Samenvatting ak hoofdstuk 2 aarde, 3 vwo.
2.2 Planeet aarde
Het heelal bestaat uit ontelbare sterren, een van die sterren is onze zon.
De zon produceert door kernreacties enorme hoeveelheden energie.
En om die zon zitten weer planeten, die worden verwarmd en verlicht door de zon.
De planeten die dicht bij de zon staan, zijn van vast gesteente, terwijl de andere uit gas
bestaan.
Er zijn grote verschillen tussen de planeten, maar de aarde bijvoorbeeld heeft ook
overeenkomsten met zijn buren Venus en Mars: ze zijn ongeveer even groot, bestaan uit
hetzelfde materiaal, hebben een vergelijkbare opbouw en staan vrij dicht bij de zon.
Er zijn echter ook verschillen.
Het aardoppervlak is bekleed met planten en andere (dierlijke) organismen, terwijl leven op
Venus en Mars onmogelijk is door omstandigheden zoals de temperatuur, luchtdruk en het
co2 peil.
Ook is het zo dat de korst van de drie planeten verschilt. De aarde bestaat uit oceaanbodem,
continenten en natuurlijk water etc. De oceaanbodem bestaat uit het zware gesteente
basalt, waardoor het diep ligt en de continentale korst bestaan uit het lichtere graniet en
sedimentgesteenten waardoor het hoger ligt.
Door de miljoenen jaren heen zijn er rotsen van bijvoorbeeld kalksteen ontstaan die bestaan
uit enorme hoeveelheden samengeperste schelpen en kalkskeletjes en algen.
Ook stenen zoals steenkool, bruinkool en veen zijn opgebouwd uit overblijfselen van levende
organismen. Gesteenten die ontstaan uit de overblijfselen van planten en dieren noemen we
organische sedimentgesteenten.
Tijdens het leven van die ontelbare planten en kalkdieren werd co2 opgenomen uit de
atmosfeer en de samenstelling van de atmosfeer veranderde. Grote hoeveelheden co2 zitten
door de vorming van de gesteenten nu opgeslagen in de aardkorst.
De ouderdom van de aarde wordt geschat op 4,5 miljard jaar. Tijdens het begin was alles op
aarde gloeiend heet en gesmolten, daarna koelde de aarde langzaam af en zijn de aardkern,
aardmantel en aardkost gevormd. Als gevolg van de enorme vulkanische activiteit kwam er
waterdam en CO2 in de atmosfeer.
Tijdens de afkoeling condenseerde een groot deel van de waterdamp tot water, dat zich nu
grotendeels in de oceanen bevindt.
Langzaam maar zeker werden de omstandigheden geschikt voor levende organismen.
, 2.3 het gezicht van de aarde verandert.
De aarde heeft er in de loop van de geschiedenis telkens anders uitgezien. De continenten
veranderden van plaats, en ook hun vorm en omvang bleef niet het zelfde. Tegenwoordig
gaan men ervan uit dat de continenten steeds groter worden, ten koste van de oceanen.
Elke keer dan continenten botsen tegen stukken oceaanbode, breidt het continent zich uit
doordat er gebergten worden gevormd. In de geschiedenis van de aarde onderscheidden wij
onder andere de onderstaande periodes met allemaal hun eigen kenmerken:
- Het Precambrium (620 miljoen jaar geleden).
De continenten hebben een heel andere vorm en ligging en de damkring bevat meer
co2, maar minder zuurstof dan nu.
Dat komt doordat er geen ozonlaag i en de schadelijke ultraviolette straling de aarde
kan bereiken.
Daardoor kunnen organismen alleen onder water leven en is het landoppervlak
volledig kaal.
Uit deze tijd zijn nauwelijks fossielen gevonden omdat ze nog geen harde delen
bezaten.
- Het Perm (270 miljoen jaar geleden).
De zeeën worden bewoond door een grote variatie aan vissen, weekdieren en dieren
met schelpen zoals trilobieten.
Het landoppervlak is begroeid met planten en bomen en daardoor is de
zuurstofconcentratie in de atmosfeer sterk gestegen.
Naast planten wordt het land bevolkt door verschillende soorten reptielen.
De continenten vormen een groot super continent genaamd pangaea.
De enorme omvang hiervan maakt dat een groot deel van de binnenlanden
kurkdroog is en een woestijnklimaat heeft.
Alleen de randen van Pangaea kennen zeeinvloed.
- Het Krijt (100 miljoen jaar geleden)
De continenten liggen los van elkaar en beginnen langzaam hun huidige vorm te
krijgen.
De periode is de warmste op aarde en daardoor staat de zeespiegel 300 meter hoger
dan nu. In de zeeën leven veel verschillende diersoorten waaronder ammonieten.
De kalkskeletjes van oa algen hopen zich op de zeebodem op en vormen dikke
pakketten kalksteen.
Op het land zijn de dinosaurussen oppermachtig.
Er komen nu ook planten met bloemen voor.
- Het Kwartair (18000 jaar geleden).
De continenten hebben hun huidige positie bereikt.
Een grote ijskap bedekt het noorden van Europa en Noord-Amerika en de zeespiegel
staan 100 meter lager dan tegenwoordig.
Op de toendra’s ten zuiden van het land lopen mammoeten en sabeltandtijgers rond.
Dat blijkt uit de fossielen die gevonden zijn op de zeebodem, maar ook uit
grottekeningen in zuid Europa.
