Humane evolutie hoorcolleges
Humane Evolutie (AB_1226) Gezondheid & Leven/Biologie
Uitgebreide samenvatting voor beide deeltentamens
, Humane evolutie hoorcolleges
Inhoud
Tijdlijn ................................................................................................................................................................................ 3
Hoorcollege 2: evolutietheorie ......................................................................................................................................... 3
Hoorcollege 3: De aarde ................................................................................................................................................... 6
Hoorcollege 4 Geologische tijdperken en fossielen........................................................................................................ 10
Hoorcollege 5: systematics & classification .................................................................................................................... 16
Hoorcollege: 6 cladistics ................................................................................................................................................. 20
Hoorcollege 7 moleculair phylogeny .............................................................................................................................. 21
Hoorcollege 8: genetic variation 1 .................................................................................................................................. 26
Hoorcollege 9: genetic variation 2: ................................................................................................................................. 29
Hoorcollege 10 chemie en evolutie ................................................................................................................................ 30
Hoorcollege 11 chemie en evolutie ................................................................................................................................ 42
Hoorcollege 12: genetic drift .......................................................................................................................................... 48
Hoorcollege 13: gene flow, mutations, neutral theorie ................................................................................................. 51
Hoorcollege 14: zuurstof................................................................................................................................................. 60
Hoorcollege 15: natuurlijke selectie: fenotype evolutie ................................................................................................. 70
Hoorcollege 16 speciation en species ............................................................................................................................. 80
Hoorcollege 17: overzicht hoofdlijnen en evolutie dieren ............................................................................................. 89
Hoorcollege 18 evolutie van de mens migraties........................................................................................................... 129
Hoorcollege 19 evolutie van ons denken...................................................................................................................... 143
Hoorcollege 20: bipedal locomotion............................................................................................................................. 154
Hoorcollege 21 evolutie: homine 1,2 ............................................................................................................................ 160
, Humane evolutie hoorcolleges
Tijdlijn
Hoorcollege 2: evolutietheorie
- Reproductie: vermogen om nakomelingen te produceren waardoor een soort in aantallen kan groeien.
- Omgevingsbeperkingen: dat er beperkingen zijn in de hoeveelheid voedsel/ruimte.
➔ Leidt tot een strijd om te bestaan en dit leidt tot natuurlijke selectie als er sprake is van voldoende variatie
binnen een soort. Dit leidt tot aanpassingen van een soort of zelf tot het ontstaan van nieuwe soorten.
, Humane evolutie hoorcolleges
= Darwin: Uit een gemeenschappelijke voorouder zijn meer soorten ontstaan die steeds veranderingen ondergaan
en weer nieuwe soorten worden.
Er vindt selectie plaats door concurrentie van organismen dit geldt op fenotype en genotype niveau.
➔ External tangled bank: selectie en drift
➔ Internal tangled bank: moleculaire reorganisatie
Dit samen leidt volgens darwin tot nieuwe levensvormen.
Jean-babtiste lamarck:
- Organen die niet gebruikt worden verdwijnen, organen die nodig zijn ontwikkelen zich.
- Tijdens het leven verworven eigenschappen worden doorgegeven aan de nakomelingen. Voorbeeld: giraf die
steeds verder moet komen om te kunnen eten, waardoor zijn nek steeds langer zou worden. Hij had het
meer over ontwikkeling op het individu.
➔ Laatste jaren toch wat aanwijzingen dat dit deels waar kan zijn: kinderen van moeders uit de hongerwinter
bijvoorbeeld vertonen kenmerken die niet alleen door Darwin verklaart kunnen worden, eigenschappen die
dus niet alleen in de genen liggen = epigenetica.
Ernst Heackel:
, Humane evolutie hoorcolleges
- Biogenetische grondwet: als we kijken naar de ontwikkeling van een individu (ontogenie) dan is dit een
verkorte herhaling van de fylogenie.
- Tijdens de embryonale ontwikkeling doorloopt een organisme alle evolutionaire voorstadia.
