Samenvatting: Agogische analyse
en reflectie
Onderdeel van FAAR (semester 1)
Inhoud
1 De sociaal werker verantwoordt zijn handelen...................................................................................4
1.1 Casus: pesten op school................................................................................................................4
1.2 Wat leren we uit de bespreking van de casus?.............................................................................4
1.3 Niet het juiste antwoord, maar je keuze verantwoorden.............................................................5
1.3.1 Het motto van agogisch handelen uitgelegd..........................................................................5
1.3.2 Verantwoorden......................................................................................................................5
1.4 Wat is agogiek, wat kan agogiek doen voor u als sociaal werker?................................................6
2 De agogische situatie (zie extra blad)..................................................................................................6
2.1 Structuur- en procesperspectief...................................................................................................6
2.2 Bouwstenen van de agogische situatie.....................................................................................6
2.3 Wat is het doel?........................................................................................................................7
2.4 Hoe ziet de relatie eruit?..........................................................................................................7
2.6 Het twaalf-veldenschema: een landkaart van het sociaal werk................................................8
3 Het agogisch proces.............................................................................................................................8
3.1 Denken en doen, algoritme en heuristiek.....................................................................................8
3.2 Een simpel schema in gewone woorden.......................................................................................9
3.3 Een lineair schema in professionele taal.......................................................................................9
3.3.1 Fase 1: contact maken, regelen en afspreken........................................................................9
3.3.2 Fase 2: verhaal en context analyseren...................................................................................9
3.3.3 Fase 3: doelen stellen............................................................................................................9
3.3.4 Fase 4: strategie en methode kiezen en plannen................................................................10
3.3.5 Fase 5: uitvoeren.................................................................................................................10
3.3.6 Fase 6: evalueren.................................................................................................................10
3.4 Agogische processen zijn iteratieve processen...........................................................................10
3.4.1 Problemen met lineair denken en handelen........................................................................10
3.4.2 Wat zijn iteratieve processen?.............................................................................................10
3.5 Authentieke verbinding..............................................................................................................10
3.6 Het iteratieve grondschema.......................................................................................................10
3.7 Schema integratie agogisch proces in ‘agogische situatie’.........................................................11
, 3.8 Procesmatig en procesgericht werken bij het begeleiden van mensen, groepen, organisaties en
grotere samenlevingsverbanden......................................................................................................11
4 Grondhouding van de sociaal werker................................................................................................11
4.1 Wat verstaan we onder de grondhouding?................................................................................11
4.1.1 De grondhouding is een diepliggende constructie...............................................................11
4.1.2 Kenmerken van een grondhouding......................................................................................12
4.2 Reflectie: de basis voor de ontwikkeling van je grondhouding...................................................13
4.2.1 Je grondhouding tot ontwikkeling brengen.........................................................................13
4.2.2 Reflecteren..........................................................................................................................13
4.2.3 Reflectiemodellen................................................................................................................13
4.3 Het waardenkader van de sociaal werker...................................................................................14
4.3.1 Visie van de opleiding sociaal werk......................................................................................14
4.3.2 Ethische principes van het sociaal werk...............................................................................15
4.3.3 Sterk sociaal werk................................................................................................................15
Inleiding................................................................................................................................................19
Deel 1: Over de filosofische methode van het niet-weten...................................................................19
H1: De filosofische methode.............................................................................................................19
1 Herkennen van vooronderstellingen.........................................................................................20
2 Het stellen van filosofische vragen............................................................................................20
3 Begrippen afbakenen en omschrijven.......................................................................................20
4 Spanningsvelden zoeken en dialectieken beschrijven...............................................................20
5 Zoeken naar een (tijdelijke) synthese........................................................................................21
6 Logisch argumenteren...............................................................................................................21
H2: Epistemologie en metafysica......................................................................................................22
