Levenslooppsychologie
= Deelgebied binnen de psychologie
• Bestudeert de normale levensloop van de mens met al zijn typische
ontwikkelingsaspecten vanaf de conceptie tot aan de dood.
Hoofdstuk 1: Inleiding
Ontwikkeling
• Ook volwassenen & ouderen (!)
• Positief verloop
• Verandering – evolutie – groei – verbetering
• Negatief verloop
• Achteruitgang – regressie
Ontwikkelingsfasen
• De baby
• De peuter
• De kleuter
• Het lagere schoolkind
• De jongere
• De volwassene
• De oudere
• Levensloop hanteerbaar
• Kenmerkend verloop
• Functies in rust vs functies sterk ontwikkelen
• Specifieke mogelijkheden & risico’s
• Gemiddelde vaardigheden en kennis
• Eigen ritme
• Niet van ‘0’ naar einddoel
• Fase als norm bekijken is gevaarlijk
• Overgang: ontwikkelingscrisis of –knooppunt
ontwikkelingsdomeinen
• Lichamelijke ontwikkeling
• Fysieke groei
• Sensorische ontwikkeling
• Motorische ontwikkeling
• Cognitieve ontwikkeling
• Het denken
• Taalontwikkeling
• Sociaal-emotionele ontwikkeling
• Hechting
• Het geweten
• Seksuele ontwikkeling
• Spelontwikkeling
• …
, • Verschillende domeinen
• Ontwikkeling is een proces
• Kind ontwikkelt zich als een eenheid
• Cursus is kunstmatige indeling
• Domeinen beïnvloeden elkaar
Ontwikkelingskenmerken
• eigen ontwikkelingstempo – vaste volgorde
• Gevoelige periode
• bv taal: 0-6 jaar
• Voorwaarde ontwikkelen : rijpheid om vaardigheden aan te leren
• Kinderen onderling verschillen in tempo
• Verschillend tempo in 1 kind
Ontwikkelingsproblemen
• Snel detecteren
• aangepaste begeleiding
• Retardatie
• Fixatie
• Regressie
Ontwikkelingsbeïnvloeding
• Ontwikkeling vanzelf – verandering door rijping
• Bewust proces – verandering door leren
• Geschiedenis # theorieën
• “hoe beïnvloedbaar” is de ontwikkeling van een kind?
• Biologische theorieën – nature
• Milieu theorieën – nurture
Ontwikkelingsbeïnvloeding - NATURE
• groei & rijping vanuit genetische aanleg
• Geërfde eigenschappen (fauna en flora)
• Identiteit = intern vastgelegd
• Ontwikkeling is rijping van het aanwezige
• Eindpunt: jongvolwassenheid
Ontwikkelingsbeïnvloeding - NURTURE
• milieu is crucial
• Focus op sociaal leren
• Iedereen kan worden wat hij wil.
• Tabula rasa bij de geboorte
• Ontwikkelingsbevorderende omgeving
• Eindpunt: jongvolwassenheid
Ontwikkelingsbeïnvloeding
Erikson
• Nature + Nurture + zelfbepaling
, • Vrije keuze of ego-factoren
• Richting geven aan ontwikkeling
• Omstandigheden scheppen
• Eigen doelen & keuzes
• Zelf verantwoordelijk
Ontwikkelingsbeïnvloeding - overzicht
• Biologische factoren
• Genetische factoren: maturatie + individuele genetische aanleg
• Ziekteprocessen
• Milieufactoren
• Socio-culturele factoren
• fysisch-geografisch milieu
• Egofactoren
• Bewuste zelfbepaling
Ontwikkelingsbeïnvloeding
Indeling volgens tijd
• Prenatale invloeden
• Perinatale invloeden
• Postnatale invloeden
Ontwikkelingsstadia volgens ERIKSON
• Gebaseerd op Freud
• Nurture + innerlijke dynamische krachten
• Karaktereigenschappen gelinkt
aan kinderjaren
• Ontwikkeling in fasen
• Lichaamsdeel / erogene zone centraal
• Orale fase – anale fase – fallische fase
latentie fase – genitale fase
Ontwikkelingsstadia volgens ERIKSON
• Klemtoon op psychosociale ontwikkeling
• Ego-ontwikkeling van een persoon
• Invloed opvoedingsmileu & ruimere cultuur
• Nature + nurture + zelfbepaling
