KLEUR EN LICHT
P. 8 – P. 18
GESCHIEDENIS
• Tot 18e eeuw twee lichtbronnen nl. natuurlijk daglicht en vuur als kunstmatige
lichtbron
• Later uitvinding van gasverlichting en elektrische lichtbronnen
KWANTITATIEVE LICHTPLANNING
• Begin van een lichtplanning door middel van normen
• Grote invloed van verlichtingssterkte en verlichtingssoort op de effectiviteit van
productie op de werkplek door toenemende industrialisatie
• Ontstaan van regelgeving die minimale verlichtingssterkten en kwaliteiten van
kleurweergave en antiverblinding gaf
• Deze normencatalogus wordt als richtlijn gebruikt voor de verlichting en bepaalt de
praktijk van de lichtplanning
• Psychologie van de waarneming buiten beschouwing!
KWALITATIEVE LICHTPLANNING
• Kwaliteit ipv kwantiteit als basis van de lichtplanning = waarnemingsgeoriënteerde
lichtplanning
• Ontstaan na WO II in de VS
• Hierbij werd rekening gehouden met het wisselspel tussen de waarnemende mens, de
geziene objecten en het overbrengende medium licht
• Mens met zijn behoeften als actieve factor in de waarneming en niet meer als
ontvanger van een visuele omgeving
• Geen kwantitatieve begrippen van de verlichtingssterkte of luminantieverdeling meer
OP DE WAARNEMING GERICHTE LICHTPLANNING
• Waarneming als uitgangspunt voor goede lichtplanning
• Verlichting als derde factor plannen en op maat vorm geven
• Hiermee konden de vereisten aan een verlichtingsinstallatie en functies van licht
worden beschreven
,RICHARD KELLY
• Pionier in de kwalitatieve lichtplanning
• Onttrok zich aan de richtlijn dat er een eenduidige verlichtingssterkte als centraal
criterium van lichtplanning moest worden gehanteerd
• Maakte drie basisfuncties:
o Ambient luminescence (licht om te zien)
o Focal glow (licht om naar iets te kijken)
o Play of brilliants (licht om te bekijken)
LICHT OM TE ZIEN (ALGEMENE VERLICHTING)
• Zorgde voor een algemene verlichting van de omgeving
• Zorgde ervoor dat de omringende ruimte, zijn objecten en de mensen erin zichtbaar
waren
• Zorgde voor een algemene mogelijkheid voor oriëntatie en activiteiten
• Licht op te zien geen doel op zich maar slechts de basis voor een verdere lichtplanning
• Er werd niet gestreefd naar een algemene verlichting van op optimale
verlichtingssterkte maar naar een gedifferentieerde verlichting
LICHT OM NAAR IETS TE KIJKEN (ACCENT VERLICHTING)
• Licht kreeg voor de eerste keer de taak om actief mee te werken aan het overdragen
van informatie
• Hierbij werd rekening gehouden met het feit dat helderverlichte gedeelten
onwillekeurig de aandacht van de mens naar zich toetrekt
• Een geschikte lichtsterkteverdeling maakt het mogelijk om informatie van een
omgeving te ordenen
• Zones met belangrijke informatie konden door een benadrukte verlichting naar voren
worden gehaald, tweederangs of storende informatie werd door een lager
verlichtingsniveau naar de achtergrond verplaatst
• Maakt snelle en zekere informatie mogelijk
LICHT OM TE BEKIJKEN (DECORATIEVE – SFEER VERLICHTING)
• Ontstond uit het besef dat licht niet alleen op informatie kan wijzen maar ook zelf
informatie vormde
• Gecreëerd door kroonluchters, kaarsvlammen (traditioneel), moderne lichtplanning
door het gericht gebruik van lichtsculpturen of het creëren van sprankeling op verlichte
materialen
,GLASS HOUSE
• Kelly ontwikkelde in het Glass house basisprincipes voor de verlichting van de binnen
-en buitenruimte
• Vermeed jaloezieën voor het zonlicht aangezien deze het uitzicht verstoren en brede
ruimtelijke gevoel negatief beïnvloeden
• Harde contrast overdag van binnen en buiten reduceerde hij door gedimde verlichting
van de binnenwanden
• Concept voor de nacht waarbij hij rekening hield met weerspiegeling van glasfaçades
waardoor er een ruimtelijk gevoel werd gecreëerd
• Kaarsen in de binnenruimte om glans en een opwindende sfeer te creëren
• Schijnwerpers in de buitenruimte op het dak verlichtten het gazon voor het gebouw
en de bomen bij het huis
SEAGRAM BUILDING
• Een uit de verte herkenbare toren van licht
• Kelly liet het gebouw van binnenuit oplichten met verlichte plafonds in de
kantoorverdiepingen
• Fluorescentielampen om ’s nachts energie te besparen
• Idee dat wolkenkrabber boven de staat zweeft door verlichte sokkel
• Gelijkmatige verticale verlichting van de kern met het plafondarmaturen zorgen voor
indrukwekkende blik in het gebouw
• Tapijt van licht zet zich voort vanuit de binnenruimte naar het voorterrein
