Strafrechtelijke aansprakelijkheid
Week 1 – legaliteitsbeginsel, overgangsrecht en rechtsmacht
Subjectieve omstandigheden bij een sf opzet, schuld of niet-bepaald
Objectieve omstandigheden bij een sf wederrechtelijkheid, causaliteit en specifieke omstandigheden
van de strafbaarstelling.
Krenkingsdelict: strafrechtelijke reactie op de daadwerkelijke schending van een rechtsgoed.
Gevaarzettingsdelict: bedreiging van een rechtsgoed wordt strafbaar gesteld (vb
opruiing/poging/voorbereidingshandeling) preventie
- Abstracte gevaarzetting: geen daadwerkelijke gevaar ontstaan opruiing/onder invloed rijden)
- Concrete gevaarzetting: gevaar is ontstaan (brandstichting)
Formeel delict: voor strafbaarheid is een bepaalde handeling voldoende
Materieel delict: strafbaar gevolg
Het intreden van een bepaald gevolg kan op verschillende manieren in een delictsomschrijving
zijn gepositioneerd. Bij doodslag is schuldverband gericht op gevolg (dood moet opzettelijke zijn
veroorzaakt). Daarnaast wordt het gevolg vaak als strafverzwarende omstandigheid opgenomen, en dan
aan schuldverband onttrokken (alleen causaliteit is dan vereist)
Gemene delicten: aan iedereen gericht
kwaliteitsdelicten: gericht aan iemand in een speciale hoedanigheid (ook bestuurder auto valt hieronder)
Commissiedelict: sf door handelen begaan
Ommissiedelct: sf begaan door nalaten (verplichting tot betalen belasting/hulpverlenen/ verschijnen
getuigen)
- Omissie ook van belang voor moderne uitleg van deelneming: medeplegen (het niet-
distantiëren), feitelijk leidinggeven (dat ook door verwijtbaar stilzitten kan gebeuren).
Doleus delict: vorm van opzet in sf
Culpoos: vorm van schuld in sf
Gekwalificeerde delicten: strafverzwarend, voorbedachte rade, braak, intreden gevolg. Geen
opzet/schuld vereist, enkel causaliteit (= pechstrafrecht), daartegenover staat dat er vaak zo’n nauw
verband is dat er sprake is van een vorm van geaccepteerd risico
Geprivilegieerde delicten: strafvermindering, geringe hvh drugs voor eigen gebruik.
Voortdurende/ aflopende delicten: iemand van zijn vrijheid beroven/ iemand gevangen houden, bij
voortdurende delicten kun je denken aan samenloop en ne bis in idem
Legaliteitsbeginsel
staat in 1 Sr kan wijzen op geworteldheid van een dermate hecht juridisch fundament
, 1. De rationele mens maakt van te voren een afweging van de voor- en nadelen van gedrag.
Hiervoor is een duidelijke, voorafgaande, wettelijke strafbedreiging een belangrijk gezichtspunt
vanuit de preventie.
2. Democratische legitimatie van de rechtspleging
3. Rechtszekerheid verdachte. Deze rechtszekerheid heeft ook een keerzijde: iedereen wordt
geacht de wet te kennen.
Verbod van terugwerkende kracht (= nulla-poena) : Strafbaar is slechts wat strafbaar is gesteld. wetgever
heeft permanente opdracht te zorgen dat adequate strafwetgeving bij de tijd wordt gehouden.
HR Lex Mitior
Cassatie in het belang der wet. Art. 1.2 Sr. EHRM Scoppola. De HR vat rechtspraak samen over art. 1.2 Sr.
