Paper
Fundamentalisme en evangelisme in Nederland
´Those who still cling to the great fundamentals and who mean to do battle royal for the
fundaments shall be called ‘Fundamentalists´.´
- Curtis Lee Laws 1920
Dit citaat staat ook wel bekend als de oorspronkelijke definitie van fundamentalisme die
Curtis Lee Laws heeft bedacht in 1920 op de zogeheten ‘Fundamentals Conference’ in
Buffalo (Cook 2014). Heldere taal, maar uiteindelijk redelijk ontoereikend en
onbeduidend als je de grote verscheidenheid aan subtiele en complexe manifestaties
van fundamentalisme wilt bevatten. Hoedanig dient een fundamentalist zich aan zijn
fundamenten vast te klampen, voordat hij zich daadwerkelijk presenteert als een ware
fundamentalist, kan een zich ook afvragen. Enkel om tot de conclusie te komen dat een
universeel meetsysteem om de ideologische integriteit van een fundamentalist te
doorgronden zich nog niet heeft gevestigd. Zet maar eens een hindoefundamentalist en
een mormoonse fundamentalist tegenover elkaar en je zult snel ontdekken dat de een
zijn fundamenten zich beter schikt voor aanhang dan de ander afhankelijk van tijd,
ruimte en materie. Daarnaast speelt de variatie in vorm en substantie van de
fundamenten per stroming ook een rol.
De term fundamentalisme ontleent zijn kracht aan de beweging waaraan het wordt
gekoppeld. De contouren zijn van een fluïde aard en worden telkens opnieuw
gedicteerd. Wat fundamentalisme vervolgens nou echt definieert lijkt ook open voor
interpretatie. Stoffels en Vellenga (1993) achten fundamentalisme gelijk aan religieuze
orthodoxie die in confrontatie is met maatschappelijke modernisering. Cook (2014) stelt
zijn focus op oudere religies die zich niet op zijn plek voelen in de moderne wereld en
inflexibel blijken. De betreffende inflexibiliteit manifesteert zich volgens hem in religieus
fundamentalisme (terug willen naar originele waarden religie) en religieus
conservatisme (traditie die je kent in bescherming nemen) (Cook 2014). Daarnaast
beschrijft Cook (2014) dat niet elke religieuze erfenis, afhankelijk van vorm en
, substantie, valt te fundamentaliseren. De verleden vorm van een religie is soms niet te
achterhalen en de vroegere substantie is soms niet in de moderne wereld te
comprimeren.
Cook (2014) stelt drie voorwaarden aan fundamentalisme die ik als basis wens te
hanteren naast de notie van strijdbaarheid van Curtis Lee Laws (Cook 2014) en Stoffels
en Vellenga (1993):
● Ze identificeren zich met een component van de religieuze traditie als
fundamenteel en zien de rest als superstructuur.
● Ze wijzen autoriteit aan binnen het fundament en niet binnen de
superstructuur.
● Ze nemen de autoriteit serieus.
Om mijn definitie van fundamentalisme - gebaseerd op Laws (1920), Cook (2014) en
Stoffels en Vellenga (1993) - te toetsen, heb ik besloten om mij toe te spitsen op de
evangelische beweging in Nederland en via deze weg hopelijk te bevinden of zij, naar
eigen definitie en mijn definitie, als fundamentalistisch zijn te beschouwen. Daarnaast
hoop ik met dit bescheiden onderzoek aanzet te geven tot een nadere uitdieping van de
vele dimensies van fundamentalisme.
Kern
Gedurende de eerste helft van de twintigste eeuw betekende fundamentalisme en
evangelisch vrijwel hetzelfde, maar toen de orthodoxe kerk het steeds moeilijker kreeg
met zich te organiseren in een non-orthodoxe wereld ontstond er een splitsing na WOII
(Ammerman 1991):
● Evangelisten: zij wouden niet assimileren, maar wouden wel worden
gerespecteerd.
