Hoofdstuk 3 Absolute rechten op goederen
§3.1 Inleiding
Een vermogen is geen statisch gegeven. Onder gewone omstandigheden ondergaat het met grote
regelmaat grotere of kleinere wijzigingen door verkrijging en verlies van goederen.
§3.2 Verkrijging onder algemene titel tegenover verkrijging onder bijzondere titel
Wat een verkrijging onder algemene titel is, staat niet in de wet. Wel merkt art. 3:80 lid 2 BW een
vijftal verkrijgingen aan als een verkrijging onder algemene titel. Erfopvolging is de bekendste. Een
verkrijging onder algemene titel kenmerkt zich als een verkrijging in een keer van een geheel of een
deel van een vermogen.
Bij een verkrijging onder bijzondere titel is geen sprake van opvolging in een geheel of evenredig deel
van een vermogen. Het is de verwerving van een bepaald goed, een actief vermogensbestanddeel
dus.
§3.3 Gesloten stelsel van verkrijging en verlies van goederen
Als geheel vormen de bepalingen die de verkrijging van goederen regelen, een gesloten systeem. Dit
betekent dat er niet meer wijzen van verkrijging van goederen zijn, dan die uit de wet voortvloeien.
Dit volgt uit art. 3:80 lid 2 jo. lid 3 BW. Lid 2 geeft een limitatieve opsomming van verkrijgingen onder
algemene titel. Lid 3 beperkt de verkrijgingen onder bijzondere titel tot de overige in de wet voor
iedere soort aangegeven wijzen van verkrijging.
Men verliest goederen op de voor iedere soort in de wet aangegeven wijzen. Uiteraard ziet de
bepaling niet op feitelijk, maar juridisch verlies. Voor dat verlies moet een wettelijke grondslag
bestaan. Het verlies kan absoluut zijn. Dat is het geval wanneer het goed tenietgaat. Er kan ook
sprake zijn van relatief verlies. Het goed gaat niet teniet, maar een ander wordt rechthebbende op
het goed.
§3.4 Originaire verkrijging tegenover derivatieve verkrijging
Een ander veel gemaakt onderscheid is dat tussen ‘derivatieve’ en ‘originaire’ verkrijgen. Een
verklaring is derivatief, wanneer de verkrijger zijn recht op het goed ontleent aan een ander, zijn
rechtsvoorganger. Er is sprake van een rechtsovergang. Een verkrijging is ‘originair’, wanneer de
verkrijger zijn recht niet aan een rechtsvoorganger ontleent, maar het recht nieuw bij de verkrijger is
ontstaan. Van rechtsovergang is geen sprake.
§3.6 Het verschil tussen een zakelijke verplichting en een persoonlijke verplichting
Tussen partijen bestaat er geen verschil of het een verplichting uit een erfdienstbaarheid betreft, dan
wel een persoonlijke verplichting. Bij opvolging van één of van beide betrokken partijen onder
algemene titel bestaat er ook geen verschil of het een verplichting uit een erfdienstbaarheid betreft,
dan wel een persoonlijke verplichting. Bij opvolging onder bijzondere titel van de eigenaar van het erf
ten behoeve waarvan het recht is bedongen, bestaat er ook geen verschil of het een verplichting uit
een erfdienstbaarheid betreft, dan wel een persoonlijke verplichting. Bij opvolging onder bijzondere
titel van de eigenaar van het erf ten laste waarvan het recht is bedongen, bestaat er wel verschil of
het een verplichting uit een erfdienstbaarheid betreft, dan wel een persoonlijke verplichting.
§3.7 Kwalitatieve rechten en kwalitatieve verplichtingen
Een verbintenis werkt slechts tussen partijen, tussen schuldeiser en schuldenaar. De regel dat een
verbintenis slechts tussen partijen en hun rechtsopvolgers onder algemene titel werkt, kent echter
uitzonderingen. Bij een verkrijging van een goed onder bijzondere titel gaat soms een door een
§3.1 Inleiding
Een vermogen is geen statisch gegeven. Onder gewone omstandigheden ondergaat het met grote
regelmaat grotere of kleinere wijzigingen door verkrijging en verlies van goederen.