De HR ziet aanleiding zijn rechtspraak aan te scherpen wat betreft veranderingen in regels van
sanctierecht. Voor die regels, die zowel het specifieke strafmaximum als meer algemene regels met
betrekking tot de sanctieoplegging kunnen betreffen, heeft voortaan te gelden dat een sedert het plegen
van het delict opgetreden verandering door de rechter met onmiddellijke ingang - en dus zonder toetsing
aan de maatstaf van het gewijzigd inzicht van de strafwetgever omtrent de strafwaardigheid van de
vóór de wetswijziging begane strafbare feiten - moet worden toegepast, indien en voor zover die
verandering in de voorliggende zaak ten gunste van de verdachte werkt. Opmerking verdient in dit
verband dat eventueel door de wetgever geformuleerde bijzondere overgangsbepalingen zullen moeten
passen binnen internationale regelgeving. Indien dat niet het geval is, zal de rechter deze bepalingen
buiten toepassing moeten laten. De HR blijft echter bij zijn bestendige rechtspraak met betrekking tot
veranderingen die verband houden met delictsomschrijvingen, waaronder begrepen veranderingen in de
bestanddelen alsmede het vervallen van strafbaarstellingen, bijvoorbeeld in verband met de invoering
van een ander handhavingsregime. Daarbij merkt de HR op dat die rechtspraak goede grond heeft
omdat de strafrechtelijke aansprakelijkheid in beginsel wordt bepaald door de regelgeving die geldt ten
tijde van het plegen van het strafbare feit. Een uitzondering daarop wordt echter gerechtvaardigd
ingeval sprake is van een verandering van inzicht van de wetgever omtrent de strafwaardigheid van de
vóór de wetswijziging begane strafbare feiten.
Dat inzicht kan overigens ook door de wetgever worden vastgelegd in bijzondere overgangsbepalingen -
hetgeen de duidelijkheid ten goede komt.
Soort en hoogte van straf mag bij verdachte niet ten nadelen werken. Het nieuwe recht mag alleen
worden toegepast als dat voor de verdachte gunstiger is (lex mitior)
De gewijzigde rechtsovertuiging van de wetgever, gewijzigd inzicht over de strafwaardigheid van
de gedraging.
, Gebod van toegankelijke en scheppende normen
precies geformuleerde en goed toegankelijke wetgeving
- Waken voor toegankelijkheid vh recht: oa publicatie vd rechtsspraak
- Voorzienbaarheid en voorspelbaarheid (lex certa)
- Soms is vaagheid onvermijdelijk bestanddelen waarin een oordeel tot uitdrukking wordt
gebracht. Als het maar niet te vaag is
Grenzen aan interpretatievrijheid van de strafrechter
IN SR VERBOD OP REDENERING NAAR ANALOGIE PROBLEMATISERING VAN EXTENSIEVE
INTERPRETATIE. interpretatie mag niet leiden tot een wezensvreemde toepassing van het delict.
Het legaliteitsbeginsel in Straatburgs perspectief, EHRM 22 november 1995
Deze zaak gaat over een verkrachting binnen het huwelijk. Een man uit Engeland werd daarvoor
aangeklaagd en veroordeeld. De man is echter van mening dat art. 7 EVRM geschonden is. Dat artikel
zegt dat niemand mag worden veroordeeld voor een op het moment van plegen niet strafbaar feit, het
legaliteisbeginsel.
Het oordeel is echter: het vernederende karakter van verkrachting is dermate evident dat veroordeling
van een man wegens poging tot verkrachting van zijn vrouw niet in strijd is met het doel en strekking van
art. 7. Artikel 7 is dus niet geschonden
Rechtsmacht
Territorialiteitsbeginsel op eigen grondgebied een sf gepleegd.
Extraterritoriale werking
Negatieve werking: Erkenning van de soevereiniteit van andere landen vergt een terughoudende
opstelling. In Nederland wordt drugs gedoogd, probleem als net over de grens bij Duitsland iemand
drugs bijheeft ‘drugshandel’.
Passief nationaliteitsbeginsel: Delicten tegen Nederlanders begaan, nationaliteit slachtoffer is beslissend.
Kan spanning opleveren met territorialiteitsbeginsel ander land.
Actief personaliteitsbeginsel: De Nederlander die in het buitenland een sf pleegt.
Dubbele strafbaarheid: feit dient zowel in nl als land van pleging een sf te zijn!
Het arrest Linquenda (HR 17-03-1987, NJ 1987, 887)[1] is een arrest van de Nederlandse Hoge Raad dat
betrekking heeft op de betekenis van "wettelijk voorschrift" in artikel 184 Sr — niet voldoen aan een
ambtelijk bevel krachtens wettelijk voorschrift.
