1
Contractenrecht: Belangrijke elementen
Blok I: Totstandkoming en inhoud van de overeenkomst
1) Inleiding Contractenrecht en totstandkoming overeenkomst
Wat is er nodig voor een rechtshandeling? - een op rechtsgevolg gerichte wil…
- die zich door een verklaring heeft geopenbaard
- 3:33 BW
- (onrechtmatige daad is geen rechtshandeling → het gedrag is puur op feitelijk gevolg gericht)
Wat is een rechtsgevolg? = het ontstaan, gewijzigd raken of tenietgaan van een bepaalde juridische relatie
Welke wijzen van rechtshandelingen bestaan er? - meerzijdige rechtshandeling
- eenzijdige rechtshandeling (gerichte en niet-gerichte; verschil in 3:32 BW)
Wat is een overeenkomst? = een meerzijdige rechtshandeling, warbij een of meer partijen jegens een of meer andere een verbintenis
aangaan (6:213 BW)
Wat zijn de bijzondere overeenkomsten, geregeld in Boek 7? - de koopovereenkomst
- de huurovereenkomst
- de arbeidsovereenkomst
Wat zijn overeenkomsten onder bezwarende titel? = indien de door een partij toegezegde prestatie in verband staat met een bepaalde prestatie van de
tegenpartij
→ overeenkomsten om niet zijn overeenkomsten die niet hieronder vallen
Wat zijn de grondbeginselen van contractenrecht? - de contractsvrijheid (niet uitdrukkelijk in de wet neergelegd) → grens: 3:40 BW
- de vormvrijheid (consensualisme) → 3:37.1 BW
- de verbindende kracht van een overeenkomst (pacta sunt servanda) → 6:248.1 BW
Hoedanigheid van de partijen en het verschil tussen hen = tussen natuurlijke personen (mensen) en rechtspersonen, tussen particulieren en handelaren, tussen leken
en deskundigen, wordt in principe geen verschil gemaakt
Bescherming van het vertrouwen → artikels 3:35 en 3:36 BW
Stilzwijgende verklaringen = verklaringen die in een of meer gedragingen besloten liggen (bijvoorbeeld niks zeggen); is wel altijd
afhankelijk van wat de wederpartij in de gegeven omstandigheden uit het gedrag redelijkerwijs mocht
afleiden (3:37.1 BW)
, 2
Ontvangsttheorie = een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring moet, om haar werking te hebben, die persoon hebben
bereikt, en als deze verklaring de wederpartij niet of niet tijdig bereikte, heeft die toch haar werking indien
zijn eigen handeling of de handeling van personen voor wie hij aansprakelijk is (risicocorrectie) (3:37.3
BW) → deze verklaring kan ook ingetrokken worden met door haar in te laten halen door een sneller
communicatiemiddel (3:37.5 BW)
De wilsvertrouwensleer = de uiterlijke schijn van de verklaring gaat boven de interne wil van de handelende persoon, voor zover de
wederpartij er gerechtvaardigd op heeft vertrouwd dat de verklaring welgemeend was (3:35 BW)
Het wilsontbreken = als verklaringen uiteenlopen komt er geen overeenkomst tot stand, tenzij: gerechtvaardigd vertrouwen ex
artikel 3:35 BW
Oneigenlijke dwaling = de partijen hadden een onjuiste voorstelling (dwaalden) omtrent de inhoud van de door hen uitgewisselde
verklaringen
Geestelijke stoornis = een bijzondere vorm van het uiteenlopen van wil en verklaring (3:34 BW) en dit is grond voor
ondercuratelestelling leidend tot handelingsonbekwaamheid (3:32 BW)
Eisen voor bescherming van het bij de wederpartij gewekte Gegeven in 3:35 BW:
vertrouwen a) een verklaring of gedraging van die persoon aan wie de wederpartij het vertrouwen tegenwerpt, die..
b) door de wederpartij is opgevat als een tot haar gerichte verklaring van een bepaalde strekking, en die…
c) de wederpartij onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijs zo mocht opvatten
Goede trouw = verondersteld dat men naar de ware bedoeling van de ander onderzoek doet, indien er zover daarvoor in
de gegeven omstandigheden aanleiding bestaat (3:11 BW)
Wanneer is uitleg aan de orde? - de in een overeenkomst opgenomen tekst is onduidelijk
- een in de overeenkomst opgenomen bepaling is voor meerdere uitleg vatbaar (HR Bunde / Erckens)
- partijen menen dat, hoewel de tekst duidelijk is, zij iets anders bedoeld hebben
- de overeenkomst kan meerdere rechtsgevolgen meebrengen
Haviltex & de wilsvertrouwensleer Het criteria is in feite niets anders dan een op het uitlegvraagstuk toegepaste formulering van de
wilsvertrouwensleer.
