Het effect van geur en menselijkheid van een robot op vertrouwen
Naam: Ryan van Dijk
Studentnummer: 852807676
AI-statement: Voor deze opdracht heb ik ChatGPT gebruikt. Ik heb deze gebruikt voor
feedback op de formulering, structuur en APA-opmaak van het verslag. De
analyses en interpretatie van de resultaten heb ik zelf uitgevoerd op basis
van de output uit Jamovi.
Cursus: Onderzoekspracticum Experimenteel Onderzoek (PB0422)
Examinatoren: dr. Ron Pat-El, dr. Natascha de Hoog en Xynthia Kavelaars
Inleverdatum: 7 juli 2026
, Samenvatting
Robots worden steeds vaker ingezet in de zorg, waarbij vertrouwen een belangrijke
voorwaarde is voor een succesvolle interactie tussen patiënt en zorgrobot. Het doel van dit onderzoek
was om te onderzoeken wat het effect was van geur (geen geur of hexanal) en het uiterlijk van een
virtuele interactiepartner (robot, foto of avatar) op het vertrouwen van volwassenen, en of het effect
van geur verschilde afhankelijk van het uiterlijk van de virtuele interactiepartner. Volwassen
deelnemers werden geworven via sociale media en universiteiten. Deelnemers werden willekeurig
toegewezen aan een ruimte met of zonder de geur hexanal en kregen vervolgens een robot, foto of
avatar als virtuele interactiepartner te zien tijdens een gesimuleerde fysiotherapiesituatie. Na afloop
vulden zij een vragenlijst in over hun vertrouwen in de virtuele interactiepartner. De gegevens werden
geanalyseerd met een 2 × 3 factoriële ANOVA. Er werd geen significant hoofdeffect gevonden van geur
op vertrouwen, F(1, 314) = 1.69, p = .194. Wel werd een significant hoofdeffect gevonden van uiterlijk,
F(2, 314) = 4.30, p = .014, en een significant interactie-effect tussen geur en uiterlijk, F(2, 314) = 12.05,
p < .001. Hieruit werd geconcludeerd dat het effect van hexanal op vertrouwen afhankelijk leek te zijn
van het uiterlijk van de virtuele interactiepartner. De bevindingen suggereerden dat geur alleen
mogelijk onvoldoende was om vertrouwen te vergroten en dat de mate waarin een virtuele
interactiepartner als menselijk werd ervaren hierbij een belangrijke rol speelde. Vervolgonderzoek is
nodig om te onderzoeken of deze bevindingen ook gelden tijdens daadwerkelijke interacties met
zorgrobots.
, Het effect van geur en menselijkheid van een robot op vertrouwen
Robots worden steeds vaker ingezet in de zorg, waar vertrouwen essentieel is voor succesvolle
interacties. In een verpleeghuis kunnen zorgrobots bijvoorbeeld helpen bij het herinneren aan
medicatie-inname, het demonstreren van oefeningen of het bieden van gezelschap, zoals door een
spel te spelen of een kort gesprek te voeren. Voor patiënten kan het echter moeilijk zijn om zich
comfortabel te voelen bij een robot in plaats van een menselijke zorgverlener. Een veelbelovende
aanpak om dit te verbeteren is het gebruik van geur, die de robot menselijker en betrouwbaarder kan
laten overkomen (Fraune et al., 2022).
Geuren kunnen vertrouwen beïnvloeden, zoals blijkt uit onderzoek naar lavendel. Sellaro et al.
(2015) vonden dat deelnemers die de geur van lavendel roken meer geld toevertrouwden aan een
fictieve partner dan deelnemers die pepermunt roken of geen geur waarnamen. Het effect lijkt toe te
schrijven aan hexanal, een geurcomponent die voorkomt in lavendel en menselijke lichaamsgeur. Van
Nieuwenburg et al. (2019) lieten zien dat mensen meer vertrouwen toonden in fictieve medespelers
wanneer ze hexanal (een soort grasachtige geur) roken, vergeleken met andere geuren.
Hoewel hexanal effectief lijkt in het vergroten van vertrouwen tijdens menselijke interacties,
is het effect op interacties met robots minder duidelijk. Croijmans et al. (2023) rapporteerden dat
hexanal geen effect had op vertrouwen in robots, terwijl Fraune et al. (2022) vonden dat lavendel het
vertrouwen in robots juist wel vergrootte.
Eerder onderzoek naar vertrouwen in robots laat zien dat respondenten het advies van een
robot en dat van een mens ongeveer even vaak opvolgden (Pan & Steed, 2016). In dat onderzoek
konden deelnemers hulp vragen aan een mens, een avatar (een digitale representatie van een mens)
of een robot. De avatar werd het minst vertrouwd, mogelijk vanwege de beperkte gelijkenis met een
echt mens. Robots werden daarentegen als betrouwbaar gezien, waarschijnlijk vanwege hun
waargenomen intelligentie. Dit roept de vraag op in hoeverre de menselijke gelijkenis van een robot
bijdraagt aan vertrouwen, specifiek in een zorgcontext.
In het huidige experiment worden de studies van Pan en Steed (2016), Croijmans et al. (2023)
en Fraune et al. (2022) gecombineerd. Het onderzoek richt zich op de invloed van menselijke gelijkenis
en geur op het beleefde vertrouwen in zorginteracties. Er wordt gekeken of de aanwezigheid van
hexanal het vertrouwen vergroot ten opzichte van geen geur, en in hoeverre dit effect verschilt
afhankelijk van het uiterlijk van de virtuele interactiepartner: mens, avatar, of robot.
