DEEL 1 – Filosofie........................................................................................................ 2
Waarom filosofie?................................................................................................. 2
Metafysica en ontologie – Aristoteles...................................................................2
Metafarmacie....................................................................................................... 3
Lijden aan lijden................................................................................................... 3
Lijden aan lijden – Suzan Sontag.......................................................................5
Lijden aan lijden – Friedrich Nietzsche...............................................................5
Nihilisme – Nietzsche en Deleuze......................................................................5
Filosofie als metareflectie..................................................................................7
Ultieme vragen – Imanuel Kant...............................................................................8
Vraag 1 – Wat kan ik kennen?..............................................................................8
Vraag 2 – Wat moet ik doen?................................................................................ 8
Vraag 3 – Wat mag ik hopen?............................................................................. 10
Vraag 4 – Wat is de mens?.................................................................................10
Reflectie op de tijd – Hegel.................................................................................... 11
Filosofie van Hegel t.o.v. Kant................................................................................11
Veranderlijkheid van Vraag 1.............................................................................13
Veranderlijkheid van Vraag 2.............................................................................13
Veranderlijkheid van Vraag 3.............................................................................15
Veranderlijkheid van Vraag 4.............................................................................15
Gevolgen van de filosofie van Hegel.....................................................................16
Gevolg 1............................................................................................................. 16
Gevolg 2............................................................................................................. 16
Gevolg 3............................................................................................................. 17
Gevolg 4............................................................................................................. 17
Gevolg 5............................................................................................................. 17
Verveling, angst en vrees – Martin Heidegger.......................................................18
Verveling............................................................................................................ 19
Angst en vrees................................................................................................... 19
Moderne filosofie................................................................................................... 21
Cartesiaanse twijfel – René Descartes................................................................21
Moderniteit – René Descartes.............................................................................23
Onttovering – Max Weber...................................................................................23
Onttovering – René Descartes............................................................................ 25
, Primaire en Secundaire kwaliteiten – René Descartes........................................26
DEEL 2 – Pijn en Ziekte............................................................................................. 28
Pijn......................................................................................................................... 28
Pijn – René Descartes......................................................................................... 28
Pijn – Elaine Scarry............................................................................................. 30
Ziekte.................................................................................................................... 44
De realistische (of naturalistische) positie..........................................................46
De constructivistische (of normativitische) positie.............................................48
DEEL 3 – Wetenschap............................................................................................... 54
Sociaal constructivisme – Ian Hacking...................................................................61
Wetenschap en pseudowetenschap – Karl Popper.................................................66
1
,DEEL 1 – Filosofie
Waarom filosofie?
Je zou kunnen zeggen dat in tegenstelling tot andere wetenschappen de filosofie
geen eigen domein heeft. Filosofen hebben traditioneel gezegd dat filosofie gaat
over de werkelijkheid in zijn geheel. Het gaat over de wereld, over de natuur maar
in brede zin. Dat is wat Plato dacht, dat is wat Aristoteles dacht enzovoort.
De conclusie dat een aantal filosofen beargumenteerd hebben is dat de filosofie
gaat over helemaal niets. Dat is zeker een positie die ingenomen is door een filosoof
zoals Friedrich Nietzsche. Of een filosoof zoals Gilles Deleuze. En die filosofen
vertegenwoordigen het nihilisme. Nihilisme betekend simpelweg de filosofie van
niets (Nihil = Niets in het Latijn). Filosofie gaat over niets, het is gewoon een soort
intellectueel spel op zich en gaat het ultiem nergens over.
Er is een alternatieve weg buiten die nihilistische weg, er is een andere weg en die
weg zal noodzakelijk zijn, die zal relevant zijn voor jullie of voor ons vak. Als filosofie
geen eigen domein heeft, als filosofie geen eigen inhoud heeft, dan is ze precies
altijd reflectie op andere wetenschappen.
Maar het punt is dat er een bepaalde nood is aan het innemen van een standpunt
buiten de wetenschap om te reflecteren op die wetenschap. Dat is wat filosofie
doet, meer specifiek dat is wat men wetenschapsfilosofie noemt.