1 Wat kennen we wanneer we iets kennen?................................................................................22
Deel 3: Over het goede en het goede doen..........................................................................................25
H6: Rechtvaardigheidsethiek............................................................................................................25
1 Deontologie...............................................................................................................................26
2 Consequentialisme....................................................................................................................26
3 Teleologie..................................................................................................................................27
5 Het verhaal als uitgangspunt.............................................................................................................32
5.1 Inleiding......................................................................................................................................32
5.2 De mens als verhalen- en betekenismaker.................................................................................32
5.3 Het verhaal van de groep, de organisatie en de samenleving....................................................33
5.4 Dominante verhalen...................................................................................................................33
5.5 Het verhaal in het agogisch handelen.........................................................................................33
, 5.5.1 Betekenisgeving...................................................................................................................33
5.5.2 Het verhaal en de agogische relatie.....................................................................................33
5.5.3 De relatie tot het eigen verhaal...........................................................................................34
6 Doelstellingen formuleren in een agogisch proces............................................................................34
Inleiding............................................................................................................................................34
Doelstellingen in het sociaal werk....................................................................................................35
Zijn geformuleerd in het belang vd cliënt.....................................................................................35
Geven richting aan het handelen van cliënt en sociaal werker.....................................................35
Basiskeuzes in het bepalen van de doelen: het 12-veldenschema...................................................35
Doeloriëntaties.............................................................................................................................36
Doelstellingen op 4 niveaus van handelen...................................................................................36
Wie bepaalt het doel?......................................................................................................................38
Cliënt centraal...............................................................................................................................38
Missie en visie van de organisatie.................................................................................................38
Praktijkgemeenschap Sociaal Werk..............................................................................................38
Het belang van procesgerichte doelstellingen..................................................................................38
Situering en enkele voorbeelden..................................................................................................38
Krachtlijnen sociaal werk als kader & uitdaging voor formuleren van procesgerichte doelen.....39
Doelstellingen formuleren................................................................................................................39
7 Methodisch handelen: techniek, methode, methodiek.....................................................................40
Methodisch handelen uit #sociaal werk...........................................................................................41
Methodisch handelen: een definitie.............................................................................................41
Visie en mentale modellen...........................................................................................................42
H8: Omgaan met vertrouwelijke informatie.........................................................................................46
1 Juridisch kader...............................................................................................................................47
1.1 Discretieplicht.........................................................................................................................47
1.2 Beroepsgeheim.......................................................................................................................47
H3: Wijsgerige antropologie.................................................................................................................50
1 De mens als totaalwezen...............................................................................................................50
1.1 Het spiritualisme.....................................................................................................................50
1.2 Het materialisme....................................................................................................................51
2 De mens als identiteit....................................................................................................................52
2.1 Essentialisme vs existentialisme.............................................................................................52
2.2 Idealistisch vs het personalistisch-narratief mensbeeld.........................................................53
2.3 Verlicht mensbeeld vs gesitueerd mensbeeld........................................................................53
, 1 De sociaal werker verantwoordt zijn handelen
1.1 Casus: pesten op school
Zie kleine papiertjes voor uitleg casus!!
Hoe situatie aanpakken?
1 Joren komt voor een gesprek bij de leerlingbegeleider
vrijwillig? Niet echt, ergens toch gedwongen door functie van leerlingbegeleider
veilige omgeving? Gesloten ruimte, zetel ipv bureau, beroepsgeheim, gelijke ooghoogte, plaats lokaal
straffen? Nog niet bekend omdat je het hele verhaal nog niet weet
2 Joren vertelt zijn verhaal
straffen? Moeilijke beslissing, voor- en nadelen aan het wel of niet straffen
ouders? Je kan niet werken met ouders, Joren is je cliënt dus je hebt niets te maken met de ouders
