Kritisch denken. De Kunst van het Heldere Denken. Rolf Dobelli.
No. Denkfout Omschrijving Voorbeeld Trefwoorden
1 Survivorship bias Waarom je kerkhoven moet Achter elke succesvolle schrijver gaan De media besteedt geen aandacht
bezoeken? honderd andere schuil met boeken die aan de kerkhoven van de
SUCCES Je overschat het vooruitzicht op niet verkopen. Achter ieder van hen weer mislukkelingen. Alleen aan de ‘grote’
succes systematisch, omdat in het honderd andere die geen uitgever hebben wordt aandacht besteed.
gewone leven succes een grotere gevonden. We horen alleen over
zichtbaarheid produceert dan succesvolle schrijvers en beseffen niet
mislukking. We horen alleen over hoe onwaarschijnlijk het is om als
het succesvolle en beseffen niet schrijver succes te hebben
hoe onwaarschijnlijk het niet
succesvolle is.
2 Swimmer’s body Is Harvard een goede of een Professionele zwemmers hebben niet van Over waar iets nastrevenswaardig is
illusion slechte universiteit? die volmaakt gebouwde lichamen omdat denk aan stalenspieren, schoonheid,
We weten het niet. ze zo bijzonder veel trainen. Het zijn juist hoger inkomen, een lang leven,
Keuzecriterium wordt met zulke goede zwemmers omdat ze zo zijn uitstraling, geluk dit wordt
resultaat verward. geboren. Hun lichaamsopbouw is een aangeprezen, moet je oppassen,
selectiecriterium en niet het resultaat van Werp een blik in de spiegel en wees
Telkens als we selectiecriterium en hun activiteiten. eerlijk tegen jezelf.
resultaat verwisselen worden we
slachtoffer van de swimmer’s body Vrouwelijke modellen maken reclame
illusion voor cosmetica. Daardoor komt menige
consument op de gedachte dat ze van
cosmetica knapper wordt. Maar het is
niet de cosmetica waardoor die vrouwen
het tot model shoppen. De modellen zijn
toevallig als mooie mensen geboren en
om deze reden komen ze in aanmerking
voor cosmeticareclame.
3 Overconfidence Waarom je je kennis en In enquêtes zegt 84% van de Franse 50% gemiddelde, Werkelijkheid
( zelfoverschatting) vaardigheden systematisch mannen een bovengemiddelde goede en denken te weten Overconfidene
, overschat? minnaar te zijn. Zonder overconfidence- wordt niet aangewakkerd, maar is op
Het overconfidence-effect meet effect moet het precies 50% zijn een natuurlijke manier naïef en
het verschil tussen wat mensen (mediaan). aangeboren
werkelijk weten en dat wat ze
denken te weten
4 Social proof KOMT NIET IN DE TOETS KOMT NIET IN DE TOETS KOMT NIET IN DE TOETS
5 Sunk cost fallacy Waarom je het verleden moet De reclame campagne liep al vier - Alles is dan voor niets
negeren? maanden en bleef ver onder het begrote geweest.
DOOR GAAN OOKAL Het geïnvesteerde wordt een succes. Ik vond dat we er mee moesten - Concorde-effect Het
GEEN NUT motief om door te gaan, zelfs als stoppen. De chef van de reclameafdeling concorde effect leidt niet
het objectief geen zin meer heeft. was ertegen met als motivering: ‘We alleen tot zeer dure, maar
hebben al zoveel geld in de campagne ook tot welhaast rampzalige
Wanneer we ergens veel geld, tijd, geïnvesteerd, als we nu stoppenis dat beslissingsfouten.
liefde etc. in iets steken, hebben allemaal in het water gegooid.’ - Rationeel beslissen betekent
we de grootste moeite om dit af te Het moment dat je al bijzonder dat je de opgelopen kosten
breken als dit niets oplevert. veel tijd, geld, energie, liefde etc. negeert. (sunk kost fallacy is
hebt gestoken in iets. irrationeel denken)
6 Wederkerigheid Waarom je geen drankje van een Mijn vrouw en ik werden te eten Ik help jou uit de nood, jij helpt mij
ander moet accepteren? uitgenodigd. We brachten een doodsaaie uit de nood.
Mensen kunnen het nauwelijks avond door. Desondanks voelden we ons
verdragen als hij bij een ander in verplicht hen een paar maanden later ook
het krijt staat bij ons thuis uit te nodigen.
7 Confirmation-bias 1 Pas op wanneer iets een ‘speciaal Een professor laat aan zijn studenten een Oude informatie aan nieuwe
geval’ wordt genoemd? rij van de volgende getallen: 2-4-6 zien. informatie testen.
De neiging nieuwe informatie zo te Wat is de regel achter deze rij? De meeste
interpreteren dat die met onze studenten dachten 8, want 2/4/6/8. De
bestaande theorieën, regel was echter dat het getal hoger
levensbeschouwing en moest zijn dan het vorige getal. 8 is dus
overtuigingen overeenkomt. niet de enige optie.
