Sociale Psychologie 2021-2022
Hoofdstuk 1: Inleiding
Centraal: ‘de mens is een sociaal dier, hij is niet gemaakt om alleen te leven’
★ De mens is een sociaal dier
Mensen zijn verzot op nadenken over anderen en sociale situaties. Het gedrag van anderen
observeren en analyseren is een fulltime-activiteit.
vb. media, tijdschriften, roddels, reality-tv, …
★ Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
○ Definitie van de sociale psychologie
sociale psychologie
= wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties
en gedragingen van mensen beïnvloed worden door aanwezigheid van anderen en hoe
wij zelf invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen
→ wetenschappelijke studie: experimenten en systematisch observeren, registreren
→ gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen: subjectieve interpretatie van de
objectieve eigenschappen vb. vooroordelen
→ anderen: nadruk op het sociale en het menselijke
○ Kracht van de situatie: voorbeeld van de sociaalpsychologische studie
Sociale omgeving beïnvloedt ons gedrag op continue wijze. We bespreken 2 voorbeelden.
1. Presidentsverkiezingen Amerika: debat Reagan en Mondale (1984)
Reagan gebruikt oneliners waarna er een reactie komt van het publiek. Er
werd getest of zijn oneliners hebben geleid tot zijn succes of niet.
oneliners weglaten → geen effect
reactie weglaten → effect verlaagt zijn succes
⇒ we worden beïnvloedt door de sociale
reacties van het publiek, niet door oneliners
1
, 2. Stanford Prison Experiment - onder leiding van Philip Zimbardo
Zij wilden aantonen dat een slechte omgeving mensen aanzet tot het stellen
van slecht gedrag, ook al ze normaal het goede zouden doen.
⇒ veel kritiek
○ Sociale psychologie en verwante disciplines
We kennen 2 grote verwante disciplines: de sociologie en de persoonlijkheidspsychologie.
- Sociologie = studie van groepsfactoren, effecten van groepen
*door gebruik van multi analyses groeit de sociologie dichter bij sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie = studie van cross-situationele stabiliteit tussen
individuen waarbij de persoon zelf de enigste bron van gedrag is
* interactionisme legt nadruk op wisselwerking tussen individu en situatie
realiteit is meer gecompliceerd
○ Andere psychologische domeinen
Klinische psychologie = probeert personen met psychische problemen of stoornissen te
begrijpen en te behandelen
Cognitieve psychologie = bestudeert mentale processen die betrekking hebben op
informatieverwerking vb. leren, onthouden, redeneren, …
Arbeids- en organisatiepsychologie = bestudeert de mens in relatie tot zijn werk en zijn
(werk)organisaties.
2
, ○ Sociale psychologie en mensenkennis
Mensenkennis is meestal niet berust op empirische toetsing waardoor er vaak discussie
bestaat: ‘tegenpolen trekken elkaar aan’ of ‘soort zoekt soort’?
Ook bepaalde stellingen die op basis van onze mensenkennis logisch lijken kloppen niet,
zoals ‘mannen scoren hoger op elke categorie van agressie’
⇒ mensenkennis is gevaarlijk!
★ De geschiedenis van de sociale psychologie
○ De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)
Eerste belangrijke werk:
- Psychologie des Foules – Gustave Le Bon (bestudeerde massageweld)
Eerste sociaal psychologisch experiment:
- Ringelmann: vergelijking groepsprestaties en individuele prestaties (resultaat: men
presteert minder goed in groep dan alleen)
Eerste drie handboeken:
- McDougall
- Ross
- Allport → zijn opvattingen zijn algemeen aanvaard
○ De jaren van bevestiging (1936-1960)
Rond de tweede wereldoorlog → verhoogde belangstelling voor sociale psychologie
Kurt Lewin: ‘vader van de sociale psychologie’
hij formuleerde de fundamentele grondbeginselen van de sociale psychologie:
1. Gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en interpreteren
2. Gedrag is afhankelijk van de interactie tussen de persoon en de omgeving
3. Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing
van maatschappelijke problemen (→ geen onderzoek zonder actie, geen
actie zonder actie)
3
, ○ Groei en debat (1960-1975)
Enerzijds een periode van grote vertrouwen en uitbreiding van de sociale psychologie, het
werd toegepast op verschillende domeinen.