JUISTE OPLOSSING IS ER NIET!! Analyseren en best mogelijke oplossing bekomen
1.2 Wat leren we uit de bespreking van de casus?
Verschillende mogelijkheden om situatie aan te pakken
→ elke piste biedt kansen, maar ook beperkingen
→ elke piste heeft voor- en tegenstanders
en reflectie
Onderdeel van FAAR (semester 1)
Inhoud
1 De sociaal werker verantwoordt zijn handelen...................................................................................4
1.1 Casus: pesten op school................................................................................................................4
1.2 Wat leren we uit de bespreking van de casus?.............................................................................4
1.3 Niet het juiste antwoord, maar je keuze verantwoorden.............................................................5
1.3.1 Het motto van agogisch handelen uitgelegd..........................................................................5
1.3.2 Verantwoorden......................................................................................................................5
1.4 Wat is agogiek, wat kan agogiek doen voor u als sociaal werker?................................................6
2 De agogische situatie (zie extra blad)..................................................................................................6
2.1 Structuur- en procesperspectief...................................................................................................6
2.2 Bouwstenen van de agogische situatie.....................................................................................6
2.3 Wat is het doel?........................................................................................................................7
2.4 Hoe ziet de relatie eruit?..........................................................................................................7
2.6 Het twaalf-veldenschema: een landkaart van het sociaal werk................................................8
3 Het agogisch proces.............................................................................................................................8
3.1 Denken en doen, algoritme en heuristiek.....................................................................................8
3.2 Een simpel schema in gewone woorden.......................................................................................9
3.3 Een lineair schema in professionele taal.......................................................................................9
3.3.1 Fase 1: contact maken, regelen en afspreken........................................................................9
3.3.2 Fase 2: verhaal en context analyseren...................................................................................9
3.3.3 Fase 3: doelen stellen............................................................................................................9
3.3.4 Fase 4: strategie en methode kiezen en plannen................................................................10
3.3.5 Fase 5: uitvoeren.................................................................................................................10
3.3.6 Fase 6: evalueren.................................................................................................................10
3.4 Agogische processen zijn iteratieve processen...........................................................................10
3.4.1 Problemen met lineair denken en handelen........................................................................10
3.4.2 Wat zijn iteratieve processen?.............................................................................................10
3.5 Authentieke verbinding..............................................................................................................10
3.6 Het iteratieve grondschema.......................................................................................................10
3.7 Schema integratie agogisch proces in ‘agogische situatie’.........................................................11
, 3.8 Procesmatig en procesgericht werken bij het begeleiden van mensen, groepen, organisaties en
grotere samenlevingsverbanden......................................................................................................11
4 Grondhouding van de sociaal werker................................................................................................11
4.1 Wat verstaan we onder de grondhouding?................................................................................11
4.1.1 De grondhouding is een diepliggende constructie...............................................................11
4.1.2 Kenmerken van een grondhouding......................................................................................12
4.2 Reflectie: de basis voor de ontwikkeling van je grondhouding...................................................13
4.2.1 Je grondhouding tot ontwikkeling brengen.........................................................................13
4.2.2 Reflecteren..........................................................................................................................13
4.2.3 Reflectiemodellen................................................................................................................13
4.3 Het waardenkader van de sociaal werker...................................................................................14
4.3.1 Visie van de opleiding sociaal werk......................................................................................14
4.3.2 Ethische principes van het sociaal werk...............................................................................15
4.3.3 Sterk sociaal werk................................................................................................................15
Inleiding................................................................................................................................................19
Deel 1: Over de filosofische methode van het niet-weten...................................................................19
H1: De filosofische methode.............................................................................................................19
1 Herkennen van vooronderstellingen.........................................................................................20
2 Het stellen van filosofische vragen............................................................................................20
3 Begrippen afbakenen en omschrijven.......................................................................................20
4 Spanningsvelden zoeken en dialectieken beschrijven...............................................................20
5 Zoeken naar een (tijdelijke) synthese........................................................................................21
6 Logisch argumenteren...............................................................................................................21
H2: Epistemologie en metafysica......................................................................................................22
