ETHOLOGIE EN
DIERETHIEK
,Inhoudsopgave
Moeilijke woorden ....................................................................................................................................... 2
Inleiding tot de ethologie ........................................................................................................................... 3
Causaliteit (veroorzaking) ......................................................................................................................... 6
Genetica en evolutie ................................................................................................................................ 11
Ontogenie ................................................................................................................................................... 15
Motivatie ...................................................................................................................................................... 19
Leerprocessen ............................................................................................................................................ 22
Sociale systemen ....................................................................................................................................... 30
Ritmen .......................................................................................................................................................... 32
Domesticatie............................................................................................................................................... 33
Methodologie ............................................................................................................................................. 34
Soort specifieke ethologie: de hond ..................................................................................................... 36
Lichaamstaal hond (practica) ................................................................................................................ 44
Soortspecifieke ethologie: kat ................................................................................................................ 51
Lichaamstaal kat (practica) .................................................................................................................... 56
Soort specifieke ethologie: paard .......................................................................................................... 59
Lichaamstaal paard (practica) .............................................................................................................. 64
,Moeilijke woorden
Ontogenese: ontwikkelingsfysiologie
Stressoren: zijn alle externe prikkels en interne houdingen die bij jou een
stressreactie teweegbrengen
Postnataal: na de geboorte
Olfactorisch: betrekking op de reuk
Fylogenese: genetisch geheugen
Neotenie: behoudt van kenmerken typisch voor juveniel stadium tijdens
adulte periode. Het spinnen van katten komt in de volwassen stadia ook voor
Regressie: tijdens het volwassen stadium treedt opnieuw gedrag uiy de jeugd
op
Homeostase: wordt er in het lichaam van een organisme een evenwicht
gemaakt.
Motivatie: proces dat bepaalt welk gedrag optreedt en wanneer
Cryptomerie: Verschijnsel van een verborgen factor bij de erfelijkheid
Histocompatibel: de verenigbaarheid van vreemd weefsel met het lichaam
waarin het werd getransplanteerd door het niet optreden van een
afweerreactie
Chorion: komt voor bij een zwangerschap en bestaat uit twee lagen en zit
rond het embryo bij reptielen, vogels en zoogdieren
Amnion: het vruchtvlies; dun omhulsel waarin het vruchtwater en de
embryo/foetus zich bevindt
Biologische evolutie: verandering in de loop van de tijd van de genetische
samenstelling van de leden van een populatie
Macroëvolutie: veranderingen die plaatsvinden over eeuwen en millenia
Microëvolutie: veranderingen die plaatsvinden binnen en beperkt aantal
generaties
Ritualisatie: proces doorheen evolutie; intentiebewegingen en oorsprong
gedrag krijgen uiteindelijk signaalwaarde
, Inleiding tot de ethologie
Groepswerk:
• 15 november 17:30 een groepssessie.
• Ethogram opstellen
• Gerag van 2 dieren observeren met een methode en resultaten
onderling vergelijken
• Resultaten interpreteren
• Verslag maken
Geschiedenis ethologie:
1. Muurtekening (overleving afhankelijk van gedragspatronen)
2. Borstbeeld (Griekse geleerde, 540 diersoorten en deel van een gedrag)
3. Start systematisch gedragsonderzoek (anekdotes observaties,
voorspellingen en hypothese)
4. Charles darwin→ door de evolutieleer (survival of the fittest) en gedrag
van dieren
5. Experimenteel ontogentische (ontstaan binnen de levensloop)
onderzoek en gedragsonderzoek in het wild
6. Watson, lehrmann, thorndike en skinner (ontwikkeling van gedrag via
leerprocessen)
7. Heinroth, lorenz, tinbergen en von frisch (ontwikkeling van gedrag via
genen)
Groeiende interdisciplinariteit:
• Evolutionaire pyschologie en cognitieve ethologie
• Neuro-ethologie
• Gedragsecologie
Wat is ethologie:
• Biologische studie van gedrag
o Wettenschappelijke methode
o Vergelijkende studies (tussen geslachten, dezelfde soorten of in
geografische gebieden)
o Evolutieleer op de achtergrond
Triune brain theory volgens Paul Maclean:
• De 3 grote delen ontwikkelen zich geleidelijk en vormen toch
één functioneel geheel
o Reptiliaanse hersenen (de hersenstam)
o Paleocortex (limbisch systeem)
▪ Meer geheugen en meer genuanceerde emoties
o Neocortex (met voor de mens een sterk ontwikkelde prefrontale
cortex)
▪ Verbeelding
• Hoe meer delen hoe verder de ontwikkeling het dier was