Casus
Verdachte deed dienst als kapitein van een Nederlandse vissersboot, de Linquenda, UK 368. Op 17 april
1982 kreeg hij binnen de Noorse economische zone van de Noordzee controle van de Noorse marine die
toezicht hield op de naleving van de Noorse bepalingen inzake visvangst. Toen vervolgens op grond van
Week 1 – legaliteitsbeginsel, overgangsrecht en rechtsmacht
Subjectieve omstandigheden bij een sf opzet, schuld of niet-bepaald
Objectieve omstandigheden bij een sf wederrechtelijkheid, causaliteit en specifieke omstandigheden
van de strafbaarstelling.
Krenkingsdelict: strafrechtelijke reactie op de daadwerkelijke schending van een rechtsgoed.
Gevaarzettingsdelict: bedreiging van een rechtsgoed wordt strafbaar gesteld (vb
opruiing/poging/voorbereidingshandeling) preventie
- Abstracte gevaarzetting: geen daadwerkelijke gevaar ontstaan opruiing/onder invloed rijden)
- Concrete gevaarzetting: gevaar is ontstaan (brandstichting)
Formeel delict: voor strafbaarheid is een bepaalde handeling voldoende
Materieel delict: strafbaar gevolg
Het intreden van een bepaald gevolg kan op verschillende manieren in een delictsomschrijving
zijn gepositioneerd. Bij doodslag is schuldverband gericht op gevolg (dood moet opzettelijke zijn
veroorzaakt). Daarnaast wordt het gevolg vaak als strafverzwarende omstandigheid opgenomen, en dan
aan schuldverband onttrokken (alleen causaliteit is dan vereist)
Gemene delicten: aan iedereen gericht
kwaliteitsdelicten: gericht aan iemand in een speciale hoedanigheid (ook bestuurder auto valt hieronder)
Commissiedelict: sf door handelen begaan
Ommissiedelct: sf begaan door nalaten (verplichting tot betalen belasting/hulpverlenen/ verschijnen
getuigen)
- Omissie ook van belang voor moderne uitleg van deelneming: medeplegen (het niet-
distantiëren), feitelijk leidinggeven (dat ook door verwijtbaar stilzitten kan gebeuren).
Doleus delict: vorm van opzet in sf
Culpoos: vorm van schuld in sf
Gekwalificeerde delicten: strafverzwarend, voorbedachte rade, braak, intreden gevolg. Geen
opzet/schuld vereist, enkel causaliteit (= pechstrafrecht), daartegenover staat dat er vaak zo’n nauw
verband is dat er sprake is van een vorm van geaccepteerd risico
Geprivilegieerde delicten: strafvermindering, geringe hvh drugs voor eigen gebruik.
Voortdurende/ aflopende delicten: iemand van zijn vrijheid beroven/ iemand gevangen houden, bij
voortdurende delicten kun je denken aan samenloop en ne bis in idem
Legaliteitsbeginsel
staat in 1 Sr kan wijzen op geworteldheid van een dermate hecht juridisch fundament
, 1. De rationele mens maakt van te voren een afweging van de voor- en nadelen van gedrag.
Hiervoor is een duidelijke, voorafgaande, wettelijke strafbedreiging een belangrijk gezichtspunt
vanuit de preventie.
2. Democratische legitimatie van de rechtspleging
3. Rechtszekerheid verdachte. Deze rechtszekerheid heeft ook een keerzijde: iedereen wordt
geacht de wet te kennen.
Verbod van terugwerkende kracht (= nulla-poena) : Strafbaar is slechts wat strafbaar is gesteld. wetgever
heeft permanente opdracht te zorgen dat adequate strafwetgeving bij de tijd wordt gehouden.
HR Lex Mitior
Cassatie in het belang der wet. Art. 1.2 Sr. EHRM Scoppola. De HR vat rechtspraak samen over art. 1.2 Sr.
