Samenvatting Prewetenschappelijke fase van de vertaalwetenschap

Vertaalwetenschap toegepaste taalkunde 1



DE PREWETENSCHAPPELIJKE FASE VAN DE VERTAALWETENSCHAP
Hoofdstuk 7: geschiedenis, aard en indeling v/h wetenschapsgebied
Over de prewetenschappelijke fase
Ontstaan + evolutie v/d wetenschappelijke discipline die zich bezighoudt met vertalingen
begrijpen?
 eerst stilstaan bij praktijk v/h vertalen zelf
- hoe is dat geëvolueerd door de eeuwen heen?
- hoe hebben de ≠ vertalers door de eeuwen heen nagedacht over vertaalpraktijk.

Ontstaan v/d wetenschappelijke, academische discipline
- situeren in het midden v/d 20ste E (! Maar vertalen als praktijk is eeuwenoud)
- vertalingen niet onvaak beschouwd als minderwaardige producten
o toch: belangrijke rol gespeeld bij verspreiding wetenschappelijke kennis & religies
o ook: belangrijk geweest voor ontwikkeling van individuele talen, culturen én
vertaaltheorie
- wetenschappelijke (medische, filosofische…) en religieuze teksten tot en met ME  in
beperkt aantal talen verspreidt
o Hebreeuws, Grieks & het Latijn

Een aantal voorbeelden:
 De christelijke versie v/h Oude Testament
o = collectie van religieuze teksten, voornamelijk in het Hebreeuws geschreven
door oude Israëlieten (een beperkt aantal delen: in het Aramees & het Grieks
opgesteld).
o Het Nieuwe Testament is in het Oud-Grieks v/d 1ste E n.C. opgesteld en verspreid.
 Boethius’ bekende werk ‘De consolatione philosophiae’ (6de E n.C) over de vertroosting
v/d filosofie
o geschreven in het Latijn
o gaat over het streven naar wijsheid en de liefde voor God  2 voornaamste
bronnen voor menselijk geluk.
 Het heeft tot het Tweede Vaticaanse Concilie geduurd, in de tweede helft v/d jaren
1960, vooraleer eucharistievieringen in de katholieke kerk in de volksstalen konden
worden opgedragen (het Latijn blijft wel de officiële taal v/d Westerse liturgie).




! er kwam een behoefte om teksten in een van die grote talen te vertalen naar andere talen
- Doel: een ander, een groter publiek te bereiken

,Vertaalwetenschap toegepaste taalkunde 2


Eerste belangrijkste vertaling = de Septuagint
- = interpretatio septaginta virorum “vertaling door zeventig mannen”
- = vertaling v/d Tenach (OT) uit het Hebreeuws naar het Grieks (1ste E v.C.)
- 70/72 vertalers onafhankelijk van elkaar gewerkt aan deze vertaling
- Doelpubliek: groep Griekstalige joden in Egypte
o Beheersten het Hebreeuws niet meer vlot
o Grieks was lingua franca toentertijd in Alexandrië
- ! veel verwijzingen vanuit het NT naar het OT zijn gebaseerd op de Septuagint, en niet op
basis v/h Hebreeuwse origineel
o ~vertaling had grotere invloed op onze cultuur dan het origineel
- later: uitgangspunt vormen voor verdere (Latijnse) vertalingen

Rond de 13de -14de eeuw
- definitief einde aan overmatig grote invloed v/d grote talen
- Verandering te wijten aan
o groeiende behoefte van gelovigen om Bijbelteksten in de eigen volkstaal te
kunnen horen of lezen
o mede gestimuleerd door de uitvinding v/d boekdrukkunst (15de E).

Bijbelvertalingen in de volkstalen
- grote invloed op
o ontw & verspreiding v/d religies zelf
o op de cultuur en de taal
- Bekend voorbeeld van dat laatste = ontwikkeling v/h Hochdeutsch
o beïnvloed door de Duitse vertaling v/d Bijbel door Luther (16de eeuw).
o Maarten Luther gebruikte voor die vertaling: Saksische variëteit (er bestond nog
geen standaardtaal)
o Waarom Saksische variëteit?
 begrijpbaar door gewone taalgebruikers in verschillende regio’s
 beinvloeding v/d ontwikkeling en verspreiding v/h Hochdeutsch
- Andere vbn van Bijbelvertalingen die duidelijke invloed hebben gehad op de
ontwikkeling en de verspreiding van standaardtalen
o Dolets Franse Bijbelvertaling en de Delftse en Hernse Bijbel.

, Vertaalwetenschap toegepaste taalkunde 3


Vertalers over vertalen: de prewetenschappelijke fase
productie eerste vertalingen  eerste commentaren bij de vertalingen
- commentaren van vertalers die uitleggen hoe ze te werk zijn gegaan
- commentaren gaan in op een tegenstelling die eeuwenlang centraal zou staan
o de tegenstelling tussen letterlijk en vrij vertalen.

Cicero (-1 ste eeuw)
- vertaalde Griekse redevoeringen in het Latijn
- niet woord voor woord vertalen, maar inhoud, vorm en stijl behouden
- aanpassen v/d precieze formulering aan het gangbare taalgebruik v/d doelcultuur
o ! ging sterk in tegen de toenmalige vertaalpraktijk
 Griekse klassieken werden woord voor woord vertaald, zodat de lezer de
vertaling naast de oorspronkelijke Griekse werken kon leggen om ze te
bestuderen.

St-Jerome (4de eeuw)
- Beïnvloed door opvattingen van Cicero
- vertaalde eveneens niet-letterlijk
o letterlijk vertalen levert absurde vertalingen opbetekenis origineel raakt
vertroebeld
- was betrokken bij de zgn. Vulgaat
o = gestandaardiseerde + officiële Latijnse Bijbeltekst voor gebruik in de kerken.
Paus Damascus gaf daartoe de opdracht.

Bijbelvertalingen tijdens de protestantse reformatie
- steeds vaker Bijbelvertalingen in volkstalen
- komst v/d boekdrukkunst speelde belangrijke rol
- doel bijbelvertalingen in volkstalen
o breder doelpubliek bereiken
o gehanteerd als wapen tegen de macht v/d Kerk + de dominantie v/h Latijn (door
Rome gecontroleerd)
- Bijbel niet in Latijn vertalen:
o Leverde andere interpretaties
o ging in tegen de gevestigde orde
o werd als een misdaad beschouwd  bestraft met censuur, ban of executie

Maarten Luther
- Een van de belangrijkste vertalers in deze periode
- Bijbelvertaling in een Saksisch regiolect  regiolect vormde de basis voor de latere
Duitse standaardtaal
- Zag geen heil in woord-voor-woordvertaling
- Expliciet vertalen voor het doelpubliek, in de taal v/h doelpubliek
 weinig theoretische evolutie sinds Cicero en St-Jerome. Wat wel