Psycholo
gie
Leerjaar 2, Periode 2
,Psychologische stromingen en de daarop gebaseerde methoden
herkennen en toepassen.
Psychoanalyse
Legt de nadruk op onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en conflicten. Bijv:
iemand die obsessief zijn handen wast kan een trauma hebben ervaren, die onbewust dit
gedrag veroorzaakt. Zo kunnen al onze behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten gedrag onbewust beïnvloeden. Psychoanalyse is op te vatten als "de
psychoanalyse" en als de "psychoanalytische handeling". De psychoanalyse is een
medische behandeling en stroming, soms als "dieptepsychologie" of "psychodynamische
psychologie" aangeduid, die aan het einde van de 19e eeuw ontstond met Sigmund Freud
als grondlegger. In de psychoanalyse worden lichamelijke klachten verklaard vanuit
psychogene oorzaken.
Fases van Freud
Fasen Erogene Leeftijd Uitleg
zone
Orale Fase Mond 0 tot 12 á Natuurlijke behoeftebevrediging staat centraal.
18 Baby maakt nog nauwelijks onderscheid tussen
maanden zichzelf en de moeder. Het bestaan van die
symbiose wijst op afwezigheid van het Ik
Anale Fase Anus Ongeveer Bij de peuter wijzen zindelijkheid en
1 tot 3 jaar taalontwikkeling op het ontstaan van het Ich.
De eigen wil, het vermogen om geboden te
weerstaan en de toename van kennis wijzen op
dat Ik.
Fallische Fallus van 2 à 3 De kleuter maakt zich geboden van verzorgers
fase (Penis) tot 3 à 4 eigen en daarmee ontstaat het Überich.
jaar Identificatie met volwassenen en besef van
geslachtsverschillen wijzen op het aanbreken
van deze derde fase.
Oedipale - van 3 à 4 De jongen gaat zich richten op de vader en het
fase jaar tot 6 à meisje op de moeder. Ouder van dezelfde
8 jaar sekse is concurrent (haat-liefdeverhouding)
Latentie - Van 6 à 8 Het basisschoolkind richt zich op de cognitieve
Fase tot 12 à 13 en sociale functies. Kennisverwerving en
jaar omgang met medemensen hebben prioriteit
Genitale Genitalië Vanaf 12 á De ontwikkeling loopt uit op de
Fase n 13 jaar volwassenwording, maar vaak na een terugval
in kleutergedrag (knoeien, slordigheid,
koppigheid). De vier voorafgaande fasen
komen samen en het volwassen gedrag
ontstaat.
Driedeling Es, Ich en Ueberich
Es (Driften)
Het Es, dat wil zegen het onbewuste. Het Es is het lustprincipe: wil alleen maar van alles
heel graag, en is onbevredigbaar. Als je het ene hebt wil het Es alweer het volgende.
Ik wil het nu!
Ich (Besturende aspecten in de mens)
Het Ich, dat wil zeggen ons ik, dat de beslissingen neemt. Het Ich bemiddelt tussen wat
het Es graag wil, en wat het Über-ich toelaat.
Misschien een compromis
Überich (Geweten)
, Het Über-ich (dit is het geweten, de waarden en normen, wat wel en niet mag); dit nemen
we in eerste instantie over van onze ouders: we identificeren ons met hun waarden en
normen.
Je kunt het zomaar pakken
Afweermechanismen
Afweermechanismen: Onbewuste maatregelen die iemand neemt om zich te beschermen
tegen te grote inspanning, pijn of sterke emotie. ( ego-afweer )
Verdringing: Emotioneel beladen gebeurtenis wordt ver weggestopt (onbewust
gemaakt)
Projectie: Toeschrijven eigen emoties, driften, behoeften aan anderen. Denken dat
ander boos is, terwijl je dit zelf bent
Regressie: Terugvallen in kinderlijk of afhankelijk gedrag onder invloed van een
gebeurtenis
Overdekking: Tegenovergesteld gedrag laten zien (angst hebben en stoer doen).
Wanneer bepaalde impulsen of behoeftes niet gevoeld of geuit mogen worden
Rationalisatie: Wegpraten twijfels en emoties. Een aannemelijke verklaring zoeken,
die berust niet op waarheid.
Verplaatsing: Emotie in bepaalde situatie opgeroepen wordt verschoven naar andere
situatie (en persoon). Bv. je geeft de hond een trap terwijl je boos bent op je baas.
Vluchtgedrag: Andere afleiding of prikkel zoeken om emotie “te vergeten”.
