Aantekeningen kennislijn OP3
Lesweek 1
College paternalisme
Paternalisme in praktijk: Is dit wat de patiënt werkelijk wil, of moet ik ingrijpen om iemands
bestwil?
• Een patiënt met Alzheimer zwerft de hele dag over de afdeling en put zichzelf uit
• Een hartpatiënt zegt niet gereanimeerd te willen worden
• Een psychiatrische patiënt (bipolaire stoornis) zit al een uur op de internetsite van de bank
• Een kind van 11 jaar met kanker zegt geen chemotherapie meer te willen
• Een oudere patiënt, thuis, blijkt voornamelijk poezenvoer uit blik te eten
• Een 16-jarige patiënt met het syndroom van Down bietst bij medebewoners steeds hun
toetje (hij weegt >100 kg)
Paternalisme
• Het zonder toestemming van een persoon,
• Inmengen in diens vrijheid of autonomie,
• Met als motief het welzijn, het goede, de belangen van deze persoon te bevorderen
• Letterlijk; je als een vader opstellen
• Maternalisme; je als moeder opstellen
Vragen bij kenmerken
a) Ik doe het in het belang van welzijn patiënt
• Is dat -wat goed is voor een ander- door jou wel goed te bepalen? Te objectiveren?
• In de somatische geneeskunde wel. Bijv.; kinderen vaccineren, reanimeren bij
ventrikelfibrileren, verhoogde ICP aanpakken bij neurotrauma, etc.
b) tast vrijheid aan; is dat altijd zo?
• Voorbeeld; Verpleegkundige verstopt zakmes suïcidale man. Man weet van niets
• Paternalistisch; de intentie van het beperken van de keuzevrijheid van de patiënt
c) geen toestemming van patiënt. Is dat een probleem?
• Ja; als wilsuiting van patiënt helder is (ik wil mijn zakmes bij me dragen)
• Maar; bij wilsonbekwamen (zuigelingen, bewusteloosheid, etc.) is er geen wilsuiting
• Wilsonbekwamen; ‘zwak paternalisme’
1
,Paternalisme: is dat slecht?
Ja;
- Het gaat in tegen vrijheid/autonomie van patiënt
- Het houdt geen rekening met wensen/voorkeur van patiënt
Nee;
- Het beoogt het welzijn van patiënt. Daarom soms te rechtvaardigen
Einde
• Het is een klassiek dilemma;
Bestwil <-> autonomie. Is dat zo?
• Modern uitgangspunt; hoe het goede leven voor patiënt vinden/bevorderen?
• Psychiatrische patiënten verlangen vooral erbij te horen en van betekenis te zijn. Dáárop
moet de zorg gericht zijn
• Zorgethiek, bemoeizorg? (Uitleg later in de opleiding)
College autonomie
Wat is ethiek? Systematische reflectie op moraal
Wat is Moraal? Het geheel van normen en waarden op basis waarvan mensen handelen
4 basisprincipes ethiek
• Autonomie
• Weldoen
• Niet schaden
• Rechtvaardigheid
Autonomie
• Letterlijk; Zichzelf de wet stellen, Auto Nomos
Relevant omdat:
• Door ziekte vaak verlies van controle op de situatie, weinig greep op het eigen leven, op
eigen keuzen, etc.
• Door ouderdom en ouderdomskwalen (zintuigen, mobiliteit, sociaal netwerk, etc.) vaak
minder mogelijkheden om volledig zelfstandig te leven
2
, • Hoe toenemend afhankelijk zijn en toch autonoom?
• Verpleegkundigen houden zich bezig met gevolgen van ziekte. Afhankelijkheid door ziekte
wordt doorgaans als ernstig probleem ervaren
• Autonomie = het hebben van eigen redenen voor het maken van keuzen
• Autonomie = niet zoek het allemaal maar uit
• Vrij zijn van, of vrij zijn tot?