Doelstelling
Naam: Ryan van Dijk
Studentnummer: 852807676
AI-statement: Voor deze opdracht heb ik ChatGPT gebruikt. Ik heb deze gebruikt voor
feedback op de formulering, structuur en APA-opmaak van het verslag. De
analyses en interpretatie van de resultaten heb ik zelf uitgevoerd op basis
van de output uit Jamovi.
Cursus: Onderzoekspracticum Experimenteel Onderzoek (PB0422)
Examinatoren: dr. Ron Pat-El, dr. Natascha de Hoog en Xynthia Kavelaars
Inleverdatum: 7 juli 2026
, Samenvatting
Robots worden steeds vaker ingezet in de zorg, waarbij vertrouwen een belangrijke
voorwaarde is voor een succesvolle interactie tussen patiënt en zorgrobot. Het doel van dit onderzoek
was om te onderzoeken wat het effect was van geur (geen geur of hexanal) en het uiterlijk van een
virtuele interactiepartner (robot, foto of avatar) op het vertrouwen van volwassenen, en of het effect
van geur verschilde afhankelijk van het uiterlijk van de virtuele interactiepartner. Volwassen
deelnemers werden geworven via sociale media en universiteiten. Deelnemers werden willekeurig
toegewezen aan een ruimte met of zonder de geur hexanal en kregen vervolgens een robot, foto of
avatar als virtuele interactiepartner te zien tijdens een gesimuleerde fysiotherapiesituatie. Na afloop
vulden zij een vragenlijst in over hun vertrouwen in de virtuele interactiepartner. De gegevens werden
geanalyseerd met een 2 × 3 factoriële ANOVA. Er werd geen significant hoofdeffect gevonden van geur
op vertrouwen, F(1, 314) = 1.69, p = .194. Wel werd een significant hoofdeffect gevonden van uiterlijk,
F(2, 314) = 4.30, p = .014, en een significant interactie-effect tussen geur en uiterlijk, F(2, 314) = 12.05,
p < .001. Hieruit werd geconcludeerd dat het effect van hexanal op vertrouwen afhankelijk leek te zijn
van het uiterlijk van de virtuele interactiepartner. De bevindingen suggereerden dat geur alleen
mogelijk onvoldoende was om vertrouwen te vergroten en dat de mate waarin een virtuele
interactiepartner als menselijk werd ervaren hierbij een belangrijke rol speelde. Vervolgonderzoek is
nodig om te onderzoeken of deze bevindingen ook gelden tijdens daadwerkelijke interacties met
zorgrobots.
, Het effect van geur en menselijkheid van een robot op vertrouwen
Robots worden steeds vaker ingezet in de zorg, waar vertrouwen essentieel is voor succesvolle
interacties. In een verpleeghuis kunnen zorgrobots bijvoorbeeld helpen bij het herinneren aan
medicatie-inname, het demonstreren van oefeningen of het bieden van gezelschap, zoals door een
spel te spelen of een kort gesprek te voeren. Voor patiënten kan het echter moeilijk zijn om zich
comfortabel te voelen bij een robot in plaats van een menselijke zorgverlener. Een veelbelovende
aanpak om dit te verbeteren is het gebruik van geur, die de robot menselijker en betrouwbaarder kan
laten overkomen (Fraune et al., 2022).
Geuren kunnen vertrouwen beïnvloeden, zoals blijkt uit onderzoek naar lavendel. Sellaro et al.
(2015) vonden dat deelnemers die de geur van lavendel roken meer geld toevertrouwden aan een
fictieve partner dan deelnemers die pepermunt roken of geen geur waarnamen. Het effect lijkt toe te
schrijven aan hexanal, een geurcomponent die voorkomt in lavendel en menselijke lichaamsgeur. Van
Nieuwenburg et al. (2019) lieten zien dat mensen meer vertrouwen toonden in fictieve medespelers
wanneer ze hexanal (een soort grasachtige geur) roken, vergeleken met andere geuren.
Hoewel hexanal effectief lijkt in het vergroten van vertrouwen tijdens menselijke interacties,
is het effect op interacties met robots minder duidelijk. Croijmans et al. (2023) rapporteerden dat
hexanal geen effect had op vertrouwen in robots, terwijl Fraune et al. (2022) vonden dat lavendel het
vertrouwen in robots juist wel vergrootte.
Eerder onderzoek naar vertrouwen in robots laat zien dat respondenten het advies van een
robot en dat van een mens ongeveer even vaak opvolgden (Pan & Steed, 2016). In dat onderzoek
konden deelnemers hulp vragen aan een mens, een avatar (een digitale representatie van een mens)
of een robot. De avatar werd het minst vertrouwd, mogelijk vanwege de beperkte gelijkenis met een
echt mens. Robots werden daarentegen als betrouwbaar gezien, waarschijnlijk vanwege hun
waargenomen intelligentie. Dit roept de vraag op in hoeverre de menselijke gelijkenis van een robot
bijdraagt aan vertrouwen, specifiek in een zorgcontext.
In het huidige experiment worden de studies van Pan en Steed (2016), Croijmans et al. (2023)
en Fraune et al. (2022) gecombineerd. Het onderzoek richt zich op de invloed van menselijke gelijkenis
en geur op het beleefde vertrouwen in zorginteracties. Er wordt gekeken of de aanwezigheid van
hexanal het vertrouwen vergroot ten opzichte van geen geur, en in hoeverre dit effect verschilt
afhankelijk van het uiterlijk van de virtuele interactiepartner: mens, avatar, of robot.
Doelstelling