Wat is er nodig voor totstandkoming van een overeenkomst? Regels: Boek 3 (art. 3:33 - 3:38 BW) en Boek 6 (art. 6:217 - 6:225 BW)
- ten minste twee wilsverklaringen…
- die op elkaar aansluiten: aanbod en aanvaarding (6:217 BW e.v.) → verval / uitloving / te laat …
- belangrijk: bepaalbaarheid (6:227 BW)
De aanvaarding = het ‘ja’ van de wederpartij op het tot haar gerichte aanbod, kan geschieden…
a) in beginsel in iedere vorm (3:37 BW)
b) moet worden gericht tot de aanbieder
c) moet inhoudelijk overeenstemmen met het…
d) nog geldige, tot de wederpartij gerichte aanbod
, 3
Rechtsgevolgen van overeenkomsten → zie artikel 6:248 BW, hierbij spelen relevante omstandigheden een rol (Haviltex):
- het onverwachte (zie boek)
- de maatschappelijke kring en de rechtskennis van de partijen (vaardigheden)
- de bewoordingen zijn niet beslissend maar wel van belang
- het gedrag van partijen in de uitvoeringsfase
- de wijze van totstandkoming (contra preferentem artikel 6:238.2 BW)
Haviltex & derdenwerking = hier verliest de maatstaf haar vanzelfsprekendheid omdat derden geen inzicht hebben wat er zich heeft
afgespeeld tussen twee partijen; objectieve maatstaven kunnen toepasselijker zijn
Cao-norm = de collectieve arbeidsovereenkomsten
- objectieve maatstaven staan centraal
- niet per direct tegenstrijdig met de Haviltex norm → zie HR Pensioenfonds / Fox
- redelijkheid & billijkheid verbind beide normen; het is een gemeenschappelijke grondslag
Verschil Haviltex & cao-norm - bij een cao is van geen betekenis wat bij het opstellen van de cao betrokken werknemers- en
werknemersvertegenwoordigers precies voor ogen heeft gestaan, voor zover hun bedoeling niet op de een
of andere wijze voor derden kenbaar is geweest
- deze kenbaarheid voor derden is bij een gewone overeenkomst (Haviltex) wel van toepassing
de rol van wet, gewoonte en redelijkheid en billijkheid = deze doen in principe niet meer dan het door partijen overeengekomene aanvullen; regelen wat partijen
ongeregeld hebben gelaten
Dwingend recht = een regel waarvan partijen niet kunnen afwijken (6::250 BW)
Gewoonte(recht) = een gedragslijn die zo algemeen wordt gevolgd, dat afwijking ervan als onrecht wordt ervaren; komt eerst
aan de orde voor zover partijen de desbetreffende kwestie ongeregeld hebben gelaten (6:248 BW)
Redelijkheid en billijkheid = kunnen behalve het door partijen overeengekomene aanvullen, ook inbreuk maken op wat als gevolg van
de overeenkomst tussen partijen zou gelden (6:248 BW) → heeft aanvullende zoals beperkende werking
Rangorde van de rechtsbronnen 1. beperkende werking van redelijkheid en billijkheid
2. dwingende wetsbepalingen
3. gewoonte(recht)
Redelijkheid en billijkheid als open norm → zie artikel 3:13 BW
Het exoneratiebeding = beperkt de aansprakelijkheid van de schuldenaar ten opzichte van wat zonder het beding zou gelden
- vernietigbaarheid als het vermoed wordt onredelijk bezwarend te zijn en deel is van algemene
voorwaarden (6:237f BW)
- exoneratiebedingen die geen deel uitmaken van algemene voorwaarden worden getoetst aan de hand van
artikel 6:248 BW
Rechtsverwerking = de situatie waarin iemand een recht dat hem in beginsel ter beschikking stond wordt ontzegd, wegens de
houding die hij ten opzichte van zijn wederpartij inneemt
Contractenrecht: Belangrijke elementen
Blok I: Totstandkoming en inhoud van de overeenkomst
1) Inleiding Contractenrecht en totstandkoming overeenkomst
Wat is er nodig voor een rechtshandeling? - een op rechtsgevolg gerichte wil…
- die zich door een verklaring heeft geopenbaard
- 3:33 BW
- (onrechtmatige daad is geen rechtshandeling → het gedrag is puur op feitelijk gevolg gericht)
