Psychologie samenvatting

PSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: PSYCHOLOGIE ALS WETENSCHAP

 Verschillende stromingen: verschillende kijk op de mens
 Diverse stromingen van 19e eeuw tot nu
 Eerste helft vorige eeuw: psychodynamische theorie vs behaviorisme
 Gevolgd door stromingen die er los van stonden
 Eind van de eeuw
 Nieuwe stromingen die verder aan de slag gaan met bouwstenen uit eerdere stromingen
 Evidence based

1. KENMERKEN VAN WETENSCHAP

Domein

 Het onderwerp van een bepaalde wetenschap of discipline
 Verschillende stromingen binnen de psychologie concentreren zich vaak op verschillende
onderwerpen
 Behavioristen > observeerbaar gedrag
 Cognitieve psychologen > hinderlijke denkpatronen

Hypothesen en theorieën

 Een theorie is opgebouwd uit getoetste stellingen en inzichten, bij voorkeur causale verbanden, die
hiërarchisch zijn geordend
 Een hypothese is een wetenschappelijke stelling die nog niet bewezen is

Reductie

 Elke wetenschap is een vereenvoudiging van de werkelijkheid
 De kracht van de wetenschappen ligt in het isoleren van deelsystemen
 Iedere psychologische theorie faalt sowieso als ze een individuele mens wil beschrijven en verklaren,
omdat die nu eenmaal zoveel complexer is dan de theorie

Intersubjectieve overeenstemming

 Intersubjectieve overeenstemming = iets is geldig of waar voor een groep mensen onderling
 Voorbeelden: God, ufo’s, verzinsels…
 Wetenschap streeft naar intersubjectieve overeenstemming tussen diegenen die zich aan
wetenschappelijke regels houden

Formulering

 Wetenschappelijke kennis is zo ondubbelzinnig en nauwkeurig mogelijk geformuleerd
 Elke wetenschap beschikt over een eigen vakjargon die binnen een bepaalde theorie verankerd is
 Voordeel: maken een economische en efficiënte communicatie mogelijk



SARAH DE VILLE 1

,Voortgang

 Elke wetenschap evolueert
 Kuhn: ontwikkeling en evolutie van een wetenschap verlopen niet homogeen
 Paradigma’s volgen elkaar op en de overgangen ertussen zijn vaak bruusk (tijdsgebonden)
 Paradigma = een stelsel van met elkaar samenhangende wetenschappelijke visies, theorieën
en begrippenkaders en onderzoeksmethoden
 Referentiekader dat bepaalt welke de belangrijke vragen zijn en hoe daarvoor een oplossing
kan worden gevonden
 Elke wetenschap evolueert door een cyclische voortgang
 Vertrekkend bij concreet waargenomen feiten, komt een onderzoeker tot het formuleren van
algemeen geldende hypothesen en vervolgens toetsen in onderzoeksopzetten
 Daarna integreren in een theorie

Kritisch

 Alle wetenschappen worden kritisch opgebouwd
 Men vraagt zich af of het verzamelde feitenmateriaal niet gekleurd is door subjectieve
vooronderstellingen en verwachtingen
 Het is pas als men tot een intersubjectieve overeenstemming komt dat de conclusies worden
geaccepteerd binnen de wetenschap

Mensbeeld en filosofisch gedachtengoed

 Elke wetenschap impliceert een mens- en wereldbeeld
 Ofwel onderliggend bij het formuleren van een nieuw paradigma of vloeit als een onlosmakelijk
conclusie voort uit de opgebouwde theorieën
 Onderliggende mensbeelden
 Organisch mensbeeld: de mensen zien als een geheel/totaliteit waarbij de samenstellende
elementen elkaar beïnvloeden (Gestaltpsychologie en systeemdenken)
 Mechanisch mensbeeld: vergelijkt de mens met een machine, samengesteld uit afzonderlijke
delen met bepaalde eigenschappen (behaviorisme)
 Personalistisch mensbeeld: omschrijft mensen als uniek, mensen zijn scheppers van cultuur en
geven zelf zin aan hun bestaan (humanisme)

2. SITUERING TUSSEN DE WETENSCHAPPEN

Nomothetische en ideografische wetenschappen

 Nomothetisch: natuurwetenschappen zoals chemie, aardrijkskunde… Op basis van feiten,
experimenten en deductie proberen zij wetmatigheden te vinden
 Doel = verklaren
 Algemeen geldende regels formuleren
 Ideografisch: geesteswetenschappen zoals geschiedenis, literatuurstudie…
 Doel = begrijpen
 Unieke en specifieke ontsluieren




SARAH DE VILLE 2

, 3. METHODEN

De methodologie is de discipline die omschrijft aan welke spelregels moet worden voldoen om tot
betrouwbare wetenschappelijke kennis te komen

