2022
Ethiek in sociaal werk
Jacquelien Rothfusz
VIERDE DRUK, 2021, AMSTERDAM: PEARSON BENELUX
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1............................................................................................................................................2
Paragraaf 1.3 (p. 13-17)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.4 (p. 19-24)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.5 (p. 25-27)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.6 (p. 28-30)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.7.1 (p. 30-32)...............................................................................................................2
Hoofdstuk 2............................................................................................................................................3
Paragraaf 2.1 (p. 61-71)......................................................................................................................3
Paragraaf 2.2 (p. 72-81)......................................................................................................................4
Paragraaf 2.3 (p. 82-88)......................................................................................................................4
Paragraaf 2.4 (p. 88-95)......................................................................................................................5
Hoofdstuk 3............................................................................................................................................5
Paragraaf 3.1 (p. 103-105)..................................................................................................................5
Paragraaf 3.5......................................................................................................................................6
Paragraaf 3.5.1 (p. 121)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.5.2 (p. 122)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.5.3 (p. 122)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.6 (p. 123-126)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.6.1 (p. 126)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.6.2 (p. 126-127)...........................................................................................................6
Paragraaf 3.6.3 (p. 127)..................................................................................................................7
Paragraaf 3.6.4 (p. 127-130)...........................................................................................................7
Hoofdstuk 4............................................................................................................................................7
Paragraaf 4.1.1 (p. 146-154)...............................................................................................................7
Paragraaf 4.1.3 (p. 157-160)...........................................................................................................8
Hoofdstuk 5............................................................................................................................................8
Paragraaf 5.2.1 (p. 196-200)...............................................................................................................8
Hoofdstuk 6............................................................................................................................................9
Paragraaf 6.1.1 (p. 211-218)...............................................................................................................9
Paragraaf 6.1.2 (p.219-228)..............................................................................................................10
Paragraaf 6.5 (p. 252-263)................................................................................................................10
Hoofdstuk 7..........................................................................................................................................11
Paragraaf 7.1 (p. 271).......................................................................................................................11
Paragraaf 7.1.1 (p. 271-279).........................................................................................................11
1
, Paragraaf 7.1.2 (p. 279-282).........................................................................................................11
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3 (p. 13-17)
Moreel gaat over het goed en kwaad. Morele opvattingen beantwoorden morele vragen.
‘’Moraal is het geheel van handelingen en gedragingen die sociaal of maatschappelijk als gewenst
worden gezien. Aan moraal liggen waarden en normen ten grondslag.’’ (Rothfusz, 2021, P. 14).
Bij waarden gaat het over overtuigingen over wat goed is, het gaat om wat mensen zelf belangrijk
vinden, niet wat de samenleving belangrijk vindt. Bij normen gaat het over hoe je je hoort te
gedragen.
Een moreel probleem kan ontstaan doordat waarden botsen of bij nieuwe ontwikkelingen, waarbij
nog geen heldere normen zijn.
Een ethisch dilemma is een vorm van een moreel probleem, waarbij je uit twee alternatieve moet
kiezen. Voor beide alternatieven zijn goede argumenten te geven, er is dus geen goed of fout.
Paragraaf 1.4 (p. 19-24)
Waarden geven aan wat mensen belangrijk vinden, vaak omschreven in één woord.
Normen geven aan hoe mensen vinden dat je zou moeten handelen. ‘’Als we het over een morele
norm hebben, bedoelen we een richtlijn die aangeeft hoe iemand zou moeten handelen of hoe
gedrag beoordeeld moet worden’’ (Rothfusz, 2021, p. 19).
Naast morele normen zijn er fatsoensnormen en juridische normen.
Bij fatsoensnormen gaat het om omgangsregels, de grens tussen fatsoensnormen en morele normen
is er niet scherp. Om het verschil aan te geven zijn er vier criteria te onderscheiden:
Ernst, morele norm overtreden is ernstiger.
Straf, de straf voor een morele norm overtreden ligt hoger
Regelcontingentie, morele normen zijn niet/minder afhankelijk van ‘toevallige’ regels.