Anders gezegd: nieuwe informatie
die in tegen spraak is met onze
bestaande meningen (=
disconfirming evidence/
No. Denkfout Omschrijving Voorbeeld Trefwoorden
1 Survivorship bias Waarom je kerkhoven moet Achter elke succesvolle schrijver gaan De media besteedt geen aandacht
bezoeken? honderd andere schuil met boeken die aan de kerkhoven van de
SUCCES Je overschat het vooruitzicht op niet verkopen. Achter ieder van hen weer mislukkelingen. Alleen aan de ‘grote’
succes systematisch, omdat in het honderd andere die geen uitgever hebben wordt aandacht besteed.
gewone leven succes een grotere gevonden. We horen alleen over
zichtbaarheid produceert dan succesvolle schrijvers en beseffen niet
mislukking. We horen alleen over hoe onwaarschijnlijk het is om als
het succesvolle en beseffen niet schrijver succes te hebben
hoe onwaarschijnlijk het niet
succesvolle is.
2 Swimmer’s body Is Harvard een goede of een Professionele zwemmers hebben niet van Over waar iets nastrevenswaardig is
illusion slechte universiteit? die volmaakt gebouwde lichamen omdat denk aan stalenspieren, schoonheid,
We weten het niet. ze zo bijzonder veel trainen. Het zijn juist hoger inkomen, een lang leven,
Keuzecriterium wordt met zulke goede zwemmers omdat ze zo zijn uitstraling, geluk dit wordt
resultaat verward. geboren. Hun lichaamsopbouw is een aangeprezen, moet je oppassen,
selectiecriterium en niet het resultaat van Werp een blik in de spiegel en wees
Telkens als we selectiecriterium en hun activiteiten. eerlijk tegen jezelf.
resultaat verwisselen worden we
slachtoffer van de swimmer’s body Vrouwelijke modellen maken reclame
illusion voor cosmetica. Daardoor komt menige
consument op de gedachte dat ze van
cosmetica knapper wordt. Maar het is
niet de cosmetica waardoor die vrouwen
het tot model shoppen. De modellen zijn
toevallig als mooie mensen geboren en
om deze reden komen ze in aanmerking
voor cosmeticareclame.
3 Overconfidence Waarom je je kennis en In enquêtes zegt 84% van de Franse 50% gemiddelde, Werkelijkheid
( zelfoverschatting) vaardigheden systematisch mannen een bovengemiddelde goede en denken te weten Overconfidene
, overschat? minnaar te zijn. Zonder overconfidence- wordt niet aangewakkerd, maar is op
Het overconfidence-effect meet effect moet het precies 50% zijn een natuurlijke manier naïef en
het verschil tussen wat mensen (mediaan). aangeboren
werkelijk weten en dat wat ze
denken te weten
4 Social proof KOMT NIET IN DE TOETS KOMT NIET IN DE TOETS KOMT NIET IN DE TOETS
5 Sunk cost fallacy Waarom je het verleden moet De reclame campagne liep al vier - Alles is dan voor niets
negeren? maanden en bleef ver onder het begrote geweest.
DOOR GAAN OOKAL Het geïnvesteerde wordt een succes. Ik vond dat we er mee moesten - Concorde-effect Het
GEEN NUT motief om door te gaan, zelfs als stoppen. De chef van de reclameafdeling concorde effect leidt niet
het objectief geen zin meer heeft. was ertegen met als motivering: ‘We alleen tot zeer dure, maar
hebben al zoveel geld in de campagne ook tot welhaast rampzalige
Wanneer we ergens veel geld, tijd, geïnvesteerd, als we nu stoppenis dat beslissingsfouten.
liefde etc. in iets steken, hebben allemaal in het water gegooid.’ - Rationeel beslissen betekent
we de grootste moeite om dit af te Het moment dat je al bijzonder dat je de opgelopen kosten
breken als dit niets oplevert. veel tijd, geld, energie, liefde etc. negeert. (sunk kost fallacy is
hebt gestoken in iets. irrationeel denken)
6 Wederkerigheid Waarom je geen drankje van een Mijn vrouw en ik werden te eten Ik help jou uit de nood, jij helpt mij
ander moet accepteren? uitgenodigd. We brachten een doodsaaie uit de nood.
Mensen kunnen het nauwelijks avond door. Desondanks voelden we ons
verdragen als hij bij een ander in verplicht hen een paar maanden later ook
het krijt staat bij ons thuis uit te nodigen.
7 Confirmation-bias 1 Pas op wanneer iets een ‘speciaal Een professor laat aan zijn studenten een Oude informatie aan nieuwe
geval’ wordt genoemd? rij van de volgende getallen: 2-4-6 zien. informatie testen.
De neiging nieuwe informatie zo te Wat is de regel achter deze rij? De meeste
interpreteren dat die met onze studenten dachten 8, want 2/4/6/8. De
bestaande theorieën, regel was echter dat het getal hoger
levensbeschouwing en moest zijn dan het vorige getal. 8 is dus
overtuigingen overeenkomt. niet de enige optie.
Anders gezegd: nieuwe informatie
die in tegen spraak is met onze
bestaande meningen (=
disconfirming evidence/