• 8 fasen met uitdaging / crisis
• Omgevingsaspect dat nodig is voor gezonde ontwikkeling
Cognitieve ontwikkeling - PIAGET
• Jean Piaget (1896 – 1980)
• Ontwikkeling in perioden / stadia
• Vaste volgorde – opbouwen
• Ritme kan verschillen
• Al doende – passief
• Sensomotorische periode (0-24mnd)
, • Pre operationele periode (2-7 jaar)
• Concreet operationele periode (7-11 jaar)
• Formeel operationele periode (vanaf 11 jaar)
Uitgangspunten van Piaget
• denkstrategie bij kinderen
• Omgaan met de werkelijkheid
• Kenmerken en verbanden anders dan volwassenen
• Eigen beleving van de wereld rondom
• adaptatie
• Manier van denken en werkelijkheid afstemmen op elkaar
• Assimilatie
• Accommodatie
Assimilatie
• Werkelijkheid doen passen in huidige denkstrategie
Accommodatie
• Werkelijkheid past niet in huidige denkstrategie
• Het denken wordt onbewust herzien
• Ingewikkeldere denkstructuren
Assimilatie - Accommodatie
• Nieuw dier
• Moeder zegt ‘hond’
• Nieuw schema = hond
• Het denken wordt aangepast = accommodatie
• andere hond
• Past in hond-schema
• Werkelijkheid wordt aangepast aan denkschema = assimilatie
• Nieuw dier
• Moeder zegt ‘giraf’
• Past niet in hond-schema
• Nieuw schema = giraf
• Het denken wordt aangepast = accommodatie
Hoofdstuk 2: De Baby
Terminologie
• Eerste levensjaar
• Zuigeling – typerend gedrag
• Eerste 8 levensweken = neonatale levensfase – neonatus
• Aanpassen aan het leven buiten de baarmoeder
Ontwikkelingsstadium ERIKSON
Leeftijd Fase Omgevingsaspect
zuigeling vertrouwen/ wantrouwen Geborgenheid, hechte
= Deelgebied binnen de psychologie
• Bestudeert de normale levensloop van de mens met al zijn typische
ontwikkelingsaspecten vanaf de conceptie tot aan de dood.
Hoofdstuk 1: Inleiding
Ontwikkeling
• Ook volwassenen & ouderen (!)
• Positief verloop
• Verandering – evolutie – groei – verbetering
• Negatief verloop
• Achteruitgang – regressie
Ontwikkelingsfasen
• De baby
• De peuter
• De kleuter
• Het lagere schoolkind
• De jongere
• De volwassene
• De oudere
• Levensloop hanteerbaar
• Kenmerkend verloop
• Functies in rust vs functies sterk ontwikkelen
• Specifieke mogelijkheden & risico’s
• Gemiddelde vaardigheden en kennis
• Eigen ritme
• Niet van ‘0’ naar einddoel
• Fase als norm bekijken is gevaarlijk
• Overgang: ontwikkelingscrisis of –knooppunt
ontwikkelingsdomeinen
• Lichamelijke ontwikkeling
• Fysieke groei
• Sensorische ontwikkeling
• Motorische ontwikkeling
• Cognitieve ontwikkeling
• Het denken
• Taalontwikkeling
• Sociaal-emotionele ontwikkeling
• Hechting
• Het geweten
• Seksuele ontwikkeling
• Spelontwikkeling
• …
, • Verschillende domeinen
• Ontwikkeling is een proces
• Kind ontwikkelt zich als een eenheid
• Cursus is kunstmatige indeling
• Domeinen beïnvloeden elkaar
Ontwikkelingskenmerken
• eigen ontwikkelingstempo – vaste volgorde
• Gevoelige periode
• bv taal: 0-6 jaar
• Voorwaarde ontwikkelen : rijpheid om vaardigheden aan te leren
• Kinderen onderling verschillen in tempo
• Verschillend tempo in 1 kind
Ontwikkelingsproblemen
• Snel detecteren
• aangepaste begeleiding
• Retardatie
• Fixatie
• Regressie
Ontwikkelingsbeïnvloeding
• Ontwikkeling vanzelf – verandering door rijping
• Bewust proces – verandering door leren
• Geschiedenis # theorieën
• “hoe beïnvloedbaar” is de ontwikkeling van een kind?