Metafysica en ontologie – Aristoteles
De metafysica is tegelijk een reflectie op fysica en een reflectie op vragen die niet
meer passen binnen het domein van de fysica in de strikte zin.
De fysica gaat ervan uit dat er zoiets is als causaliteit, werkt met oorzaak-gevolg,
werkt met bewegingswetmatigheden. Je zou kunnen zeggen dat de fysica vraagt
hoe de natuurlijke werkelijkheid in elkaar zit, hoe die werkt, wat de wetmatigheden
zijn.
Wat de metafysica – of meer bepaald de ontologie – doet is de vraag stellen hoe
het komt dat de werkelijkheid er is en wat de reden hiervan is. Dit is een
ontologische vraag, een vraag uit de zijnsleer of ontologie, wat is filosofische tak is
die onderdeel uitmaakt van de metafysica.
Met fysica in de context van de metafysica bedoelt men de studie van de natuurlijke
realiteit, dus fysica in strikte zin maar ook biologie, chemie, psychologie enz. De
metafysica en de ontologie houden zich bezig met de studie van de realiteit als
zodanig, de studie van het Zijn zelf.
2
, Metafarmacie
Metafysica gaat over fysica en gaat verder dan de fysica, metafarmacie reflecteert
op farmacie en gaat verder dan de farmacie. Je zou kunnen zeggen dat het succes
van de moderne wetenschap te maken heeft door ons een beperkt aantal vragen
die vallen binnen ons domein en die metafysische vragen niet te beantwoorden. Al
die filosofische vragen staan ons in de weg om vooruitgang te maken in de
wetenschap.
De farmacie kan niet zonder de chemie, maar wel zonder de filosofie. Toch lijkt het
belangrijk om als wetenschap, en niet alleen als wetenschap in de praktijk maar ook
als iemand die aan een universiteit een diploma behaalt, als een intellectueel, als
iemand die in een apotheek zal staan en met mensen in contact komt om meer te
kunnen en meer te weten dan louter wat je wetenschap je biedt.
In die zin lijkt het relevant om op een externe manier, kritisch na te kunnen denken
over je eigen discipline. Omdat de apotheker in de maatschappij staat, omdat je een
universitaire opleiding volgt waarin dat van je verwacht wordt dat je meer kan dan
alleen uitvoeren wat de wetenschappelijke theorie zegt.
Binnen een universitaire opleiding zijn deze vragen belangrijk om een kritische
geest aan te scherpen, binnen het maatschappelijke veld waarin een apotheek zich
bevindt is het belangrijk om verder te denken dan louter de wetenschap.
Lijden aan lijden
Er is een andere dimensie aan pijn en aan ziekte die niet louter te vatten is in het
puur biologische. We lijden niet alleen aan de ziekte maar we lijden ook aan het
lijden van de ziekte. Het punt is dat de fysieke pijn van een ziekte, het fysieke lijden
aan een ziekte maar één deel is van het verhaal (en misschien nog niet het ergste
deel).
Er blijkt dus een dimensie te zijn, aan ziekte, aan genezing, aan pijn, aan lijden waar
jullie wetenschap, de farmacie, maar de biomedische wetenschap in het geheel
eigenlijk niets over kan zeggen. En daar precies komt de filosofie in het spel. Als we
het willen hebben over die tweede dimensie van het lijden (lijden aan het lijden)
dan speelt de filosofie wel degelijk een belangrijke rol.
Eigen voorbeelden (3):
1. Culpabilisering: Bij SOAs wordt er vaak gezegd dat het de persoon zijn eigen
fout is omdat hij of zij onveilige seks gehad zou hebben.
2. Vereenzaaming: Mensen die moeilijk te been zijn door een blessure of een
ziekte kunnen vaak niet deelnemen aan sociale activiteiten, kunnen niet naar
het werk of kunnen hun hobby niet uitoefenen.
3. Schaamte: Mensen die last hebben van acne, vooral jongeren, schaamen zich
hier vaak om gewoon omdat het er estethisch niet goed uit ziet.