Wat is een rechtsgevolg? = het ontstaan, gewijzigd raken of tenietgaan van een bepaalde juridische relatie
Welke wijzen van rechtshandelingen bestaan er? - meerzijdige rechtshandeling
- eenzijdige rechtshandeling (gerichte en niet-gerichte; verschil in 3:32 BW)
Wat is een overeenkomst? = een meerzijdige rechtshandeling, warbij een of meer partijen jegens een of meer andere een verbintenis
aangaan (6:213 BW)
Wat zijn de bijzondere overeenkomsten, geregeld in Boek 7? - de koopovereenkomst
- de huurovereenkomst
- de arbeidsovereenkomst
Wat zijn overeenkomsten onder bezwarende titel? = indien de door een partij toegezegde prestatie in verband staat met een bepaalde prestatie van de
tegenpartij
→ overeenkomsten om niet zijn overeenkomsten die niet hieronder vallen
Wat zijn de grondbeginselen van contractenrecht? - de contractsvrijheid (niet uitdrukkelijk in de wet neergelegd) → grens: 3:40 BW
- de vormvrijheid (consensualisme) → 3:37.1 BW
- de verbindende kracht van een overeenkomst (pacta sunt servanda) → 6:248.1 BW
Hoedanigheid van de partijen en het verschil tussen hen = tussen natuurlijke personen (mensen) en rechtspersonen, tussen particulieren en handelaren, tussen leken
en deskundigen, wordt in principe geen verschil gemaakt
Bescherming van het vertrouwen → artikels 3:35 en 3:36 BW
Stilzwijgende verklaringen = verklaringen die in een of meer gedragingen besloten liggen (bijvoorbeeld niks zeggen); is wel altijd
afhankelijk van wat de wederpartij in de gegeven omstandigheden uit het gedrag redelijkerwijs mocht
afleiden (3:37.1 BW)
, 2
Ontvangsttheorie = een tot een bepaalde persoon gerichte verklaring moet, om haar werking te hebben, die persoon hebben
bereikt, en als deze verklaring de wederpartij niet of niet tijdig bereikte, heeft die toch haar werking indien
zijn eigen handeling of de handeling van personen voor wie hij aansprakelijk is (risicocorrectie) (3:37.3
BW) → deze verklaring kan ook ingetrokken worden met door haar in te laten halen door een sneller
communicatiemiddel (3:37.5 BW)
De wilsvertrouwensleer = de uiterlijke schijn van de verklaring gaat boven de interne wil van de handelende persoon, voor zover de
wederpartij er gerechtvaardigd op heeft vertrouwd dat de verklaring welgemeend was (3:35 BW)
Het wilsontbreken = als verklaringen uiteenlopen komt er geen overeenkomst tot stand, tenzij: gerechtvaardigd vertrouwen ex
artikel 3:35 BW
Oneigenlijke dwaling = de partijen hadden een onjuiste voorstelling (dwaalden) omtrent de inhoud van de door hen uitgewisselde
verklaringen
Geestelijke stoornis = een bijzondere vorm van het uiteenlopen van wil en verklaring (3:34 BW) en dit is grond voor
ondercuratelestelling leidend tot handelingsonbekwaamheid (3:32 BW)
Eisen voor bescherming van het bij de wederpartij gewekte Gegeven in 3:35 BW:
vertrouwen a) een verklaring of gedraging van die persoon aan wie de wederpartij het vertrouwen tegenwerpt, die..
b) door de wederpartij is opgevat als een tot haar gerichte verklaring van een bepaalde strekking, en die…
c) de wederpartij onder de gegeven omstandigheden redelijkerwijs zo mocht opvatten
Goede trouw = verondersteld dat men naar de ware bedoeling van de ander onderzoek doet, indien er zover daarvoor in
de gegeven omstandigheden aanleiding bestaat (3:11 BW)
Wanneer is uitleg aan de orde? - de in een overeenkomst opgenomen tekst is onduidelijk
- een in de overeenkomst opgenomen bepaling is voor meerdere uitleg vatbaar (HR Bunde / Erckens)
- partijen menen dat, hoewel de tekst duidelijk is, zij iets anders bedoeld hebben
- de overeenkomst kan meerdere rechtsgevolgen meebrengen
Haviltex & de wilsvertrouwensleer Het criteria is in feite niets anders dan een op het uitlegvraagstuk toegepaste formulering van de
wilsvertrouwensleer.