• Jaloezieën aan de vensters konden slechts in drie posities worden ingesteld (open,
halfopen, gesloten)
NEW YORK STATE THEATER
• Kelly onderzocht kristallijne structuren om de kroonluchter in de toeschouwersruimte
en de verlichting van de balustrades in de foyer te ontwikkelen
• Kroonluchter samengesteld uit een veelvoud van kleinere lichtdiamanten
• Armaturen in de foyer hebben effect van juwelen in een kroon
• Sprankelingseffecten vergelijkbaar met het fonkelen van edelstenen
, KIMBELL ART MUSEUM
• Kahn ontwierp een reeks galerieën met gewelvenplafonds met een lichtvoeg in het
midden
• Kelly ontwierp het lichtleidsysteem gewelfde aluminiumplaten
• Door perforatie drong daglicht binnen, middelsste gedeelte van de aluminiumschaal
niet geperforeerd
• Volledig geperforeerde reflector in gebieden zonder vereisten qua UV-bescherming
• Planten om harde daglicht voor binnenruimten te temperen
YALE CENTER FOR BRITISH ART
• Systeem van bovenlichten
• Museum wilde uitsluitend verlichting door daglicht
• Bij weinig daglicht gebruik van kunstmatige verlichting
• Lichtkoepels lieten diffuus noordlicht naar binnen en vermeden directe lichtinval van
hogere stand van de zon op de wanden of vloer
• Bovenlichten bestonden uit een koepel met UV-bescherming en een constructie uit
doorschijnende kunststofplaat als bescherming tegen stof
• Schijnwerper met nauwe lichtbundel
WILLIAM LAM
• Één van de meest betrokken voorvechters van een kwalitatief georiënteerde
lichtplanning
• Maakt in jaren 70 een criteriacatalogus met een beschrijving van vereisten aan een
verlichtingsinstallatie
• Maakt onderscheid tussen twee hoofdgroepen
o De vereisten die uit de actieve bezigheden in een visuele omgeving ontstaan
(activity needs)
o De psychologische vereisten van een visuele omgeving (biological needs)
ACTIVITEITSBEHOEFTEN
• Vereisten die uit de actieve bezigheden in een visuele omgeving ontstaan
• Bepalend zijn de eigenschappen van de voorliggende kijktaken
• Er wordt een functionele verlichting nagestreefd die optimale omstandigheden schept
voor de overeenkomstige activiteit
• Keert zich tegen een continue verlichting en eist een meer gedifferentieerde analyse
van alle kijktaken op locatie, type en frequentie
P. 8 – P. 18
GESCHIEDENIS
• Tot 18e eeuw twee lichtbronnen nl. natuurlijk daglicht en vuur als kunstmatige
lichtbron
• Later uitvinding van gasverlichting en elektrische lichtbronnen
KWANTITATIEVE LICHTPLANNING
• Begin van een lichtplanning door middel van normen
• Grote invloed van verlichtingssterkte en verlichtingssoort op de effectiviteit van
productie op de werkplek door toenemende industrialisatie
• Ontstaan van regelgeving die minimale verlichtingssterkten en kwaliteiten van
kleurweergave en antiverblinding gaf
• Deze normencatalogus wordt als richtlijn gebruikt voor de verlichting en bepaalt de
praktijk van de lichtplanning
• Psychologie van de waarneming buiten beschouwing!
KWALITATIEVE LICHTPLANNING
• Kwaliteit ipv kwantiteit als basis van de lichtplanning = waarnemingsgeoriënteerde
lichtplanning
• Ontstaan na WO II in de VS
• Hierbij werd rekening gehouden met het wisselspel tussen de waarnemende mens, de
geziene objecten en het overbrengende medium licht
• Mens met zijn behoeften als actieve factor in de waarneming en niet meer als
ontvanger van een visuele omgeving
• Geen kwantitatieve begrippen van de verlichtingssterkte of luminantieverdeling meer
OP DE WAARNEMING GERICHTE LICHTPLANNING
• Waarneming als uitgangspunt voor goede lichtplanning
• Verlichting als derde factor plannen en op maat vorm geven
• Hiermee konden de vereisten aan een verlichtingsinstallatie en functies van licht
worden beschreven
,RICHARD KELLY
• Pionier in de kwalitatieve lichtplanning
• Onttrok zich aan de richtlijn dat er een eenduidige verlichtingssterkte als centraal
criterium van lichtplanning moest worden gehanteerd
• Maakte drie basisfuncties:
o Ambient luminescence (licht om te zien)
o Focal glow (licht om naar iets te kijken)
o Play of brilliants (licht om te bekijken)
LICHT OM TE ZIEN (ALGEMENE VERLICHTING)
• Zorgde voor een algemene verlichting van de omgeving
• Zorgde ervoor dat de omringende ruimte, zijn objecten en de mensen erin zichtbaar
waren
• Zorgde voor een algemene mogelijkheid voor oriëntatie en activiteiten
• Licht op te zien geen doel op zich maar slechts de basis voor een verdere lichtplanning
• Er werd niet gestreefd naar een algemene verlichting van op optimale
