Samenvatting cursus 2
Week 1
Reader outreachend werken
Hoofdstuk 1 Bemoeizorg van A tot Z. Bron: Roeg, D., Van de Lindt, S., Lohuis, G., & Van Doorn, L.
(2015). Bemoeizorg van A tot Z (1ste editie). SWP.
3 Bemoeizorg in het buitenland
Verenigde staten
Er zijn hier veel soorten programma’s gerichtop even zoveel doelgroepen en op doelen om sociaal
kwetsbare groepen te bereiken en te helpen om hun psychosociale problemen op te lossen. Deze
programma’s worden gesubsidieerd vanuit de overheid, kerk of particuliere organisaties. In de GGZ is
er ook sprake van een ACT-programma. Dit is een teamaanpak om op meerdere levensterreinen voor
onbepaalde tijd hulp te bieden.
Verenigd koninkrijk
Ambulante zorg wordt geleverd vanuit healthcare trusts, die overal het land te vinden zijn. Hieraan
zijn vaak bemoeizorgteams gekoppeld. Assertive outreach teams die hulp bieden aan door zorg
moeilijk te bereiken cliënten met psychiatrische problemen. Daarnaast zijn er rehabilitation teams
die mensen helpen in het dagelijks leven en in het participeren in de samenleving. Vaak zijn
initiatieven echter tijdelijk gefinancieerd.
Denemarken
Denemarken kent meer residentiële voorzieningen dan andere westerse landen. De gemeente en de
regionale GGZ daar werken nauw samen. Er wordt gestreefd naar participatie. De gemeente heeft
voorzieningen op gebied van dagactiviteiten, sociale contacten, opleiding en werk. Hulpverleners van
outreach-teams gaan op zoek naar mensen die door de zorg moeilijk te bereiken zijn en proberen ze
over te halen aan deze activiteiten mee te doen. In Denemarken zijn ze ook bezig met het invoeren
van het ACT-model.
Duitsland
Ook hier is er ambulante psychiatrische zorg die gericht is op mensen met een psychiatrische
aandoening die zorg accepteren. Zelfstandigheid, waardigheid en bescherming van de cliënt zijn hoge
normen. Deze zorg wordt vanuit de gemeente aangeboden. Wanneer iemand de zorg niet accepteert
is Duitsland erg terughoudend.
Wat kunnen we hiervan leren?
Bij bijna alle Europese landen is de zorg verantwoordelijkheid van de gemeenten geworden, wat voor
een beter zorgaanbod zou zorgen. Toch is er wel een nationaal plan opgesteld waarin afspraken over
samenwerking en de grote lijnen van de zorg die geboden wordt beschreven staat.
,Hoofdstuk 4 Bemoeizorg in zijn vele verschijningsvormen
4.1
In Nederland heeft bemoeizorg zich op verschillende plaatsen doorontwikkeld en wordt zodoende in
verschillende modellen aangeboden. Doordat bemoeizorg in vele contexten wordt gebruikt, kan dit
soms wat verwarrend zijn.
4.2
In de praktijk hebben bemoeizorgteams een aantal kenmerken gemeen: De zorg is ongevraagd, actief
en word outreachend geboden
Er kunnen verschillen zijn op 4 domeinen:
- Professionals> een verschil met betrekking tot de eisen die teams stellen aan degenen die
zorg moeten leveren. Denk aan opleiding, achtergrond, zelfstandigheid en
persoonskenmerken.
- Organisatie> verschillen in strategie en professionalisering
- Zorgproces > verschillen tussen duur en aard van de begeleiding
- Doelstellingen> gebruik van een andere methode.
5 De dynamiek in bemoeizorg
5.1
Bemoeizorg is ontstaan als reactie op de ontwikkelingen in de laatste decennia van de vorige eeuw.
Het werd hier duidelijk dat mensen die geen motivatie hadden of niet in staat waren via de
voorgeschreven wijze om hulp te vragen, buiten de boot vielen. Door bemoeizorg hopen we dat
mensen toch de hup aanvaarden en het contact met de hulpverlener niet verliezen.
5.2
Het proces van bemoeizorg wordt onderscheiden in activiteiten van de front office en activiteiten van
de back office. Het front office beoogt de hulp op gang te brengen en waar mogelijk toe te leiden
naar de reguliere hulpverlening, namelijk; het back office. Gezien veel cliënten niet toegeleid wilde
worden naar de reguliere zorg óf doordat de reguliere zorg geen passende zorg kon bieden, moest de
bemoeizorg zelf aan de slag. Zo werd het een manier van integrale hulpverlening op vele
levensgebieden. Eigenlijk waren er dus onvoldoende mogelijkheden in de reguliere hulp (back office).
Met de komst van ACT-teams en FACT-teams kwam er een meer druk op de OGGZ-teams (openbare
geestelijke gezondheidzorg).
