt en men eet meer vlees, kaas, groenten, fruit,
suiker en vet
o Door groter aanbod aan voedsel gaat men er minder zuinig mee om!
,- De gewijzigde woon- en werkomstandigheden
o Vroeger werkten veel mensen in de fabriek: grote afstand, men bracht eten mee
om daar te eten, borstvoeding lukte niet altijd, thuis was men met veel in een
kleine kamer dus voedsel bereiden was beperkt, alcoholmisbruik was een groot
probleem
o Na 20e eeuw: op het werk kreeg men tijd en ruimte om te eten, hygiënische
omstandigheden (bv zuiver water) nam toe, uitvinding elektrische koelkast,
diepvriezen, …
- De vernieuwingen in landbouw en veeteelt
o 1880: concurrentie vanuit buitenland nam toe, waardoor boeren hun prijzen
moesten laten dalen en zo in de problemen geraakten. Men was genoodzaakt
ander werk te zoeken
o 1900: er ontstond meer samenwerking schaalvergroting, er ontstonden
landbouwmachines en fabrieken (voor bv melkproducten), invoer van kunstmest
en bestrijdingsmiddelen
- Het ontstaan van een voedingsindustrie
o Door groeiende bevolking/steden wordt afstand tussen productie en consumptie
groter, dus men moest het bederven van voedsel tegengaan
o Voedselbewerking werd door fabrieken overgenomen, nadeel: smaak, geur, kleur
veranderden, chemische producten toegevoegd
o Meer en meer kijkt men naar tijd: alles moet sneller (kant- en-klaarmaaltijden
stijgen)
- De opkomst van moderne voedseldistributie
o Vroeger kocht men op de markt of rechtstreeks bij de producent, nu komen er
meer en meer winkels weg tussen producent en consument groeit en wordt
onoverzichtelijker
o Merkartikelen werden geregistreerd en voorzien van een herkenbare verpakking
om zo de ‘kwaliteit’ te ‘verhogen’
- De kwaliteitscontrole door de overheid
o 19de eeuw: strafoplegging als er sprake was van toevoeging van giftige stoffen
o Eind 19e eeuw: overheid voelt verantwoordelijkheid voor voedselkwaliteit
1919: Warenwet
Ter info: Warenwet: Voor de voedselveiligheid zijn de Nederlandse regels vastgelegd in de
Warenwet. In de Warenwet staat dat een product de gezondheid en veiligheid van
consumenten niet in gevaar mag brengen.
Onder deze wet vallen niet alleen de voedingsmiddelen zelf, maar ook de grondstoffen, de
productie, de plaatsen waar voedsel wordt bereid en de verkooppunten.
, 1.4 HET HUIDIGE NEDERLANDSE VOEDINGSPATROON
Welke gezondheidsproblemen kunnen er ontstaan (+ waarom) door ons Westerse
voedingspatroon en voedingsgedrag?
Tegenwoordig: veel variatie, industrieel bewerkte producten, dierlijke voedingsmiddelen,
zoete geraffineerde middelen, alcohol opname energie, verzadigd vet, suiker en zout stijgt
– opname vezels, vitaminen, mineralen dalen – bewegingsarmoede
= ONTSTAAN WELVAARTSZIEKTEN, CHRONISCHE ZIEKTEN (bv obesitas, cardio-vasculaire
aandoeningen, kanker (te hoge opname vet), hypertensie/ hoge RR (te veel zout of alcohol),
nierfunctiestoornissen (te veel zout), levercirrose (te veel alcohol), suikerziekte, tandcariës
(suiker), darmfunctiestoornissen en obstipatie (te weinig vezels),atherosclerose door
vetafzetting (teveel opname verzadigd vet) aan de binnenwand van de slagaders, ontstaan er
atherosclerotische plaques en treedt er een vernauwing van de slagader op. De doorstroming
daalt en de kans is groot dat de plaque plots scheurt en de doorgang helemaal belemmert).
Deze verschillende gezondheidsproblemen ontstaan door:
Traditionele voedingspatroon = ’s morgens en ’s middags brood, ’s avonds warm (aardappelen, vlees en
groente). Maar er zijn verschillende verschuivingen:
Welke trend/
Wat is dit precies? Wat zijn de gevolgen?
verschuiving?