Dagdromen, tv kijken, alcohol, roken
Sublimatie: Maatschappelijk niet geaccepteerde gedraging omzetten in wel
geaccepteerd gedrag. Bv. Agressief persoon wordt bokser.
Behaviorisme
Hier komt de term ''tabula rasa'' vandaan, wat ongeschreven blad betekent. Alleen
gedrag is relevant. Ons handelen wordt gevormd door consequenties. Het behaviorisme
(afgeleid van Engels: behavior = gedrag) is een stroming binnen de wetenschapsfilosofie
die zich uitspreekt over het onderzoeksdomein en de onderzoeksmethoden van de
psychologie. Het behaviorisme is dus een filosofie achter de psychologie.
De behavioristische leertheorie concentreert zich op het hier en nu. De therapeut werkt
als coach en leert de patiënt nieuwe reacties aan die bestaand gedrag kan vervangen.
Leren betekent een blijvende verandering in mentale processen of gedrag als gevolg van
ervaringen. Er zijn verschillende manieren van leren; stimulus-responsleren, habituatie en
mere exposure-effect.
Conditioneringsmechanismen
Klassieke conditionering (Pavlov)
De basis van klassieke conditonering is de natuurlijke verbinding van een stimulus
(prikkel) met een reflexrespons (reactie). Het ruiken en zien van eten is de stimulus.
Voorbeeld: Die prikkel leidt bij een hond spontaan tot speekselafscheiding. Duurzame
verandering van gedrag vindt plaats als dezelfde kwijlrespons volgt op een andere
stimulus. Als er telkens een bel rinkelt voordat het eten naar de hond wordt gebracht,
gaat de hond na enige tijd kwijlen bij dat belgeluid. De bel is de geconditioneerde
stimulus. Die prikkel heeft het natuurlijke ruiken en zien van eten vervangen, maar de
kwijlrespons blijft gelijk. Het kwijlen na de bel is in dit geval een geconditioneerde
reactie, maar de vorm daarvan is identiek aan de originele respons. Het aangeleerde
gedrag is dat de hond een nieuwe verbinding legt tussen de geconditioneerde stimulus
en het originele gedrag.
Operante conditionering (Skinner)
gie
Leerjaar 2, Periode 2
,Psychologische stromingen en de daarop gebaseerde methoden
herkennen en toepassen.
Psychoanalyse
Legt de nadruk op onbewuste behoeften, verlangens, herinneringen en conflicten. Bijv:
iemand die obsessief zijn handen wast kan een trauma hebben ervaren, die onbewust dit
gedrag veroorzaakt. Zo kunnen al onze behoeften, verlangens, herinneringen en
conflicten gedrag onbewust beïnvloeden. Psychoanalyse is op te vatten als "de
psychoanalyse" en als de "psychoanalytische handeling". De psychoanalyse is een
medische behandeling en stroming, soms als "dieptepsychologie" of "psychodynamische
psychologie" aangeduid, die aan het einde van de 19e eeuw ontstond met Sigmund Freud
als grondlegger. In de psychoanalyse worden lichamelijke klachten verklaard vanuit
psychogene oorzaken.
Fases van Freud
Fasen Erogene Leeftijd Uitleg
zone
Orale Fase Mond 0 tot 12 á Natuurlijke behoeftebevrediging staat centraal.
18 Baby maakt nog nauwelijks onderscheid tussen
maanden zichzelf en de moeder. Het bestaan van die
symbiose wijst op afwezigheid van het Ik
Anale Fase Anus Ongeveer Bij de peuter wijzen zindelijkheid en
1 tot 3 jaar taalontwikkeling op het ontstaan van het Ich.
De eigen wil, het vermogen om geboden te
weerstaan en de toename van kennis wijzen op
dat Ik.
Fallische Fallus van 2 à 3 De kleuter maakt zich geboden van verzorgers
fase (Penis) tot 3 à 4 eigen en daarmee ontstaat het Überich.
jaar Identificatie met volwassenen en besef van
geslachtsverschillen wijzen op het aanbreken
van deze derde fase.
Oedipale - van 3 à 4 De jongen gaat zich richten op de vader en het
fase jaar tot 6 à meisje op de moeder. Ouder van dezelfde
8 jaar sekse is concurrent (haat-liefdeverhouding)
Latentie - Van 6 à 8 Het basisschoolkind richt zich op de cognitieve
Fase tot 12 à 13 en sociale functies. Kennisverwerving en
jaar omgang met medemensen hebben prioriteit
Genitale Genitalië Vanaf 12 á De ontwikkeling loopt uit op de
Fase n 13 jaar volwassenwording, maar vaak na een terugval
in kleutergedrag (knoeien, slordigheid,
koppigheid). De vier voorafgaande fasen
komen samen en het volwassen gedrag
ontstaat.