5.3
De doelgroep van de OGGZ teams typeren aan de volgende 5 criteria:
- Aanwezigheid van een psychiatrische stoornis (verslavingsproblemen), of ernstige
psychosociale problemen
- Tegelijkertijd aanwezigheid van meerdere problemen op andere leefgebieden
- Leidend tot het onvoldoende in staat zijn om in de eigen bestaansvoorwaarden te voorzien
(huisvesting, inkomen, sociale contacten, zelfverzorging ect. )
- Gebrek aan mogelijkheden om de problemen op te lossen
- Afwezigheid van een adequate hulpvraag
Vaak is er sprake van een dubbele diagnose met verslaving. Dit leidt tot meer problemen. Ook zijn er
cliënten met een licht verstandelijke beperking die extra kwetsbaar zijn en prooi kunnen zijn voor
mensen uit het criminele circuit of ze komen in de prostitutie terecht. Ook zijn er sociaal kwetsbare
mensen die niet altijd een psychiatrische achtergrond hebben. Een aantal kenmerken hiervan:
- Een opeenstapeling van problemen of beperkingen
- Gevoelens van machteloosheid en wantrouwen
, - Verstoorde communicatie
- Geen of beperkte toegang tot hulpbronnen
- Marginaliteit (je aan de rand van de samenleving bevinden)
- Disbalans tussen draagkracht en draaglast
- Afhankelijkheidssituatie
Er kunnen veel verschillende redenen zijn waarom iemand de hulpverlening niet (meer) opzoekt.
Houdt hier rekening mee.
5.4
Om bemoeizorg te plaatsen wordt er ook wel eens een zorgcontinuüm gebruikt, waarbij bemoeizorg
gepositioneerd wordt tussen ongevraagde hulp en drang.
Zorgcontinuüm
1. Actief> sociale wijkteams zijn een actieve vorm van hulpverlenen, ze komen ongevraagd in
actie.
2. Ongevraagd> wanneer iemand niet blij is met het bezoek van een hulpverlener uit het sociale
team, is er sprake van ongevraagde zorg. Het initiatief ligt nog geheel bij de hulpverlener.
3. De hulpverlener komt ongevraagd telkens weer actief aan de deur bij de cliënt.
4. Drang> kan op verschillende manieren worden toegepast. Bijvoorbeeld: als je je gedrag niet
aanpast is er de kans dat je uit huis gezet wordt. Drang werkt enerzijds motiverend als er
goed contact is met de cliënt. Dwang is op zichzelf geen bemoeizorg, maar komt wel vaak
voor in combinatie met bemoeizorg.
, Week 2
Steunend relationeel handelen
Wilken, J. P., & Hollander, D. D. (2018). Handboek steunend relationeel handelen (1ste editie). SWP.
11.6
De professional laat zich persoonlijk en direct aanspreken. De professional is zich er van
bewust dat hij het contact met de wereld vormt waar de cliënt steun bij zoekt.
Deze twee aspecten zijn nog extra belangrijk als je werkt met mensen uit andere culturen.
Om nader bij een cliënt te komen is het van belang door te dringen in de werkelijkheidsbeleving en
situatiedefinitie van de cliënt. Dit kun je op verschillende manieren doen:
- Je gaat opzoek naar de positieve kant van een levensstijl. Je gaat opzoek naar de betekenis
van handelingen of gedrag van de cliënt. Want wanneer je deze betekenis niet kent, kun je
mensen niet goed ondersteunen.
- Je weet dat er een gevaar dreigt als je uitsluiting en vernedering voortzet. Vaak is uitsluiting
al de reden dat een cliënt komt.
- Het contact moet bijdragen aan empowerment, het moet mensen bij hun macht, bij hun
kracht brengen.
- Je bent gevoelig voor ervaringen die een positieve wending in het leven van de cliënt
brengen. Je kunt ze herkennen, oproepen, bevorderen en ondersteunen in een ommekeer.
- Je stelt je op als sociale hulpbron of zet je in om een sociale hulpbron te vinden.
11.7
In veel instellingen is er streven naar verzakelijking en protocollering. DE ervaring van
bureaucratisering maakt het soms voor zowel cliënt als werknemer moeilijk. Het belemmerd
gastvrijheid en aansluiting bij iemand. Dit terwijl je met presentie juist wil aansluiten. Om aan te
sluiten dienen professionals een ‘nabije relatie’ aan te gaan. Je sluit aan bij het ‘anders zijn’ van de
cliënt. Om aan te sluiten is tijd nodig; tijd om vertrouwen te winnen, trouw te kunnen zijn, langdurig
te investeren, de ander te kennen en uit te zoeken wat de ander zou kunnen bedoelen/verlangen of
betekenen.