2.2 Planeet aarde
Het heelal bestaat uit ontelbare sterren, een van die sterren is onze zon.
De zon produceert door kernreacties enorme hoeveelheden energie.
En om die zon zitten weer planeten, die worden verwarmd en verlicht door de zon.
De planeten die dicht bij de zon staan, zijn van vast gesteente, terwijl de andere uit gas
bestaan.
Er zijn grote verschillen tussen de planeten, maar de aarde bijvoorbeeld heeft ook
overeenkomsten met zijn buren Venus en Mars: ze zijn ongeveer even groot, bestaan uit
hetzelfde materiaal, hebben een vergelijkbare opbouw en staan vrij dicht bij de zon.
Er zijn echter ook verschillen.
Het aardoppervlak is bekleed met planten en andere (dierlijke) organismen, terwijl leven op
Venus en Mars onmogelijk is door omstandigheden zoals de temperatuur, luchtdruk en het
co2 peil.
Ook is het zo dat de korst van de drie planeten verschilt. De aarde bestaat uit oceaanbodem,
continenten en natuurlijk water etc. De oceaanbodem bestaat uit het zware gesteente
basalt, waardoor het diep ligt en de continentale korst bestaan uit het lichtere graniet en
sedimentgesteenten waardoor het hoger ligt.
Door de miljoenen jaren heen zijn er rotsen van bijvoorbeeld kalksteen ontstaan die bestaan
uit enorme hoeveelheden samengeperste schelpen en kalkskeletjes en algen.
Ook stenen zoals steenkool, bruinkool en veen zijn opgebouwd uit overblijfselen van levende
organismen. Gesteenten die ontstaan uit de overblijfselen van planten en dieren noemen we
organische sedimentgesteenten.
Tijdens het leven van die ontelbare planten en kalkdieren werd co2 opgenomen uit de
atmosfeer en de samenstelling van de atmosfeer veranderde. Grote hoeveelheden co2 zitten
door de vorming van de gesteenten nu opgeslagen in de aardkorst.
De ouderdom van de aarde wordt geschat op 4,5 miljard jaar. Tijdens het begin was alles op
aarde gloeiend heet en gesmolten, daarna koelde de aarde langzaam af en zijn de aardkern,
aardmantel en aardkost gevormd. Als gevolg van de enorme vulkanische activiteit kwam er
waterdam en CO2 in de atmosfeer.
Tijdens de afkoeling condenseerde een groot deel van de waterdamp tot water, dat zich nu
grotendeels in de oceanen bevindt.
Langzaam maar zeker werden de omstandigheden geschikt voor levende organismen.
, 2.3 het gezicht van de aarde verandert.
De aarde heeft er in de loop van de geschiedenis telkens anders uitgezien. De continenten
veranderden van plaats, en ook hun vorm en omvang bleef niet het zelfde. Tegenwoordig
gaan men ervan uit dat de continenten steeds groter worden, ten koste van de oceanen.
Elke keer dan continenten botsen tegen stukken oceaanbode, breidt het continent zich uit
doordat er gebergten worden gevormd. In de geschiedenis van de aarde onderscheidden wij
onder andere de onderstaande periodes met allemaal hun eigen kenmerken:
- Het Precambrium (620 miljoen jaar geleden).
De continenten hebben een heel andere vorm en ligging en de damkring bevat meer
co2, maar minder zuurstof dan nu.
Dat komt doordat er geen ozonlaag i en de schadelijke ultraviolette straling de aarde
kan bereiken.
Daardoor kunnen organismen alleen onder water leven en is het landoppervlak
volledig kaal.
Uit deze tijd zijn nauwelijks fossielen gevonden omdat ze nog geen harde delen
bezaten.
- Het Perm (270 miljoen jaar geleden).
De zeeën worden bewoond door een grote variatie aan vissen, weekdieren en dieren
met schelpen zoals trilobieten.
Het landoppervlak is begroeid met planten en bomen en daardoor is de
zuurstofconcentratie in de atmosfeer sterk gestegen.
Naast planten wordt het land bevolkt door verschillende soorten reptielen.
De continenten vormen een groot super continent genaamd pangaea.
De enorme omvang hiervan maakt dat een groot deel van de binnenlanden
kurkdroog is en een woestijnklimaat heeft.
Alleen de randen van Pangaea kennen zeeinvloed.
- Het Krijt (100 miljoen jaar geleden)
De continenten liggen los van elkaar en beginnen langzaam hun huidige vorm te
krijgen.
De periode is de warmste op aarde en daardoor staat de zeespiegel 300 meter hoger
dan nu. In de zeeën leven veel verschillende diersoorten waaronder ammonieten.
De kalkskeletjes van oa algen hopen zich op de zeebodem op en vormen dikke
pakketten kalksteen.
Op het land zijn de dinosaurussen oppermachtig.
Er komen nu ook planten met bloemen voor.
- Het Kwartair (18000 jaar geleden).
De continenten hebben hun huidige positie bereikt.
Een grote ijskap bedekt het noorden van Europa en Noord-Amerika en de zeespiegel
staan 100 meter lager dan tegenwoordig.
Op de toendra’s ten zuiden van het land lopen mammoeten en sabeltandtijgers rond.
Dat blijkt uit de fossielen die gevonden zijn op de zeebodem, maar ook uit
grottekeningen in zuid Europa.