1 Wat kennen we wanneer we iets kennen?................................................................................22
Deel 3: Over het goede en het goede doen..........................................................................................25
H6: Rechtvaardigheidsethiek............................................................................................................25
1 Deontologie...............................................................................................................................26
2 Consequentialisme....................................................................................................................26
3 Teleologie..................................................................................................................................27
5 Het verhaal als uitgangspunt.............................................................................................................32
5.1 Inleiding......................................................................................................................................32
5.2 De mens als verhalen- en betekenismaker.................................................................................32
5.3 Het verhaal van de groep, de organisatie en de samenleving....................................................33
5.4 Dominante verhalen...................................................................................................................33
5.5 Het verhaal in het agogisch handelen.........................................................................................33
, 5.5.1 Betekenisgeving...................................................................................................................33
5.5.2 Het verhaal en de agogische relatie.....................................................................................33
5.5.3 De relatie tot het eigen verhaal...........................................................................................34
6 Doelstellingen formuleren in een agogisch proces............................................................................34
Inleiding............................................................................................................................................34
Doelstellingen in het sociaal werk....................................................................................................35
Zijn geformuleerd in het belang vd cliënt.....................................................................................35
Geven richting aan het handelen van cliënt en sociaal werker.....................................................35
Basiskeuzes in het bepalen van de doelen: het 12-veldenschema...................................................35
Doeloriëntaties.............................................................................................................................36
Doelstellingen op 4 niveaus van handelen...................................................................................36
Wie bepaalt het doel?......................................................................................................................38
Cliënt centraal...............................................................................................................................38
Missie en visie van de organisatie.................................................................................................38
Praktijkgemeenschap Sociaal Werk..............................................................................................38
Het belang van procesgerichte doelstellingen..................................................................................38
Situering en enkele voorbeelden..................................................................................................38
Krachtlijnen sociaal werk als kader & uitdaging voor formuleren van procesgerichte doelen.....39
Doelstellingen formuleren................................................................................................................39
7 Methodisch handelen: techniek, methode, methodiek.....................................................................40
Methodisch handelen uit #sociaal werk...........................................................................................41
Methodisch handelen: een definitie.............................................................................................41
Visie en mentale modellen...........................................................................................................42
H8: Omgaan met vertrouwelijke informatie.........................................................................................46
1 Juridisch kader...............................................................................................................................47
1.1 Discretieplicht.........................................................................................................................47
1.2 Beroepsgeheim.......................................................................................................................47
H3: Wijsgerige antropologie.................................................................................................................50
1 De mens als totaalwezen...............................................................................................................50
1.1 Het spiritualisme.....................................................................................................................50
1.2 Het materialisme....................................................................................................................51
2 De mens als identiteit....................................................................................................................52
2.1 Essentialisme vs existentialisme.............................................................................................52
2.2 Idealistisch vs het personalistisch-narratief mensbeeld.........................................................53
2.3 Verlicht mensbeeld vs gesitueerd mensbeeld........................................................................53
, 1 De sociaal werker verantwoordt zijn handelen
1.1 Casus: pesten op school
Zie kleine papiertjes voor uitleg casus!!
Hoe situatie aanpakken?
1 Joren komt voor een gesprek bij de leerlingbegeleider
vrijwillig? Niet echt, ergens toch gedwongen door functie van leerlingbegeleider
veilige omgeving? Gesloten ruimte, zetel ipv bureau, beroepsgeheim, gelijke ooghoogte, plaats lokaal
straffen? Nog niet bekend omdat je het hele verhaal nog niet weet
2 Joren vertelt zijn verhaal
straffen? Moeilijke beslissing, voor- en nadelen aan het wel of niet straffen
ouders? Je kan niet werken met ouders, Joren is je cliënt dus je hebt niets te maken met de ouders
JUISTE OPLOSSING IS ER NIET!! Analyseren en best mogelijke oplossing bekomen
1.2 Wat leren we uit de bespreking van de casus?
Verschillende mogelijkheden om situatie aan te pakken
→ elke piste biedt kansen, maar ook beperkingen
→ elke piste heeft voor- en tegenstanders