verlichtingssterkte maar naar een gedifferentieerde verlichting
LICHT OM NAAR IETS TE KIJKEN (ACCENT VERLICHTING)
• Licht kreeg voor de eerste keer de taak om actief mee te werken aan het overdragen
van informatie
• Hierbij werd rekening gehouden met het feit dat helderverlichte gedeelten
onwillekeurig de aandacht van de mens naar zich toetrekt
• Een geschikte lichtsterkteverdeling maakt het mogelijk om informatie van een
omgeving te ordenen
• Zones met belangrijke informatie konden door een benadrukte verlichting naar voren
worden gehaald, tweederangs of storende informatie werd door een lager
verlichtingsniveau naar de achtergrond verplaatst
• Maakt snelle en zekere informatie mogelijk
LICHT OM TE BEKIJKEN (DECORATIEVE – SFEER VERLICHTING)
• Ontstond uit het besef dat licht niet alleen op informatie kan wijzen maar ook zelf
informatie vormde
• Gecreëerd door kroonluchters, kaarsvlammen (traditioneel), moderne lichtplanning
door het gericht gebruik van lichtsculpturen of het creëren van sprankeling op verlichte
materialen
,GLASS HOUSE
• Kelly ontwikkelde in het Glass house basisprincipes voor de verlichting van de binnen
-en buitenruimte
• Vermeed jaloezieën voor het zonlicht aangezien deze het uitzicht verstoren en brede
ruimtelijke gevoel negatief beïnvloeden
• Harde contrast overdag van binnen en buiten reduceerde hij door gedimde verlichting
van de binnenwanden
• Concept voor de nacht waarbij hij rekening hield met weerspiegeling van glasfaçades
waardoor er een ruimtelijk gevoel werd gecreëerd
• Kaarsen in de binnenruimte om glans en een opwindende sfeer te creëren
• Schijnwerpers in de buitenruimte op het dak verlichtten het gazon voor het gebouw
en de bomen bij het huis
SEAGRAM BUILDING
• Een uit de verte herkenbare toren van licht
• Kelly liet het gebouw van binnenuit oplichten met verlichte plafonds in de
kantoorverdiepingen
• Fluorescentielampen om ’s nachts energie te besparen
• Idee dat wolkenkrabber boven de staat zweeft door verlichte sokkel
• Gelijkmatige verticale verlichting van de kern met het plafondarmaturen zorgen voor
indrukwekkende blik in het gebouw
• Tapijt van licht zet zich voort vanuit de binnenruimte naar het voorterrein
• Jaloezieën aan de vensters konden slechts in drie posities worden ingesteld (open,
halfopen, gesloten)
NEW YORK STATE THEATER
• Kelly onderzocht kristallijne structuren om de kroonluchter in de toeschouwersruimte
en de verlichting van de balustrades in de foyer te ontwikkelen
• Kroonluchter samengesteld uit een veelvoud van kleinere lichtdiamanten
• Armaturen in de foyer hebben effect van juwelen in een kroon
• Sprankelingseffecten vergelijkbaar met het fonkelen van edelstenen
, KIMBELL ART MUSEUM
• Kahn ontwierp een reeks galerieën met gewelvenplafonds met een lichtvoeg in het
midden
• Kelly ontwierp het lichtleidsysteem gewelfde aluminiumplaten
• Door perforatie drong daglicht binnen, middelsste gedeelte van de aluminiumschaal
niet geperforeerd
• Volledig geperforeerde reflector in gebieden zonder vereisten qua UV-bescherming
• Planten om harde daglicht voor binnenruimten te temperen
YALE CENTER FOR BRITISH ART
• Systeem van bovenlichten
• Museum wilde uitsluitend verlichting door daglicht
• Bij weinig daglicht gebruik van kunstmatige verlichting
• Lichtkoepels lieten diffuus noordlicht naar binnen en vermeden directe lichtinval van
hogere stand van de zon op de wanden of vloer
• Bovenlichten bestonden uit een koepel met UV-bescherming en een constructie uit
doorschijnende kunststofplaat als bescherming tegen stof
• Schijnwerper met nauwe lichtbundel
WILLIAM LAM
• Één van de meest betrokken voorvechters van een kwalitatief georiënteerde
lichtplanning
• Maakt in jaren 70 een criteriacatalogus met een beschrijving van vereisten aan een
verlichtingsinstallatie
• Maakt onderscheid tussen twee hoofdgroepen
o De vereisten die uit de actieve bezigheden in een visuele omgeving ontstaan
(activity needs)
o De psychologische vereisten van een visuele omgeving (biological needs)
ACTIVITEITSBEHOEFTEN
• Vereisten die uit de actieve bezigheden in een visuele omgeving ontstaan
• Bepalend zijn de eigenschappen van de voorliggende kijktaken
• Er wordt een functionele verlichting nagestreefd die optimale omstandigheden schept
voor de overeenkomstige activiteit
• Keert zich tegen een continue verlichting en eist een meer gedifferentieerde analyse
van alle kijktaken op locatie, type en frequentie
