Afstamming & naam
Biologisch ouderschap (DNA) en juridisch ouderschap hoeven niet samen te
vallen. Een vrouw wordt juridisch moeder door baren, huwelijk/GP met
onbekende donor, erkenning, gerechtelijke vaststelling of adoptie (art. 1:198).
Een man wordt juridisch vader door huwelijk/GP bij geboorte, overlijden binnen
306 dagen vóór geboorte, erkenning, gerechtelijke vaststelling of adoptie (art.
1:199). Een draagmoeder is dus altijd juridisch moeder; haar eventuele
echtgenoot wordt automatisch juridisch vader.
Bloedverwantschap is een familieband via afstamming of gemeenschappelijke
voorouder. Aanverwantschap ontstaat door huwelijk/GP en blijft bestaan ná
echtscheiding of overlijden. Echtgenoten zijn niet elkaars bloedverwanten.
Voornamen mogen niet ongepast zijn en niet overeenstemmen met een
bestaande geslachtsnaam (art. 1:4). Geslachtsnaam: sinds 1 januari 2024 mag
een dubbele achternaam worden gekozen. Zonder keuze: binnen huwelijk/GP
krijgt het kind de naam van de vader/meemoeder, buiten huwelijk de naam van
de moeder (art. 1:5).
Geboorteaangifte uiterlijk 3 dagen na geboorte; moeder is bevoegd,
vader/meemoeder verplicht. Overlijdensaangifte uiterlijk dag 5. Akten zijn
openbaar; volledig afschrift alleen voor belanghebbenden.
Burgerlijke stand
De burgerlijke stand is het systeem van registers waarin de belangrijkste
levensgebeurtenissen van personen officieel worden vastgelegd: geboorte,
huwelijk, geregistreerd partnerschap en overlijden. Elke gemeente heeft
minimaal twee ambtenaren van de burgerlijke stand (art. 1:16 BW). Hun taken
zijn vastgelegd in art. 1:16a BW: het opmaken en bewaren van akten en het
toegankelijk houden van die gegevens.
Geboorteaangifte wordt gedaan in de gemeente waar het kind is geboren,
aangetroffen of aan land gebracht. De moeder is bevoegd aangifte te doen; de
vader of meemoeder is niet alleen bevoegd maar ook verplicht. Bij verzuim kan
een boete volgen. De aangifte moet uiterlijk drie dagen na de geboorte
plaatsvinden (art. 1:19e lid 7 BW). Bij een vondeling maakt de ambtenaar van de
burgerlijke stand zelf een geboorteakte op (art. 1:19 lid 2 jo. 1:19b BW).
Overlijdensaangifte wordt gedaan in de gemeente waar het overlijden heeft
plaatsgevonden, het lichaam is aangetroffen of aan land gebracht. Dit gebeurt
door iemand die uit eigen wetenschap kennis draagt van het overlijden,
bijvoorbeeld een begrafenisondernemer. De aangifte moet uiterlijk op de vijfde
dag na overlijden plaatsvinden (Wet op de lijkbezorging).
Openbaarheid van akten is de hoofdregel (art. 1:23 BW). Originele akten mogen
worden ingezien door de bewaarder van de registers en het OM (art. 1:23a BW).
Iedereen heeft recht op een uittreksel; een volledig afschrift is alleen voor
belanghebbenden (art. 1:23b BW).
, Fouten in akten kunnen worden gecorrigeerd. De rechter kan een aanvulling,
verbetering of wijziging gelasten (art. 1:24 BW). Kennelijke schrijf- of spelfouten
mag de ambtenaar zelf verbeteren zonder tussenkomst van de rechter (art.
1:24a BW).
Huwelijk
Materiële vereisten: minimaal 18 jaar, geen stoornis die begrip verhindert,
monogamie, bij curatele wegens drank/drug toestemming curator (bij
lichamelijk/geestelijk: kantonrechter), verbod op huwelijk tussen nauwe
familieleden (ouder-kind, grootouder-kleinkind, broer-zus).
Formele vereisten: documenten overleggen, voornemen melden bij gemeente,
wachttijd van minimaal 14 dagen, huwelijk binnen 1 jaar na melding voltrekken.
Stuiting voorkomt voltrekking: gronden zijn ontbrekende vereisten, geen vrije
toestemming, of schijnhuwelijk. Bloedverwanten in rechte lijn, broers/zussen en
voogd/curator zijn bevoegd. Het OM is verplicht te stuiten bij een wettelijk
beletsel.