3
Waarom filosofie?................................................................................................. 2
Metafysica en ontologie – Aristoteles...................................................................2
Metafarmacie....................................................................................................... 3
Lijden aan lijden................................................................................................... 3
Lijden aan lijden – Suzan Sontag.......................................................................5
Lijden aan lijden – Friedrich Nietzsche...............................................................5
Nihilisme – Nietzsche en Deleuze......................................................................5
Filosofie als metareflectie..................................................................................7
Ultieme vragen – Imanuel Kant...............................................................................8
Vraag 1 – Wat kan ik kennen?..............................................................................8
Vraag 2 – Wat moet ik doen?................................................................................ 8
Vraag 3 – Wat mag ik hopen?............................................................................. 10
Vraag 4 – Wat is de mens?.................................................................................10
Reflectie op de tijd – Hegel.................................................................................... 11
Filosofie van Hegel t.o.v. Kant................................................................................11
Veranderlijkheid van Vraag 1.............................................................................13
Veranderlijkheid van Vraag 2.............................................................................13
Veranderlijkheid van Vraag 3.............................................................................15
Veranderlijkheid van Vraag 4.............................................................................15
Gevolgen van de filosofie van Hegel.....................................................................16
Gevolg 1............................................................................................................. 16
Gevolg 2............................................................................................................. 16
Gevolg 3............................................................................................................. 17
Gevolg 4............................................................................................................. 17
Gevolg 5............................................................................................................. 17
Verveling, angst en vrees – Martin Heidegger.......................................................18
Verveling............................................................................................................ 19
Angst en vrees................................................................................................... 19
Moderne filosofie................................................................................................... 21
Cartesiaanse twijfel – René Descartes................................................................21
Moderniteit – René Descartes.............................................................................23
Onttovering – Max Weber...................................................................................23
Onttovering – René Descartes............................................................................ 25
, Primaire en Secundaire kwaliteiten – René Descartes........................................26
DEEL 2 – Pijn en Ziekte............................................................................................. 28
Pijn......................................................................................................................... 28
Pijn – René Descartes......................................................................................... 28
Pijn – Elaine Scarry............................................................................................. 30
Ziekte.................................................................................................................... 44
De realistische (of naturalistische) positie..........................................................46
De constructivistische (of normativitische) positie.............................................48
DEEL 3 – Wetenschap............................................................................................... 54
Sociaal constructivisme – Ian Hacking...................................................................61
Wetenschap en pseudowetenschap – Karl Popper.................................................66
1
,DEEL 1 – Filosofie
Waarom filosofie?
Je zou kunnen zeggen dat in tegenstelling tot andere wetenschappen de filosofie
geen eigen domein heeft. Filosofen hebben traditioneel gezegd dat filosofie gaat
over de werkelijkheid in zijn geheel. Het gaat over de wereld, over de natuur maar
in brede zin. Dat is wat Plato dacht, dat is wat Aristoteles dacht enzovoort.
De conclusie dat een aantal filosofen beargumenteerd hebben is dat de filosofie
gaat over helemaal niets. Dat is zeker een positie die ingenomen is door een filosoof
zoals Friedrich Nietzsche. Of een filosoof zoals Gilles Deleuze. En die filosofen
vertegenwoordigen het nihilisme. Nihilisme betekend simpelweg de filosofie van
niets (Nihil = Niets in het Latijn). Filosofie gaat over niets, het is gewoon een soort
intellectueel spel op zich en gaat het ultiem nergens over.
Er is een alternatieve weg buiten die nihilistische weg, er is een andere weg en die
weg zal noodzakelijk zijn, die zal relevant zijn voor jullie of voor ons vak. Als filosofie
geen eigen domein heeft, als filosofie geen eigen inhoud heeft, dan is ze precies
altijd reflectie op andere wetenschappen.
Maar het punt is dat er een bepaalde nood is aan het innemen van een standpunt
buiten de wetenschap om te reflecteren op die wetenschap. Dat is wat filosofie
doet, meer specifiek dat is wat men wetenschapsfilosofie noemt.