§3.2 Verkrijging onder algemene titel tegenover verkrijging onder bijzondere titel
Wat een verkrijging onder algemene titel is, staat niet in de wet. Wel merkt art. 3:80 lid 2 BW een
vijftal verkrijgingen aan als een verkrijging onder algemene titel. Erfopvolging is de bekendste. Een
verkrijging onder algemene titel kenmerkt zich als een verkrijging in een keer van een geheel of een
deel van een vermogen.
Bij een verkrijging onder bijzondere titel is geen sprake van opvolging in een geheel of evenredig deel
van een vermogen. Het is de verwerving van een bepaald goed, een actief vermogensbestanddeel
dus.
§3.3 Gesloten stelsel van verkrijging en verlies van goederen
Als geheel vormen de bepalingen die de verkrijging van goederen regelen, een gesloten systeem. Dit
betekent dat er niet meer wijzen van verkrijging van goederen zijn, dan die uit de wet voortvloeien.
Dit volgt uit art. 3:80 lid 2 jo. lid 3 BW. Lid 2 geeft een limitatieve opsomming van verkrijgingen onder
algemene titel. Lid 3 beperkt de verkrijgingen onder bijzondere titel tot de overige in de wet voor
iedere soort aangegeven wijzen van verkrijging.
Men verliest goederen op de voor iedere soort in de wet aangegeven wijzen. Uiteraard ziet de
bepaling niet op feitelijk, maar juridisch verlies. Voor dat verlies moet een wettelijke grondslag
bestaan. Het verlies kan absoluut zijn. Dat is het geval wanneer het goed tenietgaat. Er kan ook
sprake zijn van relatief verlies. Het goed gaat niet teniet, maar een ander wordt rechthebbende op
het goed.
§3.4 Originaire verkrijging tegenover derivatieve verkrijging
Een ander veel gemaakt onderscheid is dat tussen ‘derivatieve’ en ‘originaire’ verkrijgen. Een
verklaring is derivatief, wanneer de verkrijger zijn recht op het goed ontleent aan een ander, zijn
rechtsvoorganger. Er is sprake van een rechtsovergang. Een verkrijging is ‘originair’, wanneer de
verkrijger zijn recht niet aan een rechtsvoorganger ontleent, maar het recht nieuw bij de verkrijger is
ontstaan. Van rechtsovergang is geen sprake.
§3.6 Het verschil tussen een zakelijke verplichting en een persoonlijke verplichting
Tussen partijen bestaat er geen verschil of het een verplichting uit een erfdienstbaarheid betreft, dan
wel een persoonlijke verplichting. Bij opvolging van één of van beide betrokken partijen onder
algemene titel bestaat er ook geen verschil of het een verplichting uit een erfdienstbaarheid betreft,
dan wel een persoonlijke verplichting. Bij opvolging onder bijzondere titel van de eigenaar van het erf
ten behoeve waarvan het recht is bedongen, bestaat er ook geen verschil of het een verplichting uit
een erfdienstbaarheid betreft, dan wel een persoonlijke verplichting. Bij opvolging onder bijzondere
titel van de eigenaar van het erf ten laste waarvan het recht is bedongen, bestaat er wel verschil of
het een verplichting uit een erfdienstbaarheid betreft, dan wel een persoonlijke verplichting.
§3.7 Kwalitatieve rechten en kwalitatieve verplichtingen
Een verbintenis werkt slechts tussen partijen, tussen schuldeiser en schuldenaar. De regel dat een
verbintenis slechts tussen partijen en hun rechtsopvolgers onder algemene titel werkt, kent echter
uitzonderingen. Bij een verkrijging van een goed onder bijzondere titel gaat soms een door een