Week 1
Reader outreachend werken
Hoofdstuk 1 Bemoeizorg van A tot Z. Bron: Roeg, D., Van de Lindt, S., Lohuis, G., & Van Doorn, L.
(2015). Bemoeizorg van A tot Z (1ste editie). SWP.
3 Bemoeizorg in het buitenland
Verenigde staten
Er zijn hier veel soorten programma’s gerichtop even zoveel doelgroepen en op doelen om sociaal
kwetsbare groepen te bereiken en te helpen om hun psychosociale problemen op te lossen. Deze
programma’s worden gesubsidieerd vanuit de overheid, kerk of particuliere organisaties. In de GGZ is
er ook sprake van een ACT-programma. Dit is een teamaanpak om op meerdere levensterreinen voor
onbepaalde tijd hulp te bieden.
Verenigd koninkrijk
Ambulante zorg wordt geleverd vanuit healthcare trusts, die overal het land te vinden zijn. Hieraan
zijn vaak bemoeizorgteams gekoppeld. Assertive outreach teams die hulp bieden aan door zorg
moeilijk te bereiken cliënten met psychiatrische problemen. Daarnaast zijn er rehabilitation teams
die mensen helpen in het dagelijks leven en in het participeren in de samenleving. Vaak zijn
initiatieven echter tijdelijk gefinancieerd.
Denemarken
Denemarken kent meer residentiële voorzieningen dan andere westerse landen. De gemeente en de
regionale GGZ daar werken nauw samen. Er wordt gestreefd naar participatie. De gemeente heeft
voorzieningen op gebied van dagactiviteiten, sociale contacten, opleiding en werk. Hulpverleners van
outreach-teams gaan op zoek naar mensen die door de zorg moeilijk te bereiken zijn en proberen ze
over te halen aan deze activiteiten mee te doen. In Denemarken zijn ze ook bezig met het invoeren
van het ACT-model.
Duitsland
Ook hier is er ambulante psychiatrische zorg die gericht is op mensen met een psychiatrische
aandoening die zorg accepteren. Zelfstandigheid, waardigheid en bescherming van de cliënt zijn hoge
normen. Deze zorg wordt vanuit de gemeente aangeboden. Wanneer iemand de zorg niet accepteert
is Duitsland erg terughoudend.
Wat kunnen we hiervan leren?
Bij bijna alle Europese landen is de zorg verantwoordelijkheid van de gemeenten geworden, wat voor
een beter zorgaanbod zou zorgen. Toch is er wel een nationaal plan opgesteld waarin afspraken over
samenwerking en de grote lijnen van de zorg die geboden wordt beschreven staat.
,Hoofdstuk 4 Bemoeizorg in zijn vele verschijningsvormen
4.1
In Nederland heeft bemoeizorg zich op verschillende plaatsen doorontwikkeld en wordt zodoende in
verschillende modellen aangeboden. Doordat bemoeizorg in vele contexten wordt gebruikt, kan dit
soms wat verwarrend zijn.
4.2
In de praktijk hebben bemoeizorgteams een aantal kenmerken gemeen: De zorg is ongevraagd, actief
en word outreachend geboden
Er kunnen verschillen zijn op 4 domeinen:
- Professionals> een verschil met betrekking tot de eisen die teams stellen aan degenen die
zorg moeten leveren. Denk aan opleiding, achtergrond, zelfstandigheid en
persoonskenmerken.
- Organisatie> verschillen in strategie en professionalisering
- Zorgproces > verschillen tussen duur en aard van de begeleiding
- Doelstellingen> gebruik van een andere methode.
5 De dynamiek in bemoeizorg
5.1
Bemoeizorg is ontstaan als reactie op de ontwikkelingen in de laatste decennia van de vorige eeuw.
Het werd hier duidelijk dat mensen die geen motivatie hadden of niet in staat waren via de
voorgeschreven wijze om hulp te vragen, buiten de boot vielen. Door bemoeizorg hopen we dat
mensen toch de hup aanvaarden en het contact met de hulpverlener niet verliezen.
5.2
Het proces van bemoeizorg wordt onderscheiden in activiteiten van de front office en activiteiten van
de back office. Het front office beoogt de hulp op gang te brengen en waar mogelijk toe te leiden
naar de reguliere hulpverlening, namelijk; het back office. Gezien veel cliënten niet toegeleid wilde
worden naar de reguliere zorg óf doordat de reguliere zorg geen passende zorg kon bieden, moest de
bemoeizorg zelf aan de slag. Zo werd het een manier van integrale hulpverlening op vele
levensgebieden. Eigenlijk waren er dus onvoldoende mogelijkheden in de reguliere hulp (back office).
Met de komst van ACT-teams en FACT-teams kwam er een meer druk op de OGGZ-teams (openbare
geestelijke gezondheidzorg).