- Aan de embryonale ontwikkeling kun je de evolutionaire voorgeschiedenis aflezen.
Gregor Mendel:
- Beschreef de principes van genetica in dezelfde tijd als Darwin.
- Kwam op discrete overerving via genen.
- Bleef deels uit beeld
Hugo de Vries heeft dit een soort van herontdekt en aan de mens gebracht.
Nieuwe synthese: ontwikkeling populatiegenetica = jaren 1920-1930
- Door mutatie ontstaan nieuwe varianten van genen = allelen
- Evolutie ontstaat door verandering aan allelfrequenties door selectie en drift.
➔ Evolutie betreft de ontwikkeling van een soort en populatie en niet van het individu.
Typen bewijsmateriaal voor evolutie:
- Eenheid van het leven op moleculaire schaal = of het nou gaat over een virus, bacterie of een mens.
- Gelijkenissen en verschillen tussen soorten
- Overeenkomsten in embryologische ontwikkeling: heackel
- Rudimentaire structuren: alleen toe te schrijven aan evolutie
- Fossielen
- Evolutie in actie: vindt nog steeds plaats
Rudimentaire structuren:
➔ Strottenhoofdzenuw maakt een enorme omloop in veel diersoorten en in de mens. Kan je alleen verklaren
doordat deze achter de kiewboog doorloopt bij vissen. Dit is een voorbeeld van: als hier over nagedacht zou
worden was dit niet zo geweest.
Evolutie in actie:
- Antibiotica-resistentie bij bacteriën.
- Evolutie van mot kleur (in een vervuilde omgeving werden de motten veel donkerder zodat ze minder
opvielen in de zwartgekleurde omgeving). =
➔ Door de mens geïnduceerde evolutie.
, Humane evolutie hoorcolleges
Hoorcollege 3: De aarde
Gondwanaland: kleine zuidelijke continenten lagen hier
Perm: kleine continenten werden aan elkaar gebonden
Trias/jura: continenten kwamen weer los.
Cenozoicum: continenten liggen hoe ze nu liggen.
88
➔ Van belang voor de evolutie van verschillende levensvormen
De primitieve aarde:
- 4,6 mjd jaar geleden ontstaan uit een gecondenseerde gaswolk.
- Bestaat in de kern steeds meer uit dichte materialen.
, Humane evolutie hoorcolleges
De korst is ontstaan door afkoeling van het materiaal.
Veel vulcanische activiteit geweest in de beginperiode wat heeft geleid tot veel gassen, de atmosfeer van de
primitieve aarde zag er dan ook heel anders uit.
De buitenste mantel is vloeibaar: hier omheen komt een korst door afkoeling en deze korst drijft op de mantel.
- Stollinggesteenten: magma wat versteend is.
- Sediment: door bijvoorbeeld erosie door water.
- Metamorfe gesteenten: ontstaan door vervorming door druk of temperatuur.
Bewegende aardkorst
Korst en lithosphere drijven op de asthenosphere (mantel). Als er magma naar bovenkomt dan gaat de korst uit
elkaar, doordat de platen weggeduwd kunnen worden door magma wat ertussen komt.
Als er twee platen uit elkaar worden geduwd dan gaat dat ergens anders naar beneden, het schuift onder een
andere plaat. Dit geeft warmte en spanning en kan leiden tot vulkanische activiteit of aardbevingen.
Theorie continentale drift:
= Alfred Wegener
- Landmassa’s platen die drijven en die maken mogelijk dat de continenten aan elkaar hebben kunnen liggen,
deze werden door scheuren uit elkaar gedreven.
- Wordt ondersteund door een aantal aanwijzingen:
➔ Vorm van kustlijnen en gesteentes: passen precies in elkaar en de gesteenten tonen overeenkomsten.
➔ Overeenkomsten in fossielen: bijvoorbeeld van bepaalde leeftijden.
➔ Paleomagnetisme: magnetische velden die overeenkomen tussen continenten
➔ Aardbevingen en vulkaanvorming
- Heeft gevolgen voor de evolutie van de zoogdieren.