Wat is er nodig voor totstandkoming van een overeenkomst? Regels: Boek 3 (art. 3:33 - 3:38 BW) en Boek 6 (art. 6:217 - 6:225 BW)
- ten minste twee wilsverklaringen…
- die op elkaar aansluiten: aanbod en aanvaarding (6:217 BW e.v.) → verval / uitloving / te laat …
- belangrijk: bepaalbaarheid (6:227 BW)
De aanvaarding = het ‘ja’ van de wederpartij op het tot haar gerichte aanbod, kan geschieden…
a) in beginsel in iedere vorm (3:37 BW)
b) moet worden gericht tot de aanbieder
c) moet inhoudelijk overeenstemmen met het…
d) nog geldige, tot de wederpartij gerichte aanbod
, 3
Rechtsgevolgen van overeenkomsten → zie artikel 6:248 BW, hierbij spelen relevante omstandigheden een rol (Haviltex):
- het onverwachte (zie boek)
- de maatschappelijke kring en de rechtskennis van de partijen (vaardigheden)
- de bewoordingen zijn niet beslissend maar wel van belang
- het gedrag van partijen in de uitvoeringsfase
- de wijze van totstandkoming (contra preferentem artikel 6:238.2 BW)
Haviltex & derdenwerking = hier verliest de maatstaf haar vanzelfsprekendheid omdat derden geen inzicht hebben wat er zich heeft
afgespeeld tussen twee partijen; objectieve maatstaven kunnen toepasselijker zijn
Cao-norm = de collectieve arbeidsovereenkomsten
- objectieve maatstaven staan centraal
- niet per direct tegenstrijdig met de Haviltex norm → zie HR Pensioenfonds / Fox
- redelijkheid & billijkheid verbind beide normen; het is een gemeenschappelijke grondslag
Verschil Haviltex & cao-norm - bij een cao is van geen betekenis wat bij het opstellen van de cao betrokken werknemers- en
werknemersvertegenwoordigers precies voor ogen heeft gestaan, voor zover hun bedoeling niet op de een
of andere wijze voor derden kenbaar is geweest
- deze kenbaarheid voor derden is bij een gewone overeenkomst (Haviltex) wel van toepassing
de rol van wet, gewoonte en redelijkheid en billijkheid = deze doen in principe niet meer dan het door partijen overeengekomene aanvullen; regelen wat partijen
ongeregeld hebben gelaten
Dwingend recht = een regel waarvan partijen niet kunnen afwijken (6::250 BW)
Gewoonte(recht) = een gedragslijn die zo algemeen wordt gevolgd, dat afwijking ervan als onrecht wordt ervaren; komt eerst
aan de orde voor zover partijen de desbetreffende kwestie ongeregeld hebben gelaten (6:248 BW)
Redelijkheid en billijkheid = kunnen behalve het door partijen overeengekomene aanvullen, ook inbreuk maken op wat als gevolg van
de overeenkomst tussen partijen zou gelden (6:248 BW) → heeft aanvullende zoals beperkende werking
Rangorde van de rechtsbronnen 1. beperkende werking van redelijkheid en billijkheid
2. dwingende wetsbepalingen
3. gewoonte(recht)
Redelijkheid en billijkheid als open norm → zie artikel 3:13 BW
Het exoneratiebeding = beperkt de aansprakelijkheid van de schuldenaar ten opzichte van wat zonder het beding zou gelden
- vernietigbaarheid als het vermoed wordt onredelijk bezwarend te zijn en deel is van algemene
voorwaarden (6:237f BW)
- exoneratiebedingen die geen deel uitmaken van algemene voorwaarden worden getoetst aan de hand van
artikel 6:248 BW
Rechtsverwerking = de situatie waarin iemand een recht dat hem in beginsel ter beschikking stond wordt ontzegd, wegens de
houding die hij ten opzichte van zijn wederpartij inneemt