Autoriteit, morele normen zijn niet/minder afhankelijk van de goedkeuring van een autoriteit.
Juridische normen zijn vastgelegd in de wet.
Een deugd is een goede (vaste) (karakter)eigenschap van een persoon die ervoor zorgt dat hij moreel
juist handelt.
Paragraaf 1.5 (p. 25-27)
Het intuïtieve moraal maakt duidelijk waar je keuzes vandaan komen, vaak gebeurt dit uit gevoel.
Bij het hechtingsmoraal gaat het om de banden die je hebt met je naasten. Hierbij wil je goed voor
hen zorgen en kun je je in hen inleven.
Bij het geweldmoraal gaat het om jezelf en je naasten te beschermen tegen bedreigingen.
Het reinigingsmoraal gaat erom dat het goed is je wereld zuiver te houden. Er wordt neergekeken op
(de oorzaak van) het kwade/onbekende.
Het samenwerkingsmoraal gaat om de manier waarop mensen samenwerken en omgaan met
bedreigingen.
Paragraaf 1.6 (p. 28-30)
Oorspronkelijk betekende ethiek hetzelfde als moraal. Tegenwoordig betekent ethiek: ‘’een
systematische reflectie op morele vragen, op basis van relationele argumenten’’ (Rothfusz, 2021, p.
28).
Bij descriptieve ethiek gaat het om feiten binnen een gemeenschap.
Prescriptieve of normatieve ethiek gaat erom hoe mensen zich zouden moeten gedragen.
Bij beroepsethiek zijn er specifieke morele regels voor een bepaalde beroepsgroep.
‘’Meta-ethiek reflecteert op betekenis, herkomst en geldigheid van visies op goed en kwaad’’
(Rothfusz, 2021, p. 30).
Paragraaf 1.7.1 (p. 30-32)
Er is sprake van geweten wanneer mensen normen en waarden eigen maken.
2
Ethiek in sociaal werk
Jacquelien Rothfusz
VIERDE DRUK, 2021, AMSTERDAM: PEARSON BENELUX
,Inhoudsopgave
Hoofdstuk 1............................................................................................................................................2
Paragraaf 1.3 (p. 13-17)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.4 (p. 19-24)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.5 (p. 25-27)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.6 (p. 28-30)......................................................................................................................2
Paragraaf 1.7.1 (p. 30-32)...............................................................................................................2
Hoofdstuk 2............................................................................................................................................3
Paragraaf 2.1 (p. 61-71)......................................................................................................................3
Paragraaf 2.2 (p. 72-81)......................................................................................................................4
Paragraaf 2.3 (p. 82-88)......................................................................................................................4
Paragraaf 2.4 (p. 88-95)......................................................................................................................5
Hoofdstuk 3............................................................................................................................................5
Paragraaf 3.1 (p. 103-105)..................................................................................................................5
Paragraaf 3.5......................................................................................................................................6
Paragraaf 3.5.1 (p. 121)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.5.2 (p. 122)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.5.3 (p. 122)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.6 (p. 123-126)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.6.1 (p. 126)..................................................................................................................6
Paragraaf 3.6.2 (p. 126-127)...........................................................................................................6
Paragraaf 3.6.3 (p. 127)..................................................................................................................7
Paragraaf 3.6.4 (p. 127-130)...........................................................................................................7
Hoofdstuk 4............................................................................................................................................7
Paragraaf 4.1.1 (p. 146-154)...............................................................................................................7
Paragraaf 4.1.3 (p. 157-160)...........................................................................................................8
Hoofdstuk 5............................................................................................................................................8
Paragraaf 5.2.1 (p. 196-200)...............................................................................................................8
Hoofdstuk 6............................................................................................................................................9
Paragraaf 6.1.1 (p. 211-218)...............................................................................................................9
Paragraaf 6.1.2 (p.219-228)..............................................................................................................10
Paragraaf 6.5 (p. 252-263)................................................................................................................10
Hoofdstuk 7..........................................................................................................................................11
Paragraaf 7.1 (p. 271).......................................................................................................................11
Paragraaf 7.1.1 (p. 271-279).........................................................................................................11
1
, Paragraaf 7.1.2 (p. 279-282).........................................................................................................11
Hoofdstuk 1
Paragraaf 1.3 (p. 13-17)
Moreel gaat over het goed en kwaad. Morele opvattingen beantwoorden morele vragen.
