Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
Europese Cultuur samenvatting
HvA
Studiejaar 2021-2022, blok I en II
, Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
Inhoud
1. Benadering van Europese cultuur ............................................................................... 4
2. Leerdoelen ..................................................................................................................... 4
3. Opzet collegereeks........................................................................................................ 5
4. College Inleiding op de Europese Cultuur Thijs van den Berg ................................. 6
4.1 Wat houdt cultuur in? ................................................................................................... 6
4.2 Wat houdt ‘Europa’ eigenlijk in? .................................................................................. 6
4.2.1 Europa als geografisch idee .................................................................................. 7
4.2.2 Europa als Christelijk idee ..................................................................................... 8
4.2.3 Europa als beschavingsidee ............................................................................... 10
5. Epen en culturele identiteit Thijs van den Berg ........................................................ 13
5.1 Waarom Beowulf? ....................................................................................................... 13
5.2 Wat is culturele identiteit? .......................................................................................... 13
5.3 Engeland ...................................................................................................................... 14
5.4 Beowulf tekst ............................................................................................................... 17
5.4.1 Angelsaksische en Vikingculturele waarden in Beowulf ................................... 18
5.5 Beowulf Christen (o.a. tekst Thomas Hill) ................................................................. 19
5.5.1 Het godsoordeel het gevecht .............................................................................. 20
5.5.2 Het godsoordeel de waterproef ........................................................................... 20
5.5.3 Christelijke culturele waarden in Beowulf .......................................................... 20
5.6 Beowulf als superheld ................................................................................................ 21
5.6.1 Superheldenverhalen als propaganda ................................................................ 21
6 Devotie en de Kerk in de Late Middeleeuwen Annemarie Speetjens ....................... 22
7. Onttovering van de Europese cultuur Jan van der Maas ......................................... 27
7.1 Onttovering van de wereld | Max Weber .................................................................... 29
7.2 Het geloof in heksen ................................................................................................... 34
7.3 Interpretaties heksenjacht ........................................................................................... 34
7.4 Vragen bij De verbroken betovering ........................................................................... 35
7. Moderniteit in verf en inkt. De grote stad door de ogen van schilders en schrijvers
uit het fin de siècle Jan Willem van der Weij .................................................................... 39
7.1 Inleiding ....................................................................................................................... 39
7.2 De stad en haar bewoners als inspiratie voor kunstenaars en schrijvers .............. 39
7.3 Amsterdam 1889-1893: Israëls en Erens..................................................................... 40
7.4 Ontdekkingen: Israëls en Erens .................................................................................. 42
7.4.1 Beweging in de stad ................................................................................................. 42
7.4.2 Passanten op straat.................................................................................................. 43
7.4.3 Het Volk ..................................................................................................................... 43
7.5 Tussenbalans Israëls en Erens .................................................................................. 44
Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
, Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
7.6 Moderne visie op de stad ............................................................................................ 45
7.6.1 Moderniteit ............................................................................................................ 45
7.7 Baudelaire en Guys ...................................................................................................... 46
7.8 Conclusie ..................................................................................................................... 47
8. Een verkenning van de Rijks-kweekschool voor vroedvrouwen in Amsterdam David
Geneste ............................................................................................................................... 48
8.1 Doelen ........................................................................................................................... 48
8.2 Driehoeksanalysemodel............................................................................................... 49
8.3 Driehoeksanalysemodel toegepast op de vroedvrouwenschool .............................. 49
8.3.1 Functie ....................................................................................................................... 49
8.3.2 Vorm ........................................................................................................................... 50
8.3.3 Betekenis ................................................................................................................... 50
8.4. Conclusie ..................................................................................................................... 52
8 College Cultuur op straten en pleinen: nationale feesten in de 19e en 20e eeuw
Frans Groot......................................................................................................................... 53
8.1 Inleiding ....................................................................................................................... 53
8.2 Rousseau en het Franse federatiefeest van 1790, begripsbepaling ........................ 54
8.2.1 Federatiefeest van 14 juli 1790 ............................................................................ 54
8.2.2 Het democratisch experiment ............................................................................. 55
8.3 Nationale feesten in de periode 1850-1940 ................................................................ 55
8.4 Nationale feesten in de actualiteit .............................................................................. 59
9 College 14 en 15 .......................................................................................................... 62
Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
, Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
1. Benadering van Europese cultuur
Begrippen als 'cultuur' en ‘Europa’ zijn diffuus en abstract, en de cultuuruitingen die we
ermee aanduiden bestrijken een onoverzienbaar groot domein in tijd en ruimte. Het is dan
ook geenszins de ambitie van deze module een volledig overzicht van de Europese
cultuurgeschiedenis te willen bieden. Wij zoeken het minder in de breedte dan in de diepte.
