NL GS
De Nederlanden in de 15e eeuw
- Het ontstaan van de Nederlanden als een dynastieke unie onder de
hertogen van Bourgondië
- Hoe verliep het proces van centralisatie en staatsvorming in de
Nederlanden in de Bourgondische tijd?
- Hoe komt Nederland in het Habsburgse Rijk terecht?
Waarom dit vak?
- De 15e-eeuwse geschiedenis was de eerste aanzet van de ontwikkeling
van Nederland tot natiestaat. Pas eind 18e eeuw, beging 19e eeuw was dit
gevoel van eenheid voltooid.
- Het proces van staats- en natievorming leidde tot opstanden.
- Het proces van centralisatie enerzijds en van particularisme anderzijds is
nog steeds zichtbaar (denk aan Europa)
De Nederlanden in de late Middeleeuwen: volstrekt chaotisch en geen
eenheid. Er was heel veel individuele autonomie/versnippering op
staatskundig niveau.
De hertogen van Bourgondië
De hertogen van Bourgondië proberen de Nederlanden tot een eenheid te
smeden. Dat proces noemen we staatsvorming en centralisatie.
Rond 1400 kwam de financiële situatie van de oude dynastieën onder druk
te staan. Delen van hun gebieden moesten ze verkopen. Vorsten
overleden zonder kinderen na te laten. De onderdanen uit die
vorstendommen gingen toen een andere opvolger zoeken. De hertogen
van Bourgondië waren populair. De onderdanen stelden allemaal eisen.
Er ontstond een soort dynastieke unie. Hertogen van Bourgondië traden op
als hertog van Brabant etc.
De ambtenarij trad op. Alles werd ordelijk georganiseerd. Er kwam dus een
meer geordende samenleving. (Robert Stein – De hertog en zijn staten).
Centralisatie en staatsvorming
- Centralisatie: Het streven van Europese vorsten om de
zelfstandigheid van de edelen, maar ook die van gewesten en
steden te beperken
- Staatsvorming: het proces waarbij vanuit een politiek centrum
gezag wordt uitgeoefend over territoriale eenheden en de binnen
deze territoria levende bevolkingen.
Filips de Stoute kreeg Bourgondië van zijn vader. Hij trouwde met
Margareta van Male, die Vlaanderen had.
, Jan zonder Vrees (1371-1419)
Tweede hertog van Bourgondië
Filips de Goede (1419-1467)
Derde hertog van Bourgondië
1430 verwierf Brabant en Limburg
1422 verwierf Holland, Zeeland
Karel de Stoute (1433-1477)
Laatste hertog van Bourgondië
1472 hertog van Gelre
1477 sneuvelt bij Nancy
Dochter Maria erft bezittingen
Onder Karel de Stoute: vrijwel de gehele huidige Benelux in handen
Hoe organiseerden de Bourgondiërs de staatsvorming en de centralisatie?
Meer eenheid in: Bestuur, financiën en rechtsspraak
Concrete voorbeelden van centralisatiepolitiek:
1404: Algemene rekenkamer ingesteld. Controle houden over financiële
huishouding.
1451: Brussel wordt het regeringscentrum van de hertogen van
Bourgondië.
1464: Filips de Goede stelt de Staten-Generaal in (representatieve
instelling, verzameling van standen die de drie standen
vertegenwoordigen. Alle vertegenwoordigers van alle verschillende
gewesten komen bij elkaar. Overleggen over belastingen/geld).
1473: Grote Raad van Mechelen (hoog gerechtshof, alle rechtsspraak
kwam daar samen).
Centralisatie was een moeizaam proces
- Steden verzetten zich soms met geweld tegen de inbreuk op hun
afhankelijkheid
Voorbeeld: Rond 1450 kwam Gent in opstand tegen Filips de Goede
vanwege extra belastingen. De hertog van Bourgondië werd
gevangen genomen omdat hij belastingen wilde invoeren.
- Vorsten hadden nog geen inkomensbelasting, dus vroegen ze om
extra belastingen om oorlog te kunnen voeren. Steden en provincies
eisten dan extra privileges.
Wat is een privilege?
- Een bijzonder voorrecht dat de koning aan de kerk, adel, een stad of
een gewest kon schenken.
Belangrijk om te weten, omdat tijdens de opstand de opstandelingen
vonden dat de privileges geschonden waren.