‘’Moraal is het geheel van handelingen en gedragingen die sociaal of maatschappelijk als gewenst
worden gezien. Aan moraal liggen waarden en normen ten grondslag.’’ (Rothfusz, 2021, P. 14).
Bij waarden gaat het over overtuigingen over wat goed is, het gaat om wat mensen zelf belangrijk
vinden, niet wat de samenleving belangrijk vindt. Bij normen gaat het over hoe je je hoort te
gedragen.
Een moreel probleem kan ontstaan doordat waarden botsen of bij nieuwe ontwikkelingen, waarbij
nog geen heldere normen zijn.
Een ethisch dilemma is een vorm van een moreel probleem, waarbij je uit twee alternatieve moet
kiezen. Voor beide alternatieven zijn goede argumenten te geven, er is dus geen goed of fout.
Paragraaf 1.4 (p. 19-24)
Waarden geven aan wat mensen belangrijk vinden, vaak omschreven in één woord.
Normen geven aan hoe mensen vinden dat je zou moeten handelen. ‘’Als we het over een morele
norm hebben, bedoelen we een richtlijn die aangeeft hoe iemand zou moeten handelen of hoe
gedrag beoordeeld moet worden’’ (Rothfusz, 2021, p. 19).
Naast morele normen zijn er fatsoensnormen en juridische normen.
Bij fatsoensnormen gaat het om omgangsregels, de grens tussen fatsoensnormen en morele normen
is er niet scherp. Om het verschil aan te geven zijn er vier criteria te onderscheiden:
Ernst, morele norm overtreden is ernstiger.
Straf, de straf voor een morele norm overtreden ligt hoger
Regelcontingentie, morele normen zijn niet/minder afhankelijk van ‘toevallige’ regels.
Autoriteit, morele normen zijn niet/minder afhankelijk van de goedkeuring van een autoriteit.
Juridische normen zijn vastgelegd in de wet.
Een deugd is een goede (vaste) (karakter)eigenschap van een persoon die ervoor zorgt dat hij moreel
juist handelt.
Paragraaf 1.5 (p. 25-27)
Het intuïtieve moraal maakt duidelijk waar je keuzes vandaan komen, vaak gebeurt dit uit gevoel.
Bij het hechtingsmoraal gaat het om de banden die je hebt met je naasten. Hierbij wil je goed voor
hen zorgen en kun je je in hen inleven.
Bij het geweldmoraal gaat het om jezelf en je naasten te beschermen tegen bedreigingen.
Het reinigingsmoraal gaat erom dat het goed is je wereld zuiver te houden. Er wordt neergekeken op
(de oorzaak van) het kwade/onbekende.
Het samenwerkingsmoraal gaat om de manier waarop mensen samenwerken en omgaan met
bedreigingen.
Paragraaf 1.6 (p. 28-30)
Oorspronkelijk betekende ethiek hetzelfde als moraal. Tegenwoordig betekent ethiek: ‘’een
systematische reflectie op morele vragen, op basis van relationele argumenten’’ (Rothfusz, 2021, p.
28).
Bij descriptieve ethiek gaat het om feiten binnen een gemeenschap.
Prescriptieve of normatieve ethiek gaat erom hoe mensen zich zouden moeten gedragen.
Bij beroepsethiek zijn er specifieke morele regels voor een bepaalde beroepsgroep.
‘’Meta-ethiek reflecteert op betekenis, herkomst en geldigheid van visies op goed en kwaad’’
(Rothfusz, 2021, p. 30).
Paragraaf 1.7.1 (p. 30-32)
Er is sprake van geweten wanneer mensen normen en waarden eigen maken.
2