Metafysica en ontologie – Aristoteles
De metafysica is tegelijk een reflectie op fysica en een reflectie op vragen die niet
meer passen binnen het domein van de fysica in de strikte zin.
De fysica gaat ervan uit dat er zoiets is als causaliteit, werkt met oorzaak-gevolg,
werkt met bewegingswetmatigheden. Je zou kunnen zeggen dat de fysica vraagt
hoe de natuurlijke werkelijkheid in elkaar zit, hoe die werkt, wat de wetmatigheden
zijn.
Wat de metafysica – of meer bepaald de ontologie – doet is de vraag stellen hoe
het komt dat de werkelijkheid er is en wat de reden hiervan is. Dit is een
ontologische vraag, een vraag uit de zijnsleer of ontologie, wat is filosofische tak is
die onderdeel uitmaakt van de metafysica.
Met fysica in de context van de metafysica bedoelt men de studie van de natuurlijke
realiteit, dus fysica in strikte zin maar ook biologie, chemie, psychologie enz. De
metafysica en de ontologie houden zich bezig met de studie van de realiteit als
zodanig, de studie van het Zijn zelf.
2
, Metafarmacie
Metafysica gaat over fysica en gaat verder dan de fysica, metafarmacie reflecteert
op farmacie en gaat verder dan de farmacie. Je zou kunnen zeggen dat het succes
van de moderne wetenschap te maken heeft door ons een beperkt aantal vragen
die vallen binnen ons domein en die metafysische vragen niet te beantwoorden. Al
die filosofische vragen staan ons in de weg om vooruitgang te maken in de
wetenschap.
De farmacie kan niet zonder de chemie, maar wel zonder de filosofie. Toch lijkt het
belangrijk om als wetenschap, en niet alleen als wetenschap in de praktijk maar ook
als iemand die aan een universiteit een diploma behaalt, als een intellectueel, als
iemand die in een apotheek zal staan en met mensen in contact komt om meer te
kunnen en meer te weten dan louter wat je wetenschap je biedt.
In die zin lijkt het relevant om op een externe manier, kritisch na te kunnen denken
over je eigen discipline. Omdat de apotheker in de maatschappij staat, omdat je een
universitaire opleiding volgt waarin dat van je verwacht wordt dat je meer kan dan
alleen uitvoeren wat de wetenschappelijke theorie zegt.
Binnen een universitaire opleiding zijn deze vragen belangrijk om een kritische
geest aan te scherpen, binnen het maatschappelijke veld waarin een apotheek zich
bevindt is het belangrijk om verder te denken dan louter de wetenschap.
Lijden aan lijden
Er is een andere dimensie aan pijn en aan ziekte die niet louter te vatten is in het
puur biologische. We lijden niet alleen aan de ziekte maar we lijden ook aan het
lijden van de ziekte. Het punt is dat de fysieke pijn van een ziekte, het fysieke lijden
aan een ziekte maar één deel is van het verhaal (en misschien nog niet het ergste
deel).
Er blijkt dus een dimensie te zijn, aan ziekte, aan genezing, aan pijn, aan lijden waar
jullie wetenschap, de farmacie, maar de biomedische wetenschap in het geheel
eigenlijk niets over kan zeggen. En daar precies komt de filosofie in het spel. Als we
het willen hebben over die tweede dimensie van het lijden (lijden aan het lijden)
dan speelt de filosofie wel degelijk een belangrijke rol.
Eigen voorbeelden (3):
1. Culpabilisering: Bij SOAs wordt er vaak gezegd dat het de persoon zijn eigen
fout is omdat hij of zij onveilige seks gehad zou hebben.
2. Vereenzaaming: Mensen die moeilijk te been zijn door een blessure of een
ziekte kunnen vaak niet deelnemen aan sociale activiteiten, kunnen niet naar
het werk of kunnen hun hobby niet uitoefenen.
3. Schaamte: Mensen die last hebben van acne, vooral jongeren, schaamen zich
hier vaak om gewoon omdat het er estethisch niet goed uit ziet.
3