Humane Evolutie (AB_1226) Gezondheid & Leven/Biologie
Uitgebreide samenvatting voor beide deeltentamens
, Humane evolutie hoorcolleges
Inhoud
Tijdlijn ................................................................................................................................................................................ 3
Hoorcollege 2: evolutietheorie ......................................................................................................................................... 3
Hoorcollege 3: De aarde ................................................................................................................................................... 6
Hoorcollege 4 Geologische tijdperken en fossielen........................................................................................................ 10
Hoorcollege 5: systematics & classification .................................................................................................................... 16
Hoorcollege: 6 cladistics ................................................................................................................................................. 20
Hoorcollege 7 moleculair phylogeny .............................................................................................................................. 21
Hoorcollege 8: genetic variation 1 .................................................................................................................................. 26
Hoorcollege 9: genetic variation 2: ................................................................................................................................. 29
Hoorcollege 10 chemie en evolutie ................................................................................................................................ 30
Hoorcollege 11 chemie en evolutie ................................................................................................................................ 42
Hoorcollege 12: genetic drift .......................................................................................................................................... 48
Hoorcollege 13: gene flow, mutations, neutral theorie ................................................................................................. 51
Hoorcollege 14: zuurstof................................................................................................................................................. 60
Hoorcollege 15: natuurlijke selectie: fenotype evolutie ................................................................................................. 70
Hoorcollege 16 speciation en species ............................................................................................................................. 80
Hoorcollege 17: overzicht hoofdlijnen en evolutie dieren ............................................................................................. 89
Hoorcollege 18 evolutie van de mens migraties........................................................................................................... 129
Hoorcollege 19 evolutie van ons denken...................................................................................................................... 143
Hoorcollege 20: bipedal locomotion............................................................................................................................. 154
Hoorcollege 21 evolutie: homine 1,2 ............................................................................................................................ 160
, Humane evolutie hoorcolleges
Tijdlijn
Hoorcollege 2: evolutietheorie
- Reproductie: vermogen om nakomelingen te produceren waardoor een soort in aantallen kan groeien.
- Omgevingsbeperkingen: dat er beperkingen zijn in de hoeveelheid voedsel/ruimte.
➔ Leidt tot een strijd om te bestaan en dit leidt tot natuurlijke selectie als er sprake is van voldoende variatie
binnen een soort. Dit leidt tot aanpassingen van een soort of zelf tot het ontstaan van nieuwe soorten.
, Humane evolutie hoorcolleges
= Darwin: Uit een gemeenschappelijke voorouder zijn meer soorten ontstaan die steeds veranderingen ondergaan
en weer nieuwe soorten worden.
Er vindt selectie plaats door concurrentie van organismen dit geldt op fenotype en genotype niveau.
➔ External tangled bank: selectie en drift
➔ Internal tangled bank: moleculaire reorganisatie
Dit samen leidt volgens darwin tot nieuwe levensvormen.
Jean-babtiste lamarck:
- Organen die niet gebruikt worden verdwijnen, organen die nodig zijn ontwikkelen zich.
- Tijdens het leven verworven eigenschappen worden doorgegeven aan de nakomelingen. Voorbeeld: giraf die
steeds verder moet komen om te kunnen eten, waardoor zijn nek steeds langer zou worden. Hij had het
meer over ontwikkeling op het individu.
➔ Laatste jaren toch wat aanwijzingen dat dit deels waar kan zijn: kinderen van moeders uit de hongerwinter
bijvoorbeeld vertonen kenmerken die niet alleen door Darwin verklaart kunnen worden, eigenschappen die
dus niet alleen in de genen liggen = epigenetica.
Ernst Heackel:
, Humane evolutie hoorcolleges
- Biogenetische grondwet: als we kijken naar de ontwikkeling van een individu (ontogenie) dan is dit een
verkorte herhaling van de fylogenie.
- Tijdens de embryonale ontwikkeling doorloopt een organisme alle evolutionaire voorstadia.