Drie verschillende soorten methoden

1. Mensenkennis
2. Niet-psychometrische methoden
3. Psychometrische methoden


3.1 MENSENKENNIS

We moeten een onderscheid maken tussen mensenkennis en wetenschappelijk psychologische kennis

 Wetenschappelijke kennis is verkregen via strikte onderzoeksmethoden en is meestal
betrouwbaarder, abstracter en nauwkeuriger dan mensenkennis
 Mensenkennis is subjectief, waardegeladen, cultuurgebonden en niet noodzakelijk universeel


3.2 NIET-PSYCHOMETRISCHE METHODEN

Methoden die geen strikte statistische of cijfermatige onderbouw hebben

6 niet-psychometrische methoden

1. Observatie: systematisch waarnemen en registreren
 Participerende observatie: als observator deelnemen aan het proces waarbinnen hij personen
observeert zonder dat proces te verstoren of slechts minimaal
2. Introspectie: innerlijke zelfwaarneming
3. Interview: meer of minder gestructureerd
 Actief luisteren
 Valkuil: projectie
4. Anamnese: de studie van de ontwikkeling van een bepaalde problematiek (= ontstaansgeschiedenis)
 De gevals- of ontstaansgeschiedenis zoals die subjectief door de persoon is ervaren
 “mijn” visie op de problematiek
 Zoveel mogelijk perspectieven proberen krijgen
 Altijd subjectief
5. Gevalsstudie of casestudy: een intensieve, kwalitatieve bestudering van één praktijkgeval
 Globaal inzicht verkrijgen in een gegeven problematiek
 Brede waaier aan methodes: medische gegevens, anamnese, vragenlijsten, interviews…
 Diepgaand en zeer gedetailleerd
 Resultaten niet zomaar te veralgemenen
6. Projectieve technieken: projectie = persoon gaat eigen gedachten, emoties en motieven toeschrijven
aan iets of iemand buiten zichzelf
 Testen: Rorschachprent, Thematische Apperceptie Test, House-Tree-Person-test


3.3 PSYCHOMETRISCHE METHODEN

Experiment

 Men zoekt de mogelijke verbanden tussen variabelen

SARAH DE VILLE 3

,  Variabele = een grootheid die kan variëren, verschillende waarden kan hebben en gemeten kan
worden (temperatuur, lengte, leeftijd, haarkleur…)
 Variabele die gemanipuleerd wordt = onafhankelijke variabele
 Variabele waarop de onafhankelijke variabele invloed heeft = afhankelijke variabele
 Voorbeeld experiment: “Invloed van alcohol op reactietijden bij 18-25 jaar in Vlaanderen”
 Populatie: 18-25-jarigen in Vlaanderen
 Steekproef: minimaal 50 mensen
 Taak: computersimulatie met kleuren
 Variabelen variëren: de ene persoon meer alcohol geven dan de ander (ook bv Jupiler 0.0 geven)
 Experimentele groep: verschillende condities (= verschillende situaties waarin een proefpersoon
kan terecht komen
 Conditie 1: 2 shotjes
 Conditie 2: 4 shotjes
 Conditie 3: 6 shotjes
 Controlegroep (= om het effect van de onafhankelijke variabele na te gaan): mensen geen alcohol
serveren maar wel de taak laten doen
 De onderzoeker meet de gevolgen van de manipulatie van de onafhankelijke variabele op de
afhankelijke variabele
 De waarde van de afhankelijke variabele is afhankelijk van de waarde van de onafhankelijke variabele
(als er een verband is)
 Isolerende variatie = in wetenschappelijk onderzoek wil men alle omstandigheden zoveel mogelijk
gelijk houden, afgezien van de variabelen die men onderzoekt
 Dubbel blind = noch de proefpersonen noch de onderzoekers mogen tijdens het experiment weten
wie in de experimentele en wie in de controlegroep zit

Correlationeel onderzoek

 Men manipuleert geen variabelen
 Men onderzoekt in welke mate veranderingen in de ene variabele samengaan met veranderingen in
een andere variabele
 Uitgedrukt in correlatiecoëfficiënt
 Positief (0 tot +1): als hoge waarden bij de ene variabele ook hoge waarden bij de andere geven
 Negatief (-1 tot 0): hogere waarden voor de ene variabele en lagere waarden voor de andere
 Geen correlatie (0): geen duidelijk verband

Testen

 Altijd relatief en vergelijkend meten
 Voorwaarden
 Normering: vergelijken met scores van een vergelijkbare groep
 Validiteit: een test meet wat hij zou moeten meten
 Betrouwbaarheid: de mate waarin een test constante metingen geeft, en nauwkeurig is
 Standaardisatie: als de afname, het materiaal, het scoren…heel nauwkeurig zijn omschreven




SARAH DE VILLE 4