Veeleer gaan we dus in op een beperkt aantal concepten, momenten, uitingen en
benaderingswijzen die representatief zijn voor het denken over de cultuur van Europa, en die
studenten in een vervolgstadium de mogelijkheid bieden hun eigen repertoire uit te bouwen,
bijvoorbeeld bij het voorbereiden van literatuurlessen. Bovendien leggen we het verband met
de beroepspraktijk en de collecties van een enkele musea in Amsterdam. Voor de
collegereeks hanteren we het uitgangspunt dat ‘Europese cultuur’ een verzamelnaam is voor
alle verschijnselen waarin maatschappij, kunst, economie, politiek, wetenschap, filosofie en
onderwijs in dit deel van de wereld zich hebben gemanifesteerd, vanaf de oudheid tot nu.
Dat kunnen kunstvoorwerpen zijn, maar ook personen, hun geschriften en ideeën,
gebouwen, instituten, technieken en gebeurtenissen.
2. Leerdoelen
Geen chronologisch totaaloverzicht dus, maar ‘capita selecta’: zorgvuldig gekozen episodes
uit de Europese cultuurgeschiedenis. Om toch samenhang aan te brengen, keert een aantal
cultuurbenaderingen en thema’s in de colleges steeds terug, te weten:
1. Europese cultuur als interdisciplinair verschijnsel: welke verbanden zijn er tussen
(ogenschijnlijk) verschillende kunst- en cultuuruitingen?
2. Europese cultuur als stedelijk product: hoe zijn stedelijke identiteit en kunst- en
cultuuruitingen met elkaar verbonden?
3. Europese cultuur als het product van het 'Europese' versus het 'eigene': hoe tonen
kunst- en cultuuruitingen de (vaak gespannen) verhouding tussen Europa en
nationale staten?
De collegereeks begint met een inleidend college, waarin de opzet en achtergrond van de
reeks, de plaats van de module in het curriculum en de aanknopingspunten van dit vak met
de onderwijspraktijk van de masterstudent aan de orde zullen komen. Vervolgens geven de
(gast-)docenten één hoorcollege en aansluitend een werk- of verdiepingscollege, waarin het
onderwerp van het hoorcollege praktisch benaderd of uitgediept wordt. In de werkcolleges
vormt bijvoorbeeld een specifiek kunstvoorwerp, een tekst of een actuele situatie het
Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
Europese Cultuur samenvatting
HvA
Studiejaar 2021-2022, blok I en II
, Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
Inhoud
1. Benadering van Europese cultuur ............................................................................... 4
2. Leerdoelen ..................................................................................................................... 4
3. Opzet collegereeks........................................................................................................ 5
4. College Inleiding op de Europese Cultuur Thijs van den Berg ................................. 6
4.1 Wat houdt cultuur in? ................................................................................................... 6
4.2 Wat houdt ‘Europa’ eigenlijk in? .................................................................................. 6
4.2.1 Europa als geografisch idee .................................................................................. 7
4.2.2 Europa als Christelijk idee ..................................................................................... 8
4.2.3 Europa als beschavingsidee ............................................................................... 10
5. Epen en culturele identiteit Thijs van den Berg ........................................................ 13
5.1 Waarom Beowulf? ....................................................................................................... 13
5.2 Wat is culturele identiteit? .......................................................................................... 13
5.3 Engeland ...................................................................................................................... 14
5.4 Beowulf tekst ............................................................................................................... 17
5.4.1 Angelsaksische en Vikingculturele waarden in Beowulf ................................... 18
5.5 Beowulf Christen (o.a. tekst Thomas Hill) ................................................................. 19
5.5.1 Het godsoordeel het gevecht .............................................................................. 20
5.5.2 Het godsoordeel de waterproef ........................................................................... 20
5.5.3 Christelijke culturele waarden in Beowulf .......................................................... 20
5.6 Beowulf als superheld ................................................................................................ 21
5.6.1 Superheldenverhalen als propaganda ................................................................ 21
6 Devotie en de Kerk in de Late Middeleeuwen Annemarie Speetjens ....................... 22
7. Onttovering van de Europese cultuur Jan van der Maas ......................................... 27
7.1 Onttovering van de wereld | Max Weber .................................................................... 29
7.2 Het geloof in heksen ................................................................................................... 34
7.3 Interpretaties heksenjacht ........................................................................................... 34
7.4 Vragen bij De verbroken betovering ........................................................................... 35
7. Moderniteit in verf en inkt. De grote stad door de ogen van schilders en schrijvers
uit het fin de siècle Jan Willem van der Weij .................................................................... 39
7.1 Inleiding ....................................................................................................................... 39
7.2 De stad en haar bewoners als inspiratie voor kunstenaars en schrijvers .............. 39
7.3 Amsterdam 1889-1893: Israëls en Erens..................................................................... 40