• Negatieve autonomie; Blijf van me af
Een in de huidige cultuur diep doordrongen ideaal, een vanzelfsprekende morele waarde voor veel
mensen.
Professionele autonomie
• Professionele autonomie; wat valt binnen de professionele standaard en welke ruimte heeft
de professional om eigen besluiten te nemen?
• Niet; de persoonlijke opvatting van de professional
• Bijvoorbeeld; patiënt heeft niet-reanimatie verklaring. Arts wil wél reanimeren want er is
goede kans op herstel. Toch zal arts wens van patiënt moeten respecteren
Autonomie
• Autonomie; meer opvatten als competentie tot het uitvoeren van taken, dan als product
• Autonomie is context-gebonden
• Bijvoorbeeld; demente patiënt kan wel kleren uitkiezen voor die dag, maar mag niet zonder
begeleiding naar de stad
Kritische kijk op autonomie
• Vrijheid tot maken eigen keuzen; eigen preferenties volgen? (Chocolade; melk of puur?)
• Vrijheid, niet gehinderd door anderen?
• Komt uit liberalisme; overheid moet zich zo min mogelijk met burgers bemoeien
• Mens ≠ individu, samenleving ≠ verzameling individuen
• Hoe sterker het handelen strookt met het beeld van de eigen identiteit, hoe sterker sprake is
van autonomie
• Reconstructie van autonomie bij wilsonbekwamen (mentorschap bijvoorbeeld)
• Autonomie is nooit af, maar ontwikkelt zich binnen voortdurend wisselende
omstandigheden.
3
, Einde
• Het is een klassiek dilemma;
Bestwil <-> autonomie. Is dat zo?
• Modern uitgangspunt; hoe het goede leven voor patiënt vinden/bevorderen?
• Psychiatrische patiënten verlangen vooral erbij te horen en van betekenis te zijn. Dáárop
moet de zorg gericht zijn
• Zorgethiek, bemoeizorg? (Uitleg later in de opleiding)
College gezond ouder worden deel 1
4
Lesweek 1
College paternalisme
Paternalisme in praktijk: Is dit wat de patiënt werkelijk wil, of moet ik ingrijpen om iemands
bestwil?
• Een patiënt met Alzheimer zwerft de hele dag over de afdeling en put zichzelf uit
• Een hartpatiënt zegt niet gereanimeerd te willen worden
• Een psychiatrische patiënt (bipolaire stoornis) zit al een uur op de internetsite van de bank
• Een kind van 11 jaar met kanker zegt geen chemotherapie meer te willen
• Een oudere patiënt, thuis, blijkt voornamelijk poezenvoer uit blik te eten
• Een 16-jarige patiënt met het syndroom van Down bietst bij medebewoners steeds hun
toetje (hij weegt >100 kg)
Paternalisme
• Het zonder toestemming van een persoon,
• Inmengen in diens vrijheid of autonomie,
• Met als motief het welzijn, het goede, de belangen van deze persoon te bevorderen
• Letterlijk; je als een vader opstellen
• Maternalisme; je als moeder opstellen
Vragen bij kenmerken
a) Ik doe het in het belang van welzijn patiënt
• Is dat -wat goed is voor een ander- door jou wel goed te bepalen? Te objectiveren?
• In de somatische geneeskunde wel. Bijv.; kinderen vaccineren, reanimeren bij
ventrikelfibrileren, verhoogde ICP aanpakken bij neurotrauma, etc.
b) tast vrijheid aan; is dat altijd zo?
• Voorbeeld; Verpleegkundige verstopt zakmes suïcidale man. Man weet van niets
• Paternalistisch; de intentie van het beperken van de keuzevrijheid van de patiënt
c) geen toestemming van patiënt. Is dat een probleem?
• Ja; als wilsuiting van patiënt helder is (ik wil mijn zakmes bij me dragen)
• Maar; bij wilsonbekwamen (zuigelingen, bewusteloosheid, etc.) is er geen wilsuiting
• Wilsonbekwamen; ‘zwak paternalisme’
1
,Paternalisme: is dat slecht?