Bede:
Een verzoek van de vorst om financiële bijstand aan de
vertegenwoordigers van de standen (Staten Generaal)
De Nederlanden in de 15e eeuw
- Het ontstaan van de Nederlanden als een dynastieke unie onder de
hertogen van Bourgondië
- Hoe verliep het proces van centralisatie en staatsvorming in de
Nederlanden in de Bourgondische tijd?
- Hoe komt Nederland in het Habsburgse Rijk terecht?
Waarom dit vak?
- De 15e-eeuwse geschiedenis was de eerste aanzet van de ontwikkeling
van Nederland tot natiestaat. Pas eind 18e eeuw, beging 19e eeuw was dit
gevoel van eenheid voltooid.
- Het proces van staats- en natievorming leidde tot opstanden.
- Het proces van centralisatie enerzijds en van particularisme anderzijds is
nog steeds zichtbaar (denk aan Europa)
De Nederlanden in de late Middeleeuwen: volstrekt chaotisch en geen
eenheid. Er was heel veel individuele autonomie/versnippering op
staatskundig niveau.
De hertogen van Bourgondië
De hertogen van Bourgondië proberen de Nederlanden tot een eenheid te
smeden. Dat proces noemen we staatsvorming en centralisatie.
Rond 1400 kwam de financiële situatie van de oude dynastieën onder druk
te staan. Delen van hun gebieden moesten ze verkopen. Vorsten
overleden zonder kinderen na te laten. De onderdanen uit die
vorstendommen gingen toen een andere opvolger zoeken. De hertogen
van Bourgondië waren populair. De onderdanen stelden allemaal eisen.
Er ontstond een soort dynastieke unie. Hertogen van Bourgondië traden op
als hertog van Brabant etc.
De ambtenarij trad op. Alles werd ordelijk georganiseerd. Er kwam dus een
meer geordende samenleving. (Robert Stein – De hertog en zijn staten).
Centralisatie en staatsvorming
- Centralisatie: Het streven van Europese vorsten om de
zelfstandigheid van de edelen, maar ook die van gewesten en
steden te beperken
- Staatsvorming: het proces waarbij vanuit een politiek centrum
gezag wordt uitgeoefend over territoriale eenheden en de binnen
deze territoria levende bevolkingen.
Filips de Stoute kreeg Bourgondië van zijn vader. Hij trouwde met
Margareta van Male, die Vlaanderen had.
, Jan zonder Vrees (1371-1419)
Tweede hertog van Bourgondië
Filips de Goede (1419-1467)
Derde hertog van Bourgondië
1430 verwierf Brabant en Limburg
1422 verwierf Holland, Zeeland
Karel de Stoute (1433-1477)
Laatste hertog van Bourgondië
1472 hertog van Gelre
1477 sneuvelt bij Nancy
Dochter Maria erft bezittingen
Onder Karel de Stoute: vrijwel de gehele huidige Benelux in handen
Hoe organiseerden de Bourgondiërs de staatsvorming en de centralisatie?
Meer eenheid in: Bestuur, financiën en rechtsspraak
Concrete voorbeelden van centralisatiepolitiek:
1404: Algemene rekenkamer ingesteld. Controle houden over financiële
huishouding.
1451: Brussel wordt het regeringscentrum van de hertogen van
Bourgondië.
1464: Filips de Goede stelt de Staten-Generaal in (representatieve
instelling, verzameling van standen die de drie standen
vertegenwoordigen. Alle vertegenwoordigers van alle verschillende
gewesten komen bij elkaar. Overleggen over belastingen/geld).
1473: Grote Raad van Mechelen (hoog gerechtshof, alle rechtsspraak
kwam daar samen).
Centralisatie was een moeizaam proces
- Steden verzetten zich soms met geweld tegen de inbreuk op hun
afhankelijkheid
Voorbeeld: Rond 1450 kwam Gent in opstand tegen Filips de Goede
vanwege extra belastingen. De hertog van Bourgondië werd
gevangen genomen omdat hij belastingen wilde invoeren.
- Vorsten hadden nog geen inkomensbelasting, dus vroegen ze om
extra belastingen om oorlog te kunnen voeren. Steden en provincies
eisten dan extra privileges.
Wat is een privilege?
- Een bijzonder voorrecht dat de koning aan de kerk, adel, een stad of
een gewest kon schenken.
Belangrijk om te weten, omdat tijdens de opstand de opstandelingen
vonden dat de privileges geschonden waren.
Bede:
Een verzoek van de vorst om financiële bijstand aan de
vertegenwoordigers van de standen (Staten Generaal)
