Samenvatting Ontwikkelingspsychologie H1 | UGent

SAMENVATTING ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE
HOOFDSTUK 1: GESCHIEDENIS, THEORIE EN ONDERZOEKSSTRATEGIEËN

INLEIDING

ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE

- Een wetenschap die stabiliteit en verandering van gedrag wil begrijpen over de levensloop
o In verschillende domeinen: fysiek, perceptueel, cognitief, emotioneel, en sociaal
o Met interesse voor beïnvloedende factoren voor ontwikkeling
- Is ook toegepast: heeft belang voor de praktijk
o Growth mindset = als ik iets wil, kan ik het bereiken
 Je probeert obstakels uit de weg te ruimen dus de kan is groter dat je succes hebt in het
leren van nieuwe dingen
Carol Dweck  Kan door interventies bevorderd worden en men presteert dan ook beter
o Fixed mindset = ik kan het of kan het niet, maar er is niets meer aan te doen
 Negatieve kritiek wordt persoonlijk genomen dus er wordt niet verder gegaan dan dat
(onderpresteren)
- Is interdisciplinair: ontwikkelt zich door gecombineerde inspanningen uit vele wetenschappen

THEORIE

- Een geordend en samenhangend geheel van uitspraken dat gedrag beschrijft, verklaart en voorspelt
o Bijvoorbeeld: Hechting
 Ontwikkeling van hechtingsrelatie in 1ste jaar (beschrijven)
 Waarom ontwikkelt die band zich? (verklaren)
 Wat is het gevolg hiervan voor latere hechtingsrelaties? (voorspellen)

Bv. gedrag van een vrouw
- Wordt snel jaloers
- Kan haar woede moeilijk uiten
- Reageert zwaar op momenten van scheiding
 lijken diverse fenomenen maar met behulp van de hechtingstheorie zien we dat dit symptomen zijn van
angstige hechtingsstijl

- Nut van theorie
o Begrijpen: geeft richting en betekenis aan wat we zien
o Basis voor praktijk: weten wat te doen
o Behoefte aan wetenschappelijke bevestiging: belang van replicatie

BASISVRAGEN VAN ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGIE


CONTINU OF DISCONTINU?




1

,Continu Discontinu ÉEN VERLOOP OF MEERDERE?
 Kwantitatieve verandering:  Kwalitatieve verandering: -Vroeger: aanhangers van
uitbreiden van al bestaande nieuwe manier van stadiatheorieën (Freud, Piaget,
vaardigheden (de reageren in specifieke
Erikson, Kohlberg)
hoeveelheid die je daarvan periodes
hebt/intensiteit verhoogt)  Abrupte verandering, o Zelfde sequentie van
 Vaak geleidelijke verandering plotse ommezwaai, crisis ontwikkeling, universeel &
– gradueel (niet altijd) (fasen, stadia) unidimensioneel (1 verloop)
- Nu: meerdere vormen van
ontwikkeling mogelijk door unieke combinaties van persoonlijke en omgevingskenmerken


ERFELIJKHEID OF OMGEVING?
Erfelijkheid (nature) Omgeving (nurture)
 Biologische theorieën  Milieutheorieën
 Aangeboren biologische eigenschappen  Fysische en sociale invloeden uit de omgeving
 Nadruk op ontwikkeling als endogeen = van  Nadruk op ontwikkeling als exogeen = van
binnenuit gestuurd buitenuit gestuurd
 Benadrukken stabiliteit & belang van erfelijkheid  Beklemtonen plasticiteit of veranderbaarheid
 Omgeving is belangrijk bij vroege ervaring  Omgeving is hele leven door belangrijk
 Maturatie = blauwdruk/grondplan die zich met
een kracht, die je niet kan tegenhouden,
manifesteert naarmate we ouder worden
 Lot is gedetermineerd

Tegenwoordig achterhaalde discussie want erfelijkheid en omgeving spelen op een complexe manier op elkaar
in

STRUCTURELE KENMERKEN


LEVENSLOOPPERSPECTIEF

- Belangrijke vertegenwoordiger van dynamische systeembenadering = menselijk leven zien als een open
systeem dat zich uitstrekt van de bevruchting tot de dood met een complex samenspel van biologische,
sociale en persoonlijke factoren
- Gegroeid uit onderzoek naar volwassenen en ouderen
- Ontwikkeling als
o Levenslang leren, multidimensioneel en veervormig, plastische, ingebed in verschillende contexten

LEVENSLANG

- In tegenstelling tot Freud, Piaget & Kohlberg
o Volwassenheid is de ontwikkeling van vele mogelijkheden
o Levenslange ontwikkeling
- Drie brede domeinen van ontwikkeling die intraheren
o Fysiek
o Cognitief
o Emotioneel en sociaal

Prenataal Bevruchting – geboorte
Baby en peuter Geboorte – 2 jaar
Vroege kindertijd 2-6 jaar
Lagere schoolleeftijd 6-11 jaar
Adolescentie 11-18 jaar
Vroege volwassenheid 18-40 jaar
Middelbare volwassenheid 40-65 jaar
Late volwassenheid 65 jaar – overlijden

2

,MULTIDIMENSIONEEL EN DIRECTIONEEL

- Multidimensioneel is bepaald door een complex samenspel van biologische, psychologische en sociale
factoren
- Multidirectioneel of veelvormig (in verschillende richtingen)
o Vooruitgang en achteruitgang over alle domeinen heen
 Bv. in de late volwassenheid gaan mensen fysiek achteruit, maar op vlak van emotionele
regulatie blijven ze toch nog stappen vooruit zetten
o Vooruit en achteruitgang binnen zelfde domein
 Bv. in de late volwassenheid gaat het op cognitief vlak (informatieverwerkingssnelheid)
achteruit, maar het probleemoplossend denken neemt verder toe