Anderzijds een periode van crisis, vertwijfeling en debat over de onenigheid over de waarde
van laboratoriumexperimenten.
Auteur Bijdrage
T. Adorno et al. The Authoritarian Personality over vooroordelen en ideologische
attitudes
G. Allport The Nature of Prejudice over stereotypering, vooroordelen en
intergroepcontact
S. Asch Conformiteit en persoonsperceptie over de behoefte zich te conformeren aan
de meerderheid
en over hoe men een beeld vormt van
anderen
L. Festinger Sociale vergelijkingstheorie en cognitieve over hoe men zichzelf leert kennen door
dissonantietheorie vergelijking met anderen
en over de behoefte aan consistentie
tussen cognities en gedrag
F. Heider Balanstheorie en attributietheorie over behoefte aan consistentie tussen
gedachten en sociale relaties
en over hoe personen oorzaken
toeschrijven aan gedrag
C. Hovland et al. Attitudes en persuasieve communicatie persuasief = overtuigend
H. Kelley Attributietheorie over kosten en baten van sociale relaties
○ Methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975-heden)
methodologisch pluralisme: zowel labo-experimenten als andere onderzoeksmethoden
inhoudelijk pluralisme: onderscheid hete benadering en koele benadering
- koel → sociale cognitie = studie van het waarnemen, onthouden en interpreteren van
informatie over onszelf en anderen die een invloed uitoefent op ons gedrag
- heet → emotie en motivatie als determinanten van cognities en gedrag
⇒ poging tot integratie van koele en hete benaderingen
ander pluralisme: internationalisering, ook een opkomst in Europa in Azië
4
Hoofdstuk 1: Inleiding
Centraal: ‘de mens is een sociaal dier, hij is niet gemaakt om alleen te leven’
★ De mens is een sociaal dier
Mensen zijn verzot op nadenken over anderen en sociale situaties. Het gedrag van anderen
observeren en analyseren is een fulltime-activiteit.
vb. media, tijdschriften, roddels, reality-tv, …
★ Sociale psychologie: definitie en verwante disciplines
○ Definitie van de sociale psychologie
sociale psychologie
= wetenschappelijke studie naar de wijze waarop gedachten, gevoelens, motivaties
en gedragingen van mensen beïnvloed worden door aanwezigheid van anderen en hoe
wij zelf invloed uitoefenen op hoe andere personen denken, voelen en zich gedragen
→ wetenschappelijke studie: experimenten en systematisch observeren, registreren
→ gedachten, gevoelens, motivaties en gedragingen: subjectieve interpretatie van de
objectieve eigenschappen vb. vooroordelen
→ anderen: nadruk op het sociale en het menselijke
○ Kracht van de situatie: voorbeeld van de sociaalpsychologische studie
Sociale omgeving beïnvloedt ons gedrag op continue wijze. We bespreken 2 voorbeelden.
1. Presidentsverkiezingen Amerika: debat Reagan en Mondale (1984)
Reagan gebruikt oneliners waarna er een reactie komt van het publiek. Er
werd getest of zijn oneliners hebben geleid tot zijn succes of niet.
oneliners weglaten → geen effect
reactie weglaten → effect verlaagt zijn succes
⇒ we worden beïnvloedt door de sociale
reacties van het publiek, niet door oneliners
1
, 2. Stanford Prison Experiment - onder leiding van Philip Zimbardo
Zij wilden aantonen dat een slechte omgeving mensen aanzet tot het stellen
van slecht gedrag, ook al ze normaal het goede zouden doen.
⇒ veel kritiek
○ Sociale psychologie en verwante disciplines
We kennen 2 grote verwante disciplines: de sociologie en de persoonlijkheidspsychologie.