Voltrekking: op gemeentehuis, 2–4 getuigen, beide partners persoonlijk
aanwezig, ja-woord wettelijk verplicht. Trouwen met gevolmachtigde ("met de
handschoen") is mogelijk. Religieus huwelijk mag pas ná het burgerlijk huwelijk.
Nietigverklaring heeft terugwerkende kracht — het huwelijk heeft juridisch nooit
bestaan. Dit verschilt van echtscheiding, die een bestaand huwelijk beëindigt.
Uitzondering: de familierechtelijke betrekking tussen ouders en kinderen blijft
altijd bestaan. Bij dwang kan alleen de gedwongen echtgenoot of het OM een
verzoek indienen; de bevoegdheid vervalt na 3 jaar samenwonen nadat de
dwang eindigde.
Huwelijksvermogensrecht
Echtgenoten zijn verplicht naar evenredigheid bij te dragen aan de
huishoudkosten (fourneerplicht, art. 1:84). Voor huishoudelijke schulden zijn
beide aansprakelijk (art. 1:85). Voor verkoop van de woning, bepaalde leningen
en borgstellingen is toestemming van de andere echtgenoot vereist; ontbreekt
die, dan is de rechtshandeling vernietigbaar (art. 1:88/89).
Vóór 1 januari 2018 gold algehele gemeenschap van goederen: alles viel erin,
behalve goederen met uitsluitingsclausule, pensioen, vruchtgebruik en
verknochte goederen. Vanaf 1 januari 2018 geldt een beperkte gemeenschap:
alleen wat tijdens het huwelijk wordt verkregen plus voorhuwelijks
gemeenschappelijk eigendom. Privévermogen, schulden van vóór het huwelijk,
schenkingen en erfenissen blijven buiten de gemeenschap.
Als een goed voor meer dan de helft uit privévermogen is betaald, blijft het privé
(art. 1:95).
Bij schulden moet je drie dingen onderscheiden: aansprakelijkheid (wie kan
worden aangesproken), verhaal (op welk vermogen de schuldeiser zich kan
Biologisch ouderschap (DNA) en juridisch ouderschap hoeven niet samen te
vallen. Een vrouw wordt juridisch moeder door baren, huwelijk/GP met
onbekende donor, erkenning, gerechtelijke vaststelling of adoptie (art. 1:198).
Een man wordt juridisch vader door huwelijk/GP bij geboorte, overlijden binnen
306 dagen vóór geboorte, erkenning, gerechtelijke vaststelling of adoptie (art.
1:199). Een draagmoeder is dus altijd juridisch moeder; haar eventuele
echtgenoot wordt automatisch juridisch vader.
Bloedverwantschap is een familieband via afstamming of gemeenschappelijke
voorouder. Aanverwantschap ontstaat door huwelijk/GP en blijft bestaan ná
echtscheiding of overlijden. Echtgenoten zijn niet elkaars bloedverwanten.
Voornamen mogen niet ongepast zijn en niet overeenstemmen met een
bestaande geslachtsnaam (art. 1:4). Geslachtsnaam: sinds 1 januari 2024 mag
een dubbele achternaam worden gekozen. Zonder keuze: binnen huwelijk/GP
krijgt het kind de naam van de vader/meemoeder, buiten huwelijk de naam van
de moeder (art. 1:5).
Geboorteaangifte uiterlijk 3 dagen na geboorte; moeder is bevoegd,
vader/meemoeder verplicht. Overlijdensaangifte uiterlijk dag 5. Akten zijn
openbaar; volledig afschrift alleen voor belanghebbenden.
Burgerlijke stand
De burgerlijke stand is het systeem van registers waarin de belangrijkste
levensgebeurtenissen van personen officieel worden vastgelegd: geboorte,
huwelijk, geregistreerd partnerschap en overlijden. Elke gemeente heeft
minimaal twee ambtenaren van de burgerlijke stand (art. 1:16 BW). Hun taken
zijn vastgelegd in art. 1:16a BW: het opmaken en bewaren van akten en het
toegankelijk houden van die gegevens.
