PROBLEEM 1 WAAR ZIT JE MET JE HOOFD?
GEBREK AAN BEWUSTZIJN: HET GEVAL VAN
ONOPLETTENDHEIDSBLINDHEID
KERNBEGRIPPEN
Aandachtsblindheid: het niet opmerken van onverwachte objecten of gebeurtenissen wanneer de
aandacht ergens anders op gericht is.
Selectief luisteren en kijken: de aandacht focussen op een bepaald iets, waardoor we
‘’onbelangrijke’’ dingen wegfilteren. Hierdoor krijgen we niet alles bewust mee van wat we horen en
waar we naar kijken.
SAMENVATTING
Aandachtsblindheid
Onze geest lijkt slechts één informatiestroom tegelijk te kunnen verwerken. Dit is naar voren gekomen
in onderzoeken naar het uitvoeren van een taak zoals dichotisch luisteren. Deze taak laat zien dat je
geest selectief is in het luisteren en zich alleen focust op dingen die we willen horen. Hierdoor richten
we onze aandacht op bepaalde informatie en filteren we overbodige informatie weg. Het nadeel
hiervan is dat je belangrijkste signalen kan missen.
Net zoals de luistertaak is de geest ook selectief in het waarnemen van activiteiten. Zo is er in een
onderzoek naar cognitieve blindheid aan de hand van video’s gebleken dat de deelnemers wel zagen
dat er dingen veranderden op het scherm (denk aan het apen filmpje), maar velen van hen waren zich
niet bewust van de betekenis van deze veranderingen. Dit laat weer zien dat je aandacht selectief is en
dat andere dingen buiten deze aandacht weg gefilterd worden.
Onderzoek van Neisser: deelnemers moesten kijken wanneer het witte team de bal succesvol
passeerde en moesten het zwarte team negeren. De twee teams waren afzonderlijk gefilmd en
later over elkaar gelegd (gedeeltelijk transparant). Halverwege loopt er een vrouw met
regenjas en paraplu door de scène maar vanwege de selectieve aandacht, is deze vrouw door
veel niet opgemerkt.
Beeld was half transparant en korrelig.
Onderzoek van Chabris (vervolg op Neisser): beide teams werden gefilmd in hetzelfde beeld.
De teamspelers bewegen door elkaar heen en halverwege de video komt er een gorilla door het
beeld heen. De helft van de deelnemers had de gorilla niet gezien.
Onderzoek in de echte wereld: een politieagent beweerde geen vechtscène te hebben gezien
toen hij een moordverdachte achterna zat. Deze casus is gesimuleerd en toen bleek dat het
merendeel van de deelnemers de vechtscène ook niet zag.
Factoren die ervoor zorgen dat mensen onverwachte gebeurtenissen missen:
Overeenkomende kenmerken van onverwachte objecten en het centrale object (waar de
aandacht op ligt) bij het tellen van het passes van het zwarte team, viel de gorilla meer op.
, De inspanning die je steekt in de aandachtseisende taak meerdere gebeurtenissen bijhouden
en snellere bewegingen verkleinen de kans op het opmerken van het onverwachte object.
Auditieve afleidingen kunnen leiden tot zichtproblemen mensen die aan de telefoon praten
terwijl ze over de campus lopen, merken minder snel een clown op een eenwieler op.
Individuele verschillen en verkeerde intuïtie
De vraag hoe individuele verschillen in aandacht verklaard kunnen worden, blijft controversieel. Zo
suggereren sommigen dat mensen met een groter werkgeheugen en dus meer middelen hebben, eerder
onverwachte objecten opmerken. Anderen hebben deze patronen niet gevonden. Het kan ook zijn dat
mensen met een groter werkgeheugen beter gefocust kunnen blijven op hun taak en daardoor
onverwachte objecten missen.
Onderzoek van Simons: deelnemers moesten bewegende objecten rond een display volgen. De
snelheid verhoogde geleidelijk. Het is onwaarschijnlijk dat mensen onverwachte
gebeurtenissen opmerken zolang ze de volgtaak uitvoeren.
Waarom denken we dat we beter zijn in het opmerken van onverwachte gebeurtenissen dan we
werkelijk zijn?
