2022-2023 Comparatieve en internationale pedagogiek
Geert Devos
SAMENVATTING COMPARATIEVE EN
INTERNATIONALE PEDAGOGIEK
INLEIDING
WAT IS HET?
COMPARATIEF
Is het vergelijken van onderwijssystemen en zo het eigen onderwijssysteem beter leren kennen. Je gaat
stilstaan bij dingen waar je daarvoor nooit aan gedacht hebt.
- Bestaan van onderwijsvormen
o aso, bso, tso
We gaan in de eerste paar jaar van sec onderwijs gaan we die opsplitsing nog niet maken
veel discussie en compromissen zoeken
Buitenlandse systemen kennen dat niet tot hun 16jaar
Het kan dus perfect dat je die keuze uitstelt, bij ons is dat al een groot probleem
bij de leeftijd van 14 jaar
We veronderstellen dingen die eig niet helemaal kloppen
- Vrije schoolkeuze
o Vrij kunnen kiezen naar welke school we gaan
- Toegang hoger onderwijs
o Bij ons niet zo duur (ivm anderen!!)
Ze willen zelf nog duurder maken
o In Engeland bv. 10 000 pond
o In Amerika: 30 000 dollar gemiddeld
Is zeer normaal om te lenen om studies te betalen
Kan ook veel meer zijn!!
Niet alleen lening voor huis, maar ook om studies af te betalen
Biden wil hier iets aan doen
o Wij vinden 1000 euro veel, maar ivm andere onderwijssystemen is dit vrij goedkoop
o Wij kunnen ook kiezen waar we naartoe gaan, behalve bij geneeskunde (ingangsexamen)
In andere landen is middelbaar bepalend voor waar je naartoe mag en waar niet
Je moet ook altijd een ingangsexamen doen om te mogen beginnen aan een studie
Deze ‘vanzelfsprekende’ zaken hangen vast aan cultuur. Door dit soort vergelijkingen beseffen we meer en we
leren het erkennen maatschappelijke keuze/cultuur
Je kan niet spreken over ‘kwaliteit van onderwijs’, want cultuur gaat andere klemtonen leggen relatief dus,
veel relatiever dan we vaak willen geloven
Soft power: gaat niet om harde macht/regels en decreten die opgelegd worden, maar is een manier van
denken die mensen en onderwijssystemen beïnvloeden Op een manier waardoor het geen dwingend
karakter heeft
1
,2022-2023 Comparatieve en internationale pedagogiek
Geert Devos
INTERNATIONAAL
- EU