7.4 Ontdekkingen: Israëls en Erens .................................................................................. 42
7.4.1 Beweging in de stad ................................................................................................. 42
7.4.2 Passanten op straat.................................................................................................. 43
7.4.3 Het Volk ..................................................................................................................... 43
7.5 Tussenbalans Israëls en Erens .................................................................................. 44
Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
, Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
7.6 Moderne visie op de stad ............................................................................................ 45
7.6.1 Moderniteit ............................................................................................................ 45
7.7 Baudelaire en Guys ...................................................................................................... 46
7.8 Conclusie ..................................................................................................................... 47
8. Een verkenning van de Rijks-kweekschool voor vroedvrouwen in Amsterdam David
Geneste ............................................................................................................................... 48
8.1 Doelen ........................................................................................................................... 48
8.2 Driehoeksanalysemodel............................................................................................... 49
8.3 Driehoeksanalysemodel toegepast op de vroedvrouwenschool .............................. 49
8.3.1 Functie ....................................................................................................................... 49
8.3.2 Vorm ........................................................................................................................... 50
8.3.3 Betekenis ................................................................................................................... 50
8.4. Conclusie ..................................................................................................................... 52
8 College Cultuur op straten en pleinen: nationale feesten in de 19e en 20e eeuw
Frans Groot......................................................................................................................... 53
8.1 Inleiding ....................................................................................................................... 53
8.2 Rousseau en het Franse federatiefeest van 1790, begripsbepaling ........................ 54
8.2.1 Federatiefeest van 14 juli 1790 ............................................................................ 54
8.2.2 Het democratisch experiment ............................................................................. 55
8.3 Nationale feesten in de periode 1850-1940 ................................................................ 55
8.4 Nationale feesten in de actualiteit .............................................................................. 59
9 College 14 en 15 .......................................................................................................... 62
Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
, Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
1. Benadering van Europese cultuur
Begrippen als 'cultuur' en ‘Europa’ zijn diffuus en abstract, en de cultuuruitingen die we
ermee aanduiden bestrijken een onoverzienbaar groot domein in tijd en ruimte. Het is dan
ook geenszins de ambitie van deze module een volledig overzicht van de Europese
cultuurgeschiedenis te willen bieden. Wij zoeken het minder in de breedte dan in de diepte.
Veeleer gaan we dus in op een beperkt aantal concepten, momenten, uitingen en
benaderingswijzen die representatief zijn voor het denken over de cultuur van Europa, en die
studenten in een vervolgstadium de mogelijkheid bieden hun eigen repertoire uit te bouwen,
bijvoorbeeld bij het voorbereiden van literatuurlessen. Bovendien leggen we het verband met
de beroepspraktijk en de collecties van een enkele musea in Amsterdam. Voor de
collegereeks hanteren we het uitgangspunt dat ‘Europese cultuur’ een verzamelnaam is voor
alle verschijnselen waarin maatschappij, kunst, economie, politiek, wetenschap, filosofie en
onderwijs in dit deel van de wereld zich hebben gemanifesteerd, vanaf de oudheid tot nu.
Dat kunnen kunstvoorwerpen zijn, maar ook personen, hun geschriften en ideeën,
gebouwen, instituten, technieken en gebeurtenissen.
2. Leerdoelen
Geen chronologisch totaaloverzicht dus, maar ‘capita selecta’: zorgvuldig gekozen episodes
uit de Europese cultuurgeschiedenis. Om toch samenhang aan te brengen, keert een aantal
cultuurbenaderingen en thema’s in de colleges steeds terug, te weten:
1. Europese cultuur als interdisciplinair verschijnsel: welke verbanden zijn er tussen
(ogenschijnlijk) verschillende kunst- en cultuuruitingen?
2. Europese cultuur als stedelijk product: hoe zijn stedelijke identiteit en kunst- en
cultuuruitingen met elkaar verbonden?
3. Europese cultuur als het product van het 'Europese' versus het 'eigene': hoe tonen
kunst- en cultuuruitingen de (vaak gespannen) verhouding tussen Europa en
nationale staten?
De collegereeks begint met een inleidend college, waarin de opzet en achtergrond van de
reeks, de plaats van de module in het curriculum en de aanknopingspunten van dit vak met
de onderwijspraktijk van de masterstudent aan de orde zullen komen. Vervolgens geven de
(gast-)docenten één hoorcollege en aansluitend een werk- of verdiepingscollege, waarin het
onderwerp van het hoorcollege praktisch benaderd of uitgediept wordt. In de werkcolleges
vormt bijvoorbeeld een specifiek kunstvoorwerp, een tekst of een actuele situatie het
Aardbei 030 2022 Samenvatting Europese Cultuur