Ja;
- Het gaat in tegen vrijheid/autonomie van patiënt
- Het houdt geen rekening met wensen/voorkeur van patiënt
Nee;
- Het beoogt het welzijn van patiënt. Daarom soms te rechtvaardigen
Einde
• Het is een klassiek dilemma;
Bestwil <-> autonomie. Is dat zo?
• Modern uitgangspunt; hoe het goede leven voor patiënt vinden/bevorderen?
• Psychiatrische patiënten verlangen vooral erbij te horen en van betekenis te zijn. Dáárop
moet de zorg gericht zijn
• Zorgethiek, bemoeizorg? (Uitleg later in de opleiding)
College autonomie
Wat is ethiek? Systematische reflectie op moraal
Wat is Moraal? Het geheel van normen en waarden op basis waarvan mensen handelen
4 basisprincipes ethiek
• Autonomie
• Weldoen
• Niet schaden
• Rechtvaardigheid
Autonomie
• Letterlijk; Zichzelf de wet stellen, Auto Nomos
Relevant omdat:
• Door ziekte vaak verlies van controle op de situatie, weinig greep op het eigen leven, op
eigen keuzen, etc.
• Door ouderdom en ouderdomskwalen (zintuigen, mobiliteit, sociaal netwerk, etc.) vaak
minder mogelijkheden om volledig zelfstandig te leven
2
, • Hoe toenemend afhankelijk zijn en toch autonoom?
• Verpleegkundigen houden zich bezig met gevolgen van ziekte. Afhankelijkheid door ziekte
wordt doorgaans als ernstig probleem ervaren
• Autonomie = het hebben van eigen redenen voor het maken van keuzen
• Autonomie = niet zoek het allemaal maar uit
• Vrij zijn van, of vrij zijn tot?
• Negatieve autonomie; Blijf van me af
Een in de huidige cultuur diep doordrongen ideaal, een vanzelfsprekende morele waarde voor veel
mensen.
Professionele autonomie
• Professionele autonomie; wat valt binnen de professionele standaard en welke ruimte heeft
de professional om eigen besluiten te nemen?
• Niet; de persoonlijke opvatting van de professional
• Bijvoorbeeld; patiënt heeft niet-reanimatie verklaring. Arts wil wél reanimeren want er is
goede kans op herstel. Toch zal arts wens van patiënt moeten respecteren
Autonomie
• Autonomie; meer opvatten als competentie tot het uitvoeren van taken, dan als product
• Autonomie is context-gebonden
• Bijvoorbeeld; demente patiënt kan wel kleren uitkiezen voor die dag, maar mag niet zonder
begeleiding naar de stad
Kritische kijk op autonomie
• Vrijheid tot maken eigen keuzen; eigen preferenties volgen? (Chocolade; melk of puur?)
• Vrijheid, niet gehinderd door anderen?
• Komt uit liberalisme; overheid moet zich zo min mogelijk met burgers bemoeien
• Mens ≠ individu, samenleving ≠ verzameling individuen
• Hoe sterker het handelen strookt met het beeld van de eigen identiteit, hoe sterker sprake is
van autonomie
• Reconstructie van autonomie bij wilsonbekwamen (mentorschap bijvoorbeeld)
• Autonomie is nooit af, maar ontwikkelt zich binnen voortdurend wisselende
omstandigheden.
3
, Einde
• Het is een klassiek dilemma;
Bestwil <-> autonomie. Is dat zo?
• Modern uitgangspunt; hoe het goede leven voor patiënt vinden/bevorderen?
• Psychiatrische patiënten verlangen vooral erbij te horen en van betekenis te zijn. Dáárop
moet de zorg gericht zijn
• Zorgethiek, bemoeizorg? (Uitleg later in de opleiding)
College gezond ouder worden deel 1
4