- Sociologie = studie van groepsfactoren, effecten van groepen
*door gebruik van multi analyses groeit de sociologie dichter bij sociale psychologie
- Persoonlijkheidspsychologie = studie van cross-situationele stabiliteit tussen
individuen waarbij de persoon zelf de enigste bron van gedrag is
* interactionisme legt nadruk op wisselwerking tussen individu en situatie
realiteit is meer gecompliceerd
○ Andere psychologische domeinen
Klinische psychologie = probeert personen met psychische problemen of stoornissen te
begrijpen en te behandelen
Cognitieve psychologie = bestudeert mentale processen die betrekking hebben op
informatieverwerking vb. leren, onthouden, redeneren, …
Arbeids- en organisatiepsychologie = bestudeert de mens in relatie tot zijn werk en zijn
(werk)organisaties.
2
, ○ Sociale psychologie en mensenkennis
Mensenkennis is meestal niet berust op empirische toetsing waardoor er vaak discussie
bestaat: ‘tegenpolen trekken elkaar aan’ of ‘soort zoekt soort’?
Ook bepaalde stellingen die op basis van onze mensenkennis logisch lijken kloppen niet,
zoals ‘mannen scoren hoger op elke categorie van agressie’
⇒ mensenkennis is gevaarlijk!
★ De geschiedenis van de sociale psychologie
○ De beginjaren van de sociale psychologie (1880-1935)
Eerste belangrijke werk:
- Psychologie des Foules – Gustave Le Bon (bestudeerde massageweld)
Eerste sociaal psychologisch experiment:
- Ringelmann: vergelijking groepsprestaties en individuele prestaties (resultaat: men
presteert minder goed in groep dan alleen)
Eerste drie handboeken:
- McDougall
- Ross
- Allport → zijn opvattingen zijn algemeen aanvaard
○ De jaren van bevestiging (1936-1960)
Rond de tweede wereldoorlog → verhoogde belangstelling voor sociale psychologie
Kurt Lewin: ‘vader van de sociale psychologie’
hij formuleerde de fundamentele grondbeginselen van de sociale psychologie:
1. Gedrag wordt bepaald door hoe we de wereld waarnemen en interpreteren
2. Gedrag is afhankelijk van de interactie tussen de persoon en de omgeving
3. Sociaalpsychologische theorieën kunnen worden toegepast voor de oplossing
van maatschappelijke problemen (→ geen onderzoek zonder actie, geen
actie zonder actie)
3
, ○ Groei en debat (1960-1975)
Enerzijds een periode van grote vertrouwen en uitbreiding van de sociale psychologie, het
werd toegepast op verschillende domeinen.
Anderzijds een periode van crisis, vertwijfeling en debat over de onenigheid over de waarde
van laboratoriumexperimenten.
Auteur Bijdrage
T. Adorno et al. The Authoritarian Personality over vooroordelen en ideologische
attitudes
G. Allport The Nature of Prejudice over stereotypering, vooroordelen en
intergroepcontact
S. Asch Conformiteit en persoonsperceptie over de behoefte zich te conformeren aan
de meerderheid
en over hoe men een beeld vormt van
anderen
L. Festinger Sociale vergelijkingstheorie en cognitieve over hoe men zichzelf leert kennen door
dissonantietheorie vergelijking met anderen
en over de behoefte aan consistentie
tussen cognities en gedrag
F. Heider Balanstheorie en attributietheorie over behoefte aan consistentie tussen
gedachten en sociale relaties
en over hoe personen oorzaken
toeschrijven aan gedrag
C. Hovland et al. Attitudes en persuasieve communicatie persuasief = overtuigend
H. Kelley Attributietheorie over kosten en baten van sociale relaties
○ Methodologisch en inhoudelijk pluralisme (1975-heden)
methodologisch pluralisme: zowel labo-experimenten als andere onderzoeksmethoden
inhoudelijk pluralisme: onderscheid hete benadering en koele benadering
- koel → sociale cognitie = studie van het waarnemen, onthouden en interpreteren van
informatie over onszelf en anderen die een invloed uitoefent op ons gedrag
- heet → emotie en motivatie als determinanten van cognities en gedrag
⇒ poging tot integratie van koele en hete benaderingen
ander pluralisme: internationalisering, ook een opkomst in Europa in Azië
4