- Aan de embryonale ontwikkeling kun je de evolutionaire voorgeschiedenis aflezen.
Gregor Mendel:
- Beschreef de principes van genetica in dezelfde tijd als Darwin.
- Kwam op discrete overerving via genen.
- Bleef deels uit beeld
Hugo de Vries heeft dit een soort van herontdekt en aan de mens gebracht.
Nieuwe synthese: ontwikkeling populatiegenetica = jaren 1920-1930
- Door mutatie ontstaan nieuwe varianten van genen = allelen
- Evolutie ontstaat door verandering aan allelfrequenties door selectie en drift.
➔ Evolutie betreft de ontwikkeling van een soort en populatie en niet van het individu.
Typen bewijsmateriaal voor evolutie:
- Eenheid van het leven op moleculaire schaal = of het nou gaat over een virus, bacterie of een mens.
- Gelijkenissen en verschillen tussen soorten
- Overeenkomsten in embryologische ontwikkeling: heackel
- Rudimentaire structuren: alleen toe te schrijven aan evolutie
- Fossielen
- Evolutie in actie: vindt nog steeds plaats
Rudimentaire structuren:
➔ Strottenhoofdzenuw maakt een enorme omloop in veel diersoorten en in de mens. Kan je alleen verklaren
doordat deze achter de kiewboog doorloopt bij vissen. Dit is een voorbeeld van: als hier over nagedacht zou
worden was dit niet zo geweest.
Evolutie in actie:
- Antibiotica-resistentie bij bacteriën.
- Evolutie van mot kleur (in een vervuilde omgeving werden de motten veel donkerder zodat ze minder
opvielen in de zwartgekleurde omgeving). =
➔ Door de mens geïnduceerde evolutie.
, Humane evolutie hoorcolleges
Hoorcollege 3: De aarde
Gondwanaland: kleine zuidelijke continenten lagen hier
Perm: kleine continenten werden aan elkaar gebonden
Trias/jura: continenten kwamen weer los.
Cenozoicum: continenten liggen hoe ze nu liggen.
88
➔ Van belang voor de evolutie van verschillende levensvormen
De primitieve aarde:
- 4,6 mjd jaar geleden ontstaan uit een gecondenseerde gaswolk.
- Bestaat in de kern steeds meer uit dichte materialen.
, Humane evolutie hoorcolleges
De korst is ontstaan door afkoeling van het materiaal.
Veel vulcanische activiteit geweest in de beginperiode wat heeft geleid tot veel gassen, de atmosfeer van de
primitieve aarde zag er dan ook heel anders uit.
De buitenste mantel is vloeibaar: hier omheen komt een korst door afkoeling en deze korst drijft op de mantel.
- Stollinggesteenten: magma wat versteend is.
- Sediment: door bijvoorbeeld erosie door water.
- Metamorfe gesteenten: ontstaan door vervorming door druk of temperatuur.
Bewegende aardkorst
Korst en lithosphere drijven op de asthenosphere (mantel). Als er magma naar bovenkomt dan gaat de korst uit
elkaar, doordat de platen weggeduwd kunnen worden door magma wat ertussen komt.
Als er twee platen uit elkaar worden geduwd dan gaat dat ergens anders naar beneden, het schuift onder een
andere plaat. Dit geeft warmte en spanning en kan leiden tot vulkanische activiteit of aardbevingen.
Theorie continentale drift:
= Alfred Wegener
- Landmassa’s platen die drijven en die maken mogelijk dat de continenten aan elkaar hebben kunnen liggen,
deze werden door scheuren uit elkaar gedreven.
- Wordt ondersteund door een aantal aanwijzingen:
➔ Vorm van kustlijnen en gesteentes: passen precies in elkaar en de gesteenten tonen overeenkomsten.
➔ Overeenkomsten in fossielen: bijvoorbeeld van bepaalde leeftijden.
➔ Paleomagnetisme: magnetische velden die overeenkomen tussen continenten
➔ Aardbevingen en vulkaanvorming
- Heeft gevolgen voor de evolutie van de zoogdieren.