- Mensen eten meer dan nodig en
ze worden zwaarder
- Gezonde voeding wordt ingeruild
Maaltijden worden minder door ongezonde voeding
belangrijk en overgeslagen. Verschil - ‘Ontmoetingsplaats’ verdwijnt
Snacken tussen maaltijd en tussendoortje in een gezin ontbijt men bv elk
verdwijnt, dus men gaat meer apart
‘snacken’ of ‘grazen’. - Men eet elk op verschillende
tijdstippen (zeker door groot
aanbod van kant-en-klare
voeding)
Kant-en-klare voeding, voeding aan
huis leveren, vlugklaarvlees,
gesneden en gewassen groente,
Gemaks-
geschilde aardappelen, gesneden
voedsel
fruit, producten die snel
geconsumeerd kunnen worden als
ontbijt, …
Buitenlandse gerechten (pasta,
Diversiteit pizza, taco, wrap, loempia) nemen Minder traditioneel
toe door stijgend aantal migranten
Plaats van Fastfoodrestaurant, eetcafé,
Vaker buitenshuis
consumptie school, bedrijf, warenhuis
DEEL 1: VOEDSELKEUZE
1. VOEDINGSPATRONEN
1.1 VOEDINGSPATRONEN EN VOEDINGSGEDRAG
Wat is een voedingspatroon?
De wijze waarop een individu, een groep of een volk zich gewoonlijk voedt. Het geeft
antwoord op de vraag: “wie eet wanneer wat in welke hoeveelheid, waar en hoe?”
regelmaat, patroon
Waarom is het voor hulpverleners belangrijk dat men inzicht heeft in voedingspatronen en
voedingsgedrag?
- Gezondheidsrisico’s kunnen signaleren
- Voedingsvoorlichting kunnen geven
- Dieetpatiënten op een gepaste manier begeleiden
1.2 FACTOREN DIE EEN ROL SPELEN BIJ HET ONTSTAAN VAN EEN VOEDINGSPATROON EN EEN
VOEDINGSGEDRAG
Welke factoren spelen hierbij een rol?
Sociaal-culturele Persoonsgebonden
Omgevingsfactoren
factoren factoren
Geografische, Factoren die bepalen Fysiologische en
klimatologische, welk voedsel als psychologische
technologische, eetbaar wordt factoren die bepalen
Wat? economische en beschouwd en welke wat de
politieke factoren die betekenis voedsel voedselbehoefte is
bepalen welk voedsel heeft in de omgang en wat voeding voor
beschikbaar is. met elkaar. iemand betekent.
, Geografisch Cultureel Fysiologisch
van nature beschikbaar wat je als kind honger en dorst
(bv poolstreek: vis) aangeleerd bent, (verschilt per
gebruiken rond individu, leeftijd,
Klimatologisch maaltijd, bereiding lichaamsbeweging,
naargelang het weer (bv van voedsel, gezondheidstoestand
zomer: ijsjes) combinatie van ziekte vraagt
voedingsmiddelen, soms aangepaste
Technologisch voedingsregels, … voeding)
uitgebreider - Islam: vasten
voedselaanbod door - Joden: koosjer Psychologisch
productie, bewerking, - Vis op vrijdag, aangename smaak
transport en opslag vasten voor (basissmaken: zout,
Pasen, … zoet, bitter, zuur,
Economisch & politiek umami), associatie
Specifieker: de prijs wordt beïnvloed Sociale factoren met persoon of
door het gastvrijheid, gebeurtenis, liefde,
overheidsbeleid: statusfunctie (laten troost, veiligheid,
- Op internationaal zien dat je het kunt verdriet ‘weg’ eten
niveau: EU- betalen),
maatregelen ten ontmoetingsmoment
aanzien van om contacten te
landbouw, veeteelt, leggen, eigen
import en export identiteit uitdrukken,
- Op nationaal niveau: machtsmiddel (bv
zorg voor een veilig snoep geven als
voedselpakket en beloning),
bevordering van hongerstakingen om
goede de overheid te
voedingsgewoonten. dwingen actie te
ondernemen, …
1.3 HET ONTSTAAN VAN HET HUIDIGE VOEDINGSPATROON
Welke factoren brengen grote veranderingen teweeg in het voedingspatroon?
- De groeiende welvaart
o Vroeger had men minder inkomen en ging het meeste geld uit naar voedsel, dus
men ging er zuinig mee om
o Na 1950: meer en meer luxueuzere voedingsmiddelen, consumptie van
aardappelen, brood en melk daalt en men eet meer vlees, kaas, groenten, fruit,
suiker en vet
o Door groter aanbod aan voedsel gaat men er minder zuinig mee om!