We gaan ervan uit dat onze ervaringen representatief zijn voor de staat van de wereld. We
denken niet na over wat we missen, maar juist over wat we opgemerkt hebben. We
verwachten dat de gorilla ons wel zou opvallen. Om deze redenen telefoneren mensen nog
steeds achter het stuur.
Onze soort heeft overleefd ondanks beperkte aandacht, omdat het evolutionair nuttig was om zich
vooral te richten op voorspelbare en relevante gebeurtenissen, zoals het zoeken naar voedsel of het
vermijden van bekende gevaren. Onverwachte gebeurtenissen komen zelden voor, en constante
alertheid kost veel energie. In sociale groepen konden anderen waarschuwen voor gevaren die
individuen zelf niet opmerkten. Hoewel aandachtsblindheid in het verleden minimale gevolgen had,
kan het in onze complexe moderne wereld grotere risico's met zich meebrengen.
Wat kun je doen aan aandachtsblindheid?
Vermijd afleidingen om je aandacht te maximaliseren.
Let op wat anderen niet opmerken (maak bijvoorbeeld oogcontact met autobestuurders als
fietser om er zeker van te zijn dat de bestuurder je gezien heeft).
CONCLUSIE
Hoe groter de eisen van de aandacht, hoe kleiner de kans dat mensen objecten opmerken die buiten
hun aandacht vallen. Hoe meer ze lijken op de centrale objecten van een scène, hoe kleiner de kans dat
mensen ze opmerken. En hoe meer we afgeleid zijn, hoe kleiner de kans dat we ons bewust zijn van
onze omgeving. Onder omstandigheden van afleiding ontwikkelen we effectief tunnelvisie.
Onderzoeken met twee teams (half transparant of volledig beeld) en parapluvrouw/gorilla
Onderzoek naar wangedrag onder politie (simulatie)
Omdat we denken dat onze ervaringen representatief zijn voor de werkelijkheid, verwachten we
onverwachte gebeurtenissen (die zelden voorkomen) op te merken. Helaas is dit vaak niet het geval,
denk aan telefoneren achter het stuur en een overstekend kind niet zien.
Vermijd afleidingen en let op dingen die anderen niet opmerken om aandachtsblindheid te
verminderen.
GEBREK AAN BEWUSTZIJN: HET GEVAL VAN
ONOPLETTENDHEIDSBLINDHEID
KERNBEGRIPPEN
Aandachtsblindheid: het niet opmerken van onverwachte objecten of gebeurtenissen wanneer de
aandacht ergens anders op gericht is.
Selectief luisteren en kijken: de aandacht focussen op een bepaald iets, waardoor we
‘’onbelangrijke’’ dingen wegfilteren. Hierdoor krijgen we niet alles bewust mee van wat we horen en
waar we naar kijken.
SAMENVATTING
Aandachtsblindheid
Onze geest lijkt slechts één informatiestroom tegelijk te kunnen verwerken. Dit is naar voren gekomen
in onderzoeken naar het uitvoeren van een taak zoals dichotisch luisteren. Deze taak laat zien dat je
geest selectief is in het luisteren en zich alleen focust op dingen die we willen horen. Hierdoor richten
we onze aandacht op bepaalde informatie en filteren we overbodige informatie weg. Het nadeel
hiervan is dat je belangrijkste signalen kan missen.
Net zoals de luistertaak is de geest ook selectief in het waarnemen van activiteiten. Zo is er in een
onderzoek naar cognitieve blindheid aan de hand van video’s gebleken dat de deelnemers wel zagen
dat er dingen veranderden op het scherm (denk aan het apen filmpje), maar velen van hen waren zich
niet bewust van de betekenis van deze veranderingen. Dit laat weer zien dat je aandacht selectief is en
dat andere dingen buiten deze aandacht weg gefilterd worden.
Onderzoek van Neisser: deelnemers moesten kijken wanneer het witte team de bal succesvol
passeerde en moesten het zwarte team negeren. De twee teams waren afzonderlijk gefilmd en
later over elkaar gelegd (gedeeltelijk transparant). Halverwege loopt er een vrouw met
regenjas en paraplu door de scène maar vanwege de selectieve aandacht, is deze vrouw door
veel niet opgemerkt.
Beeld was half transparant en korrelig.