PLASTICITEIT

- Kneedbaarheid, veranderbaarheid, veel veerkracht en weerbaarheid
- Grote verschillen tussen individuen
- Capaciteit tot veranderbaarheid neemt af over tijd (toenemende rigiditeit = we worden minder flexibel)

 het is nooit te laat om te veranderen, er blijft ruimte voor

VERSCHILLENDE CONTEXTEN

- Invloeden op ontwikkeling
o Leeftijdsgebonden: gebeurtenissen sterk gebonden aan leeftijd en daardoor voorspelbaar
(normatief)
 Bv. alcohol mogen drinken, leerplicht (transities), fysieke ontwikkeling
o Gebonden aan geschiedenis: ervaren door mensen geboren rond zelfde tijdstip, cohort of generatie
 Bv. corona, digitale transitie onderwijs, oorlog, klimaatcrisis,..
o Niet-normatief: onregelmatige gebeurtenissen, beperkt aantal mensen, niet voorspelbaar
 Bv. ziekte, verlies ouder of belangrijke persoon, lotto winnen, maar ook eigen keuzes zoals
een scheiding

Soort invloed
Leeftijd Historisch Niet-normatief
Voorspelbaar Ja Ja/neen Neen
Wie Iedereen Cohort/generatie Enkele personen

INHOUDELIJKE TYPERING VAN ONTWIKKELINGSPSYCHOLOGISCHE THEORIEËN


WETENSCHAPPELIJKE VOORVADERS

EVOLUTIETHEORIE – DARWIN (VERKLARING)

- Natuurlijke selectie: organismen met bepaalde eigenschappen (adaptaties) slagen er beter in om te
overleven
- Seksuele selectie: eigenschappen die bijdragen tot reproductieve succes van organisme
- Beide soorten eigenschappen hebben een grotere kans om overgeërfd te worden, zodat alleen goed
aangepaste soorten overleven (‘survival of the fittest’)
- Betekenis van evolutietheorie voor ontwikkelingspsychologie
o Deze vaststellingen worden door ontwikkelingspsychologen toegepast op de mens: bepaalde
eigenschappen en gedragingen zijn nuttig voor onze overleving
 Bv. hoe komt het dat woede bij mensen vroeger opkomt dan andere emoties

3
soort geëv
zien/restan
ontwikkele
In de ma

, er dat we individueel
n zien van hoe we als
eerd zijn

kan
o Recapitulatietheorie: ontogenese (ontwikkeling van mens gedurende een mensenleven, geboorte
tot dood) als herhaling van fylogenese (de ontwikkeling of evolutie van de mens als soort, over




je
verschillende generaties heen)
 Van eenvoudig naar complex




sporen
 Theorie is achterhaald



RECAPITULATIETHEORIE TOEGEPAST OP DE ONTWIKKELING VAN SPEL
Vroege kindertijd (0-4 jaar) Kindertijd (4-8 jaar)
Stadium van dieren Stadium nomadische mensen (vissen & jagen)
Bv. gooien met dingen, kloppen Bv. tikkertje, verstoppertje
Pre-adolescentie (8-12 jaar) Adolescentie (12-24 jaar)
Overgang sedentair bestaan Stadium van beschaving
Bv. forten en tenten bouwen, kampen maken Bv. hobby’s

NORMATIEVE BENADERING – HALL, GESEL (BESCHRIJVING)

- Grootscheeps onderzoek om leeftijdsgemiddelden en typische ontwikkeling (‘de norm’) in kaart te brengen
- Beschrijving leidt tot vaststelling van geordend patroon van veranderingen: bevestigt maturatie-idee
 endogeen, nature

TESTBEWEGING – BINET (VOORSPELLING)

- Stanford-Binet intelligentietests: identificeren van kinderen met leerproblemen
o Interesse in individuele verschillen in ontwikkeling groeit
o Men wil ook een norm opstellen


PSYCHO-ANALYSE

- Visie: kinderen gaan door reeks stadia waarin conflicten tussen biologische driften en sociale
verwachtingen
o De oplossing hiervoor bepaalt psychisch functioneren
- Psychoseksuele theorie: hoe ouders omgaan met impulsen van kinderen in eerste levensjaren bepaalt de
ontwikkeling van de persoonlijkheid
- De menselijke psyche bevat een interne bron van vaste psychische energie die gedrag motiveert
- Twee basisdriften
o Eros: gericht op leven, plezier (libido) Afwisseling tussen zoektocht naar liefde, maar
o Thanatos: gericht op destructie, dood ook naar het bouwen van een eigen identiteit
- Persoonlijkheidsontwikkeling is het gevolg hoe het individu omgaat met deze driften
- Menselijke geest deelt zich op in 3 structuren
o Id: bron van biologische basisbehoeften en verlangens Menselijke geest als waterbuizensysteem
 Geregeerd door een primair denkproces zonder logica
- Kranen open: ID promineert
 Opereert volgens het lustprincipe
(neurotische angst)
o Ego: bewuste en rationele kant van de mens
- Kranen dicht: SUPER-EGO promineert
 Werkt aan de hand van het realiteitsprincipe
(morele angst)
 Geregeerd door ‘secundair procesdenken’
- Druk afleiden: EGO bemiddelt
o Superego: geweten, regels van de maatschappij volgen
 Vertegenwoordigt het deel dat de normen en waarden van de maatschappij internaliseert
 Aangeleerd door socialisatie
 Het ‘goede’ wordt beloond (trots), het ‘slechte’ wordt bestraft (schaamte)

PSYCHOSEKSUELE STADIA

Oraal Geboorte – 1 jaar
Anaal 1-3 jaar
Fallisch 3-6 jaar
4