Fundamentalisme en evangelisme in Nederland
´Those who still cling to the great fundamentals and who mean to do battle royal for the
fundaments shall be called ‘Fundamentalists´.´
- Curtis Lee Laws 1920
Dit citaat staat ook wel bekend als de oorspronkelijke definitie van fundamentalisme die
Curtis Lee Laws heeft bedacht in 1920 op de zogeheten ‘Fundamentals Conference’ in
Buffalo (Cook 2014). Heldere taal, maar uiteindelijk redelijk ontoereikend en
onbeduidend als je de grote verscheidenheid aan subtiele en complexe manifestaties
van fundamentalisme wilt bevatten. Hoedanig dient een fundamentalist zich aan zijn
fundamenten vast te klampen, voordat hij zich daadwerkelijk presenteert als een ware
fundamentalist, kan een zich ook afvragen. Enkel om tot de conclusie te komen dat een
universeel meetsysteem om de ideologische integriteit van een fundamentalist te
doorgronden zich nog niet heeft gevestigd. Zet maar eens een hindoefundamentalist en
een mormoonse fundamentalist tegenover elkaar en je zult snel ontdekken dat de een
zijn fundamenten zich beter schikt voor aanhang dan de ander afhankelijk van tijd,
ruimte en materie. Daarnaast speelt de variatie in vorm en substantie van de
fundamenten per stroming ook een rol.
De term fundamentalisme ontleent zijn kracht aan de beweging waaraan het wordt
gekoppeld. De contouren zijn van een fluïde aard en worden telkens opnieuw
gedicteerd. Wat fundamentalisme vervolgens nou echt definieert lijkt ook open voor
interpretatie. Stoffels en Vellenga (1993) achten fundamentalisme gelijk aan religieuze
orthodoxie die in confrontatie is met maatschappelijke modernisering. Cook (2014) stelt
zijn focus op oudere religies die zich niet op zijn plek voelen in de moderne wereld en
inflexibel blijken. De betreffende inflexibiliteit manifesteert zich volgens hem in religieus
fundamentalisme (terug willen naar originele waarden religie) en religieus
conservatisme (traditie die je kent in bescherming nemen) (Cook 2014). Daarnaast
beschrijft Cook (2014) dat niet elke religieuze erfenis, afhankelijk van vorm en
, substantie, valt te fundamentaliseren. De verleden vorm van een religie is soms niet te
achterhalen en de vroegere substantie is soms niet in de moderne wereld te
comprimeren.
Cook (2014) stelt drie voorwaarden aan fundamentalisme die ik als basis wens te
hanteren naast de notie van strijdbaarheid van Curtis Lee Laws (Cook 2014) en Stoffels
en Vellenga (1993):
● Ze identificeren zich met een component van de religieuze traditie als
fundamenteel en zien de rest als superstructuur.
● Ze wijzen autoriteit aan binnen het fundament en niet binnen de
superstructuur.
● Ze nemen de autoriteit serieus.
Om mijn definitie van fundamentalisme - gebaseerd op Laws (1920), Cook (2014) en
Stoffels en Vellenga (1993) - te toetsen, heb ik besloten om mij toe te spitsen op de
evangelische beweging in Nederland en via deze weg hopelijk te bevinden of zij, naar
eigen definitie en mijn definitie, als fundamentalistisch zijn te beschouwen. Daarnaast
hoop ik met dit bescheiden onderzoek aanzet te geven tot een nadere uitdieping van de
vele dimensies van fundamentalisme.
Kern
Gedurende de eerste helft van de twintigste eeuw betekende fundamentalisme en
evangelisch vrijwel hetzelfde, maar toen de orthodoxe kerk het steeds moeilijker kreeg
met zich te organiseren in een non-orthodoxe wereld ontstond er een splitsing na WOII
(Ammerman 1991):
● Evangelisten: zij wouden niet assimileren, maar wouden wel worden
gerespecteerd.