5.3
De doelgroep van de OGGZ teams typeren aan de volgende 5 criteria:
- Aanwezigheid van een psychiatrische stoornis (verslavingsproblemen), of ernstige
psychosociale problemen
- Tegelijkertijd aanwezigheid van meerdere problemen op andere leefgebieden
- Leidend tot het onvoldoende in staat zijn om in de eigen bestaansvoorwaarden te voorzien
(huisvesting, inkomen, sociale contacten, zelfverzorging ect. )
- Gebrek aan mogelijkheden om de problemen op te lossen
- Afwezigheid van een adequate hulpvraag
Vaak is er sprake van een dubbele diagnose met verslaving. Dit leidt tot meer problemen. Ook zijn er
cliënten met een licht verstandelijke beperking die extra kwetsbaar zijn en prooi kunnen zijn voor
mensen uit het criminele circuit of ze komen in de prostitutie terecht. Ook zijn er sociaal kwetsbare
mensen die niet altijd een psychiatrische achtergrond hebben. Een aantal kenmerken hiervan:
- Een opeenstapeling van problemen of beperkingen
- Gevoelens van machteloosheid en wantrouwen
, - Verstoorde communicatie
- Geen of beperkte toegang tot hulpbronnen
- Marginaliteit (je aan de rand van de samenleving bevinden)
- Disbalans tussen draagkracht en draaglast
- Afhankelijkheidssituatie
Er kunnen veel verschillende redenen zijn waarom iemand de hulpverlening niet (meer) opzoekt.
Houdt hier rekening mee.
5.4
Om bemoeizorg te plaatsen wordt er ook wel eens een zorgcontinuüm gebruikt, waarbij bemoeizorg
gepositioneerd wordt tussen ongevraagde hulp en drang.
Zorgcontinuüm
1. Actief> sociale wijkteams zijn een actieve vorm van hulpverlenen, ze komen ongevraagd in
actie.
2. Ongevraagd> wanneer iemand niet blij is met het bezoek van een hulpverlener uit het sociale
team, is er sprake van ongevraagde zorg. Het initiatief ligt nog geheel bij de hulpverlener.
3. De hulpverlener komt ongevraagd telkens weer actief aan de deur bij de cliënt.
4. Drang> kan op verschillende manieren worden toegepast. Bijvoorbeeld: als je je gedrag niet
aanpast is er de kans dat je uit huis gezet wordt. Drang werkt enerzijds motiverend als er
goed contact is met de cliënt. Dwang is op zichzelf geen bemoeizorg, maar komt wel vaak
voor in combinatie met bemoeizorg.
, Week 2
Steunend relationeel handelen
Wilken, J. P., & Hollander, D. D. (2018). Handboek steunend relationeel handelen (1ste editie). SWP.
11.6
De professional laat zich persoonlijk en direct aanspreken. De professional is zich er van
bewust dat hij het contact met de wereld vormt waar de cliënt steun bij zoekt.
Deze twee aspecten zijn nog extra belangrijk als je werkt met mensen uit andere culturen.
Om nader bij een cliënt te komen is het van belang door te dringen in de werkelijkheidsbeleving en
situatiedefinitie van de cliënt. Dit kun je op verschillende manieren doen:
- Je gaat opzoek naar de positieve kant van een levensstijl. Je gaat opzoek naar de betekenis
van handelingen of gedrag van de cliënt. Want wanneer je deze betekenis niet kent, kun je
mensen niet goed ondersteunen.
- Je weet dat er een gevaar dreigt als je uitsluiting en vernedering voortzet. Vaak is uitsluiting
al de reden dat een cliënt komt.
- Het contact moet bijdragen aan empowerment, het moet mensen bij hun macht, bij hun
kracht brengen.
- Je bent gevoelig voor ervaringen die een positieve wending in het leven van de cliënt
brengen. Je kunt ze herkennen, oproepen, bevorderen en ondersteunen in een ommekeer.
- Je stelt je op als sociale hulpbron of zet je in om een sociale hulpbron te vinden.
11.7
In veel instellingen is er streven naar verzakelijking en protocollering. DE ervaring van
bureaucratisering maakt het soms voor zowel cliënt als werknemer moeilijk. Het belemmerd
gastvrijheid en aansluiting bij iemand. Dit terwijl je met presentie juist wil aansluiten. Om aan te
sluiten dienen professionals een ‘nabije relatie’ aan te gaan. Je sluit aan bij het ‘anders zijn’ van de
cliënt. Om aan te sluiten is tijd nodig; tijd om vertrouwen te winnen, trouw te kunnen zijn, langdurig
te investeren, de ander te kennen en uit te zoeken wat de ander zou kunnen bedoelen/verlangen of
betekenen.