Driedeling Es, Ich en Ueberich
Es (Driften)
Het Es, dat wil zegen het onbewuste. Het Es is het lustprincipe: wil alleen maar van alles
heel graag, en is onbevredigbaar. Als je het ene hebt wil het Es alweer het volgende.
Ik wil het nu!
Ich (Besturende aspecten in de mens)
Het Ich, dat wil zeggen ons ik, dat de beslissingen neemt. Het Ich bemiddelt tussen wat
het Es graag wil, en wat het Über-ich toelaat.
Misschien een compromis
Überich (Geweten)
, Het Über-ich (dit is het geweten, de waarden en normen, wat wel en niet mag); dit nemen
we in eerste instantie over van onze ouders: we identificeren ons met hun waarden en
normen.
Je kunt het zomaar pakken
Afweermechanismen
Afweermechanismen: Onbewuste maatregelen die iemand neemt om zich te beschermen
tegen te grote inspanning, pijn of sterke emotie. ( ego-afweer )
Verdringing: Emotioneel beladen gebeurtenis wordt ver weggestopt (onbewust
gemaakt)
Projectie: Toeschrijven eigen emoties, driften, behoeften aan anderen. Denken dat
ander boos is, terwijl je dit zelf bent
Regressie: Terugvallen in kinderlijk of afhankelijk gedrag onder invloed van een
gebeurtenis
Overdekking: Tegenovergesteld gedrag laten zien (angst hebben en stoer doen).
Wanneer bepaalde impulsen of behoeftes niet gevoeld of geuit mogen worden
Rationalisatie: Wegpraten twijfels en emoties. Een aannemelijke verklaring zoeken,
die berust niet op waarheid.
Verplaatsing: Emotie in bepaalde situatie opgeroepen wordt verschoven naar andere
situatie (en persoon). Bv. je geeft de hond een trap terwijl je boos bent op je baas.
Vluchtgedrag: Andere afleiding of prikkel zoeken om emotie “te vergeten”.
Dagdromen, tv kijken, alcohol, roken
Sublimatie: Maatschappelijk niet geaccepteerde gedraging omzetten in wel
geaccepteerd gedrag. Bv. Agressief persoon wordt bokser.
Behaviorisme
Hier komt de term ''tabula rasa'' vandaan, wat ongeschreven blad betekent. Alleen
gedrag is relevant. Ons handelen wordt gevormd door consequenties. Het behaviorisme
(afgeleid van Engels: behavior = gedrag) is een stroming binnen de wetenschapsfilosofie
die zich uitspreekt over het onderzoeksdomein en de onderzoeksmethoden van de
psychologie. Het behaviorisme is dus een filosofie achter de psychologie.
De behavioristische leertheorie concentreert zich op het hier en nu. De therapeut werkt
als coach en leert de patiënt nieuwe reacties aan die bestaand gedrag kan vervangen.
Leren betekent een blijvende verandering in mentale processen of gedrag als gevolg van
ervaringen. Er zijn verschillende manieren van leren; stimulus-responsleren, habituatie en
mere exposure-effect.
Conditioneringsmechanismen
Klassieke conditionering (Pavlov)
De basis van klassieke conditonering is de natuurlijke verbinding van een stimulus
(prikkel) met een reflexrespons (reactie). Het ruiken en zien van eten is de stimulus.
Voorbeeld: Die prikkel leidt bij een hond spontaan tot speekselafscheiding. Duurzame
verandering van gedrag vindt plaats als dezelfde kwijlrespons volgt op een andere
stimulus. Als er telkens een bel rinkelt voordat het eten naar de hond wordt gebracht,
gaat de hond na enige tijd kwijlen bij dat belgeluid. De bel is de geconditioneerde
stimulus. Die prikkel heeft het natuurlijke ruiken en zien van eten vervangen, maar de
kwijlrespons blijft gelijk. Het kwijlen na de bel is in dit geval een geconditioneerde
reactie, maar de vorm daarvan is identiek aan de originele respons. Het aangeleerde
gedrag is dat de hond een nieuwe verbinding legt tussen de geconditioneerde stimulus
en het originele gedrag.
Operante conditionering (Skinner)