De HR ziet aanleiding zijn rechtspraak aan te scherpen wat betreft veranderingen in regels van
sanctierecht. Voor die regels, die zowel het specifieke strafmaximum als meer algemene regels met
betrekking tot de sanctieoplegging kunnen betreffen, heeft voortaan te gelden dat een sedert het plegen
van het delict opgetreden verandering door de rechter met onmiddellijke ingang - en dus zonder toetsing
aan de maatstaf van het gewijzigd inzicht van de strafwetgever omtrent de strafwaardigheid van de
vóór de wetswijziging begane strafbare feiten - moet worden toegepast, indien en voor zover die
verandering in de voorliggende zaak ten gunste van de verdachte werkt. Opmerking verdient in dit
verband dat eventueel door de wetgever geformuleerde bijzondere overgangsbepalingen zullen moeten
passen binnen internationale regelgeving. Indien dat niet het geval is, zal de rechter deze bepalingen
buiten toepassing moeten laten. De HR blijft echter bij zijn bestendige rechtspraak met betrekking tot
veranderingen die verband houden met delictsomschrijvingen, waaronder begrepen veranderingen in de
bestanddelen alsmede het vervallen van strafbaarstellingen, bijvoorbeeld in verband met de invoering
van een ander handhavingsregime. Daarbij merkt de HR op dat die rechtspraak goede grond heeft
omdat de strafrechtelijke aansprakelijkheid in beginsel wordt bepaald door de regelgeving die geldt ten
tijde van het plegen van het strafbare feit. Een uitzondering daarop wordt echter gerechtvaardigd
ingeval sprake is van een verandering van inzicht van de wetgever omtrent de strafwaardigheid van de
vóór de wetswijziging begane strafbare feiten.
Dat inzicht kan overigens ook door de wetgever worden vastgelegd in bijzondere overgangsbepalingen -
hetgeen de duidelijkheid ten goede komt.
Soort en hoogte van straf mag bij verdachte niet ten nadelen werken. Het nieuwe recht mag alleen
worden toegepast als dat voor de verdachte gunstiger is (lex mitior)
De gewijzigde rechtsovertuiging van de wetgever, gewijzigd inzicht over de strafwaardigheid van
de gedraging.
, Gebod van toegankelijke en scheppende normen
precies geformuleerde en goed toegankelijke wetgeving
- Waken voor toegankelijkheid vh recht: oa publicatie vd rechtsspraak
- Voorzienbaarheid en voorspelbaarheid (lex certa)
- Soms is vaagheid onvermijdelijk bestanddelen waarin een oordeel tot uitdrukking wordt
gebracht. Als het maar niet te vaag is
Grenzen aan interpretatievrijheid van de strafrechter
IN SR VERBOD OP REDENERING NAAR ANALOGIE PROBLEMATISERING VAN EXTENSIEVE
INTERPRETATIE. interpretatie mag niet leiden tot een wezensvreemde toepassing van het delict.
Het legaliteitsbeginsel in Straatburgs perspectief, EHRM 22 november 1995
Deze zaak gaat over een verkrachting binnen het huwelijk. Een man uit Engeland werd daarvoor
aangeklaagd en veroordeeld. De man is echter van mening dat art. 7 EVRM geschonden is. Dat artikel
zegt dat niemand mag worden veroordeeld voor een op het moment van plegen niet strafbaar feit, het
legaliteisbeginsel.
Het oordeel is echter: het vernederende karakter van verkrachting is dermate evident dat veroordeling
van een man wegens poging tot verkrachting van zijn vrouw niet in strijd is met het doel en strekking van
art. 7. Artikel 7 is dus niet geschonden
Rechtsmacht
Territorialiteitsbeginsel op eigen grondgebied een sf gepleegd.
Extraterritoriale werking
Negatieve werking: Erkenning van de soevereiniteit van andere landen vergt een terughoudende
opstelling. In Nederland wordt drugs gedoogd, probleem als net over de grens bij Duitsland iemand
drugs bijheeft ‘drugshandel’.
Passief nationaliteitsbeginsel: Delicten tegen Nederlanders begaan, nationaliteit slachtoffer is beslissend.
Kan spanning opleveren met territorialiteitsbeginsel ander land.
Actief personaliteitsbeginsel: De Nederlander die in het buitenland een sf pleegt.
Dubbele strafbaarheid: feit dient zowel in nl als land van pleging een sf te zijn!
Het arrest Linquenda (HR 17-03-1987, NJ 1987, 887)[1] is een arrest van de Nederlandse Hoge Raad dat
betrekking heeft op de betekenis van "wettelijk voorschrift" in artikel 184 Sr — niet voldoen aan een
ambtelijk bevel krachtens wettelijk voorschrift.
Casus
Verdachte deed dienst als kapitein van een Nederlandse vissersboot, de Linquenda, UK 368. Op 17 april
1982 kreeg hij binnen de Noorse economische zone van de Noordzee controle van de Noorse marine die
toezicht hield op de naleving van de Noorse bepalingen inzake visvangst. Toen vervolgens op grond van