• Biologische theorieën – nature
• Milieu theorieën – nurture
Ontwikkelingsbeïnvloeding - NATURE
• groei & rijping vanuit genetische aanleg
• Geërfde eigenschappen (fauna en flora)
• Identiteit = intern vastgelegd
• Ontwikkeling is rijping van het aanwezige
• Eindpunt: jongvolwassenheid
Ontwikkelingsbeïnvloeding - NURTURE
• milieu is crucial
• Focus op sociaal leren
• Iedereen kan worden wat hij wil.
• Tabula rasa bij de geboorte
• Ontwikkelingsbevorderende omgeving
• Eindpunt: jongvolwassenheid
Ontwikkelingsbeïnvloeding
Erikson
• Nature + Nurture + zelfbepaling
, • Vrije keuze of ego-factoren
• Richting geven aan ontwikkeling
• Omstandigheden scheppen
• Eigen doelen & keuzes
• Zelf verantwoordelijk
Ontwikkelingsbeïnvloeding - overzicht
• Biologische factoren
• Genetische factoren: maturatie + individuele genetische aanleg
• Ziekteprocessen
• Milieufactoren
• Socio-culturele factoren
• fysisch-geografisch milieu
• Egofactoren
• Bewuste zelfbepaling
Ontwikkelingsbeïnvloeding
Indeling volgens tijd
• Prenatale invloeden
• Perinatale invloeden
• Postnatale invloeden
Ontwikkelingsstadia volgens ERIKSON
• Gebaseerd op Freud
• Nurture + innerlijke dynamische krachten
• Karaktereigenschappen gelinkt
aan kinderjaren
• Ontwikkeling in fasen
• Lichaamsdeel / erogene zone centraal
• Orale fase – anale fase – fallische fase
latentie fase – genitale fase
Ontwikkelingsstadia volgens ERIKSON
• Klemtoon op psychosociale ontwikkeling
• Ego-ontwikkeling van een persoon
• Invloed opvoedingsmileu & ruimere cultuur
• Nature + nurture + zelfbepaling
• 8 fasen met uitdaging / crisis
• Omgevingsaspect dat nodig is voor gezonde ontwikkeling
Cognitieve ontwikkeling - PIAGET
• Jean Piaget (1896 – 1980)
• Ontwikkeling in perioden / stadia
• Vaste volgorde – opbouwen
• Ritme kan verschillen
• Al doende – passief
• Sensomotorische periode (0-24mnd)
, • Pre operationele periode (2-7 jaar)
• Concreet operationele periode (7-11 jaar)
• Formeel operationele periode (vanaf 11 jaar)
Uitgangspunten van Piaget
• denkstrategie bij kinderen
• Omgaan met de werkelijkheid
• Kenmerken en verbanden anders dan volwassenen
• Eigen beleving van de wereld rondom
• adaptatie
• Manier van denken en werkelijkheid afstemmen op elkaar
• Assimilatie
• Accommodatie
Assimilatie
• Werkelijkheid doen passen in huidige denkstrategie
Accommodatie
• Werkelijkheid past niet in huidige denkstrategie
• Het denken wordt onbewust herzien
• Ingewikkeldere denkstructuren
Assimilatie - Accommodatie
• Nieuw dier
• Moeder zegt ‘hond’
• Nieuw schema = hond
• Het denken wordt aangepast = accommodatie
• andere hond
• Past in hond-schema
• Werkelijkheid wordt aangepast aan denkschema = assimilatie
• Nieuw dier
• Moeder zegt ‘giraf’
• Past niet in hond-schema
• Nieuw schema = giraf
• Het denken wordt aangepast = accommodatie
Hoofdstuk 2: De Baby
Terminologie
• Eerste levensjaar
• Zuigeling – typerend gedrag
• Eerste 8 levensweken = neonatale levensfase – neonatus
• Aanpassen aan het leven buiten de baarmoeder
Ontwikkelingsstadium ERIKSON
Leeftijd Fase Omgevingsaspect
zuigeling vertrouwen/ wantrouwen Geborgenheid, hechte