Onderzoek van Chabris (vervolg op Neisser): beide teams werden gefilmd in hetzelfde beeld.
De teamspelers bewegen door elkaar heen en halverwege de video komt er een gorilla door het
beeld heen. De helft van de deelnemers had de gorilla niet gezien.
Onderzoek in de echte wereld: een politieagent beweerde geen vechtscène te hebben gezien
toen hij een moordverdachte achterna zat. Deze casus is gesimuleerd en toen bleek dat het
merendeel van de deelnemers de vechtscène ook niet zag.
Factoren die ervoor zorgen dat mensen onverwachte gebeurtenissen missen:
Overeenkomende kenmerken van onverwachte objecten en het centrale object (waar de
aandacht op ligt) bij het tellen van het passes van het zwarte team, viel de gorilla meer op.
, De inspanning die je steekt in de aandachtseisende taak meerdere gebeurtenissen bijhouden
en snellere bewegingen verkleinen de kans op het opmerken van het onverwachte object.
Auditieve afleidingen kunnen leiden tot zichtproblemen mensen die aan de telefoon praten
terwijl ze over de campus lopen, merken minder snel een clown op een eenwieler op.
Individuele verschillen en verkeerde intuïtie
De vraag hoe individuele verschillen in aandacht verklaard kunnen worden, blijft controversieel. Zo
suggereren sommigen dat mensen met een groter werkgeheugen en dus meer middelen hebben, eerder
onverwachte objecten opmerken. Anderen hebben deze patronen niet gevonden. Het kan ook zijn dat
mensen met een groter werkgeheugen beter gefocust kunnen blijven op hun taak en daardoor
onverwachte objecten missen.
Onderzoek van Simons: deelnemers moesten bewegende objecten rond een display volgen. De
snelheid verhoogde geleidelijk. Het is onwaarschijnlijk dat mensen onverwachte
gebeurtenissen opmerken zolang ze de volgtaak uitvoeren.
Waarom denken we dat we beter zijn in het opmerken van onverwachte gebeurtenissen dan we
werkelijk zijn?
We gaan ervan uit dat onze ervaringen representatief zijn voor de staat van de wereld. We
denken niet na over wat we missen, maar juist over wat we opgemerkt hebben. We
verwachten dat de gorilla ons wel zou opvallen. Om deze redenen telefoneren mensen nog
steeds achter het stuur.
Onze soort heeft overleefd ondanks beperkte aandacht, omdat het evolutionair nuttig was om zich
vooral te richten op voorspelbare en relevante gebeurtenissen, zoals het zoeken naar voedsel of het
vermijden van bekende gevaren. Onverwachte gebeurtenissen komen zelden voor, en constante
alertheid kost veel energie. In sociale groepen konden anderen waarschuwen voor gevaren die
individuen zelf niet opmerkten. Hoewel aandachtsblindheid in het verleden minimale gevolgen had,
kan het in onze complexe moderne wereld grotere risico's met zich meebrengen.
Wat kun je doen aan aandachtsblindheid?
Vermijd afleidingen om je aandacht te maximaliseren.
Let op wat anderen niet opmerken (maak bijvoorbeeld oogcontact met autobestuurders als
fietser om er zeker van te zijn dat de bestuurder je gezien heeft).
CONCLUSIE
Hoe groter de eisen van de aandacht, hoe kleiner de kans dat mensen objecten opmerken die buiten
hun aandacht vallen. Hoe meer ze lijken op de centrale objecten van een scène, hoe kleiner de kans dat
mensen ze opmerken. En hoe meer we afgeleid zijn, hoe kleiner de kans dat we ons bewust zijn van
onze omgeving. Onder omstandigheden van afleiding ontwikkelen we effectief tunnelvisie.
Onderzoeken met twee teams (half transparant of volledig beeld) en parapluvrouw/gorilla
Onderzoek naar wangedrag onder politie (simulatie)
Omdat we denken dat onze ervaringen representatief zijn voor de werkelijkheid, verwachten we
onverwachte gebeurtenissen (die zelden voorkomen) op te merken. Helaas is dit vaak niet het geval,
denk aan telefoneren achter het stuur en een overstekend kind niet zien.
Vermijd afleidingen en let op dingen die anderen niet opmerken om aandachtsblindheid te
verminderen.