,- De gewijzigde woon- en werkomstandigheden
o Vroeger werkten veel mensen in de fabriek: grote afstand, men bracht eten mee
om daar te eten, borstvoeding lukte niet altijd, thuis was men met veel in een
kleine kamer dus voedsel bereiden was beperkt, alcoholmisbruik was een groot
probleem
o Na 20e eeuw: op het werk kreeg men tijd en ruimte om te eten, hygiënische
omstandigheden (bv zuiver water) nam toe, uitvinding elektrische koelkast,
diepvriezen, …
- De vernieuwingen in landbouw en veeteelt
o 1880: concurrentie vanuit buitenland nam toe, waardoor boeren hun prijzen
moesten laten dalen en zo in de problemen geraakten. Men was genoodzaakt
ander werk te zoeken
o 1900: er ontstond meer samenwerking schaalvergroting, er ontstonden
landbouwmachines en fabrieken (voor bv melkproducten), invoer van kunstmest
en bestrijdingsmiddelen
- Het ontstaan van een voedingsindustrie
o Door groeiende bevolking/steden wordt afstand tussen productie en consumptie
groter, dus men moest het bederven van voedsel tegengaan
o Voedselbewerking werd door fabrieken overgenomen, nadeel: smaak, geur, kleur
veranderden, chemische producten toegevoegd
o Meer en meer kijkt men naar tijd: alles moet sneller (kant- en-klaarmaaltijden
stijgen)
- De opkomst van moderne voedseldistributie
o Vroeger kocht men op de markt of rechtstreeks bij de producent, nu komen er
meer en meer winkels weg tussen producent en consument groeit en wordt
onoverzichtelijker
o Merkartikelen werden geregistreerd en voorzien van een herkenbare verpakking
om zo de ‘kwaliteit’ te ‘verhogen’
- De kwaliteitscontrole door de overheid
o 19de eeuw: strafoplegging als er sprake was van toevoeging van giftige stoffen
o Eind 19e eeuw: overheid voelt verantwoordelijkheid voor voedselkwaliteit
1919: Warenwet
Ter info: Warenwet: Voor de voedselveiligheid zijn de Nederlandse regels vastgelegd in de
Warenwet. In de Warenwet staat dat een product de gezondheid en veiligheid van
consumenten niet in gevaar mag brengen.
Onder deze wet vallen niet alleen de voedingsmiddelen zelf, maar ook de grondstoffen, de
productie, de plaatsen waar voedsel wordt bereid en de verkooppunten.
, 1.4 HET HUIDIGE NEDERLANDSE VOEDINGSPATROON
Welke gezondheidsproblemen kunnen er ontstaan (+ waarom) door ons Westerse
voedingspatroon en voedingsgedrag?
Tegenwoordig: veel variatie, industrieel bewerkte producten, dierlijke voedingsmiddelen,
zoete geraffineerde middelen, alcohol opname energie, verzadigd vet, suiker en zout stijgt
– opname vezels, vitaminen, mineralen dalen – bewegingsarmoede
= ONTSTAAN WELVAARTSZIEKTEN, CHRONISCHE ZIEKTEN (bv obesitas, cardio-vasculaire
aandoeningen, kanker (te hoge opname vet), hypertensie/ hoge RR (te veel zout of alcohol),
nierfunctiestoornissen (te veel zout), levercirrose (te veel alcohol), suikerziekte, tandcariës
(suiker), darmfunctiestoornissen en obstipatie (te weinig vezels),atherosclerose door
vetafzetting (teveel opname verzadigd vet) aan de binnenwand van de slagaders, ontstaan er
atherosclerotische plaques en treedt er een vernauwing van de slagader op. De doorstroming
daalt en de kans is groot dat de plaque plots scheurt en de doorgang helemaal belemmert).
Deze verschillende gezondheidsproblemen ontstaan door:
Traditionele voedingspatroon = ’s morgens en ’s middags brood, ’s avonds warm (aardappelen, vlees en
groente). Maar er zijn verschillende verschuivingen:
Welke trend/
Wat is dit precies? Wat zijn de gevolgen?
verschuiving?
- Mensen eten meer dan nodig en
ze worden zwaarder
- Gezonde voeding wordt ingeruild
Maaltijden worden minder door ongezonde voeding
belangrijk en overgeslagen. Verschil - ‘Ontmoetingsplaats’ verdwijnt
Snacken tussen maaltijd en tussendoortje in een gezin ontbijt men bv elk
verdwijnt, dus men gaat meer apart
‘snacken’ of ‘grazen’. - Men eet elk op verschillende
tijdstippen (zeker door groot
aanbod van kant-en-klare
voeding)
Kant-en-klare voeding, voeding aan
huis leveren, vlugklaarvlees,
gesneden en gewassen groente,
Gemaks-
geschilde aardappelen, gesneden
voedsel
fruit, producten die snel
geconsumeerd kunnen worden als
ontbijt, …
Buitenlandse gerechten (pasta,
Diversiteit pizza, taco, wrap, loempia) nemen Minder traditioneel
toe door stijgend aantal migranten
Plaats van Fastfoodrestaurant, eetcafé,
Vaker buitenshuis
consumptie school, bedrijf, warenhuis