Geboorteaangifte wordt gedaan in de gemeente waar het kind is geboren,
aangetroffen of aan land gebracht. De moeder is bevoegd aangifte te doen; de
vader of meemoeder is niet alleen bevoegd maar ook verplicht. Bij verzuim kan
een boete volgen. De aangifte moet uiterlijk drie dagen na de geboorte
plaatsvinden (art. 1:19e lid 7 BW). Bij een vondeling maakt de ambtenaar van de
burgerlijke stand zelf een geboorteakte op (art. 1:19 lid 2 jo. 1:19b BW).
Overlijdensaangifte wordt gedaan in de gemeente waar het overlijden heeft
plaatsgevonden, het lichaam is aangetroffen of aan land gebracht. Dit gebeurt
door iemand die uit eigen wetenschap kennis draagt van het overlijden,
bijvoorbeeld een begrafenisondernemer. De aangifte moet uiterlijk op de vijfde
dag na overlijden plaatsvinden (Wet op de lijkbezorging).
Openbaarheid van akten is de hoofdregel (art. 1:23 BW). Originele akten mogen
worden ingezien door de bewaarder van de registers en het OM (art. 1:23a BW).
Iedereen heeft recht op een uittreksel; een volledig afschrift is alleen voor
belanghebbenden (art. 1:23b BW).
, Fouten in akten kunnen worden gecorrigeerd. De rechter kan een aanvulling,
verbetering of wijziging gelasten (art. 1:24 BW). Kennelijke schrijf- of spelfouten
mag de ambtenaar zelf verbeteren zonder tussenkomst van de rechter (art.
1:24a BW).
Huwelijk
Materiële vereisten: minimaal 18 jaar, geen stoornis die begrip verhindert,
monogamie, bij curatele wegens drank/drug toestemming curator (bij
lichamelijk/geestelijk: kantonrechter), verbod op huwelijk tussen nauwe
familieleden (ouder-kind, grootouder-kleinkind, broer-zus).
Formele vereisten: documenten overleggen, voornemen melden bij gemeente,
wachttijd van minimaal 14 dagen, huwelijk binnen 1 jaar na melding voltrekken.
Stuiting voorkomt voltrekking: gronden zijn ontbrekende vereisten, geen vrije
toestemming, of schijnhuwelijk. Bloedverwanten in rechte lijn, broers/zussen en
voogd/curator zijn bevoegd. Het OM is verplicht te stuiten bij een wettelijk
beletsel.
Voltrekking: op gemeentehuis, 2–4 getuigen, beide partners persoonlijk
aanwezig, ja-woord wettelijk verplicht. Trouwen met gevolmachtigde ("met de
handschoen") is mogelijk. Religieus huwelijk mag pas ná het burgerlijk huwelijk.
Nietigverklaring heeft terugwerkende kracht — het huwelijk heeft juridisch nooit
bestaan. Dit verschilt van echtscheiding, die een bestaand huwelijk beëindigt.
Uitzondering: de familierechtelijke betrekking tussen ouders en kinderen blijft
altijd bestaan. Bij dwang kan alleen de gedwongen echtgenoot of het OM een
verzoek indienen; de bevoegdheid vervalt na 3 jaar samenwonen nadat de
dwang eindigde.
Huwelijksvermogensrecht
Echtgenoten zijn verplicht naar evenredigheid bij te dragen aan de
huishoudkosten (fourneerplicht, art. 1:84). Voor huishoudelijke schulden zijn
beide aansprakelijk (art. 1:85). Voor verkoop van de woning, bepaalde leningen
en borgstellingen is toestemming van de andere echtgenoot vereist; ontbreekt
die, dan is de rechtshandeling vernietigbaar (art. 1:88/89).
Vóór 1 januari 2018 gold algehele gemeenschap van goederen: alles viel erin,
behalve goederen met uitsluitingsclausule, pensioen, vruchtgebruik en
verknochte goederen. Vanaf 1 januari 2018 geldt een beperkte gemeenschap:
alleen wat tijdens het huwelijk wordt verkregen plus voorhuwelijks
gemeenschappelijk eigendom. Privévermogen, schulden van vóór het huwelijk,
schenkingen en erfenissen blijven buiten de gemeenschap.
Als een goed voor meer dan de helft uit privévermogen is betaald, blijft het privé
(art. 1:95).
Bij schulden moet je drie dingen onderscheiden: aansprakelijkheid (wie kan
worden aangesproken), verhaal (op welk vermogen de schuldeiser zich kan