DIERETHIEK
,Inhoudsopgave
Moeilijke woorden ....................................................................................................................................... 2
Inleiding tot de ethologie ........................................................................................................................... 3
Causaliteit (veroorzaking) ......................................................................................................................... 6
Genetica en evolutie ................................................................................................................................ 11
Ontogenie ................................................................................................................................................... 15
Motivatie ...................................................................................................................................................... 19
Leerprocessen ............................................................................................................................................ 22
Sociale systemen ....................................................................................................................................... 30
Ritmen .......................................................................................................................................................... 32
Domesticatie............................................................................................................................................... 33
Methodologie ............................................................................................................................................. 34
Soort specifieke ethologie: de hond ..................................................................................................... 36
Lichaamstaal hond (practica) ................................................................................................................ 44
Soortspecifieke ethologie: kat ................................................................................................................ 51
Lichaamstaal kat (practica) .................................................................................................................... 56
Soort specifieke ethologie: paard .......................................................................................................... 59
Lichaamstaal paard (practica) .............................................................................................................. 64
,Moeilijke woorden
Ontogenese: ontwikkelingsfysiologie
Stressoren: zijn alle externe prikkels en interne houdingen die bij jou een
stressreactie teweegbrengen
Postnataal: na de geboorte
Olfactorisch: betrekking op de reuk
Fylogenese: genetisch geheugen
Neotenie: behoudt van kenmerken typisch voor juveniel stadium tijdens
adulte periode. Het spinnen van katten komt in de volwassen stadia ook voor
Regressie: tijdens het volwassen stadium treedt opnieuw gedrag uiy de jeugd
op
Homeostase: wordt er in het lichaam van een organisme een evenwicht
gemaakt.
Motivatie: proces dat bepaalt welk gedrag optreedt en wanneer
Cryptomerie: Verschijnsel van een verborgen factor bij de erfelijkheid
Histocompatibel: de verenigbaarheid van vreemd weefsel met het lichaam
waarin het werd getransplanteerd door het niet optreden van een
afweerreactie
Chorion: komt voor bij een zwangerschap en bestaat uit twee lagen en zit
rond het embryo bij reptielen, vogels en zoogdieren
Amnion: het vruchtvlies; dun omhulsel waarin het vruchtwater en de
embryo/foetus zich bevindt
Biologische evolutie: verandering in de loop van de tijd van de genetische
samenstelling van de leden van een populatie
Macroëvolutie: veranderingen die plaatsvinden over eeuwen en millenia
Microëvolutie: veranderingen die plaatsvinden binnen en beperkt aantal
generaties
Ritualisatie: proces doorheen evolutie; intentiebewegingen en oorsprong
gedrag krijgen uiteindelijk signaalwaarde
, Inleiding tot de ethologie
Groepswerk:
• 15 november 17:30 een groepssessie.
• Ethogram opstellen
• Gerag van 2 dieren observeren met een methode en resultaten
onderling vergelijken
• Resultaten interpreteren
• Verslag maken
Geschiedenis ethologie:
1. Muurtekening (overleving afhankelijk van gedragspatronen)
2. Borstbeeld (Griekse geleerde, 540 diersoorten en deel van een gedrag)
3. Start systematisch gedragsonderzoek (anekdotes observaties,
voorspellingen en hypothese)
4. Charles darwin→ door de evolutieleer (survival of the fittest) en gedrag
van dieren
5. Experimenteel ontogentische (ontstaan binnen de levensloop)
onderzoek en gedragsonderzoek in het wild
6. Watson, lehrmann, thorndike en skinner (ontwikkeling van gedrag via
leerprocessen)
7. Heinroth, lorenz, tinbergen en von frisch (ontwikkeling van gedrag via
genen)
Groeiende interdisciplinariteit:
• Evolutionaire pyschologie en cognitieve ethologie
• Neuro-ethologie
• Gedragsecologie
Wat is ethologie:
• Biologische studie van gedrag
o Wettenschappelijke methode
o Vergelijkende studies (tussen geslachten, dezelfde soorten of in
geografische gebieden)
o Evolutieleer op de achtergrond
Triune brain theory volgens Paul Maclean:
• De 3 grote delen ontwikkelen zich geleidelijk en vormen toch
één functioneel geheel
o Reptiliaanse hersenen (de hersenstam)
o Paleocortex (limbisch systeem)
▪ Meer geheugen en meer genuanceerde emoties
o Neocortex (met voor de mens een sterk ontwikkelde prefrontale
cortex)
▪ Verbeelding
• Hoe meer delen hoe verder de ontwikkeling het dier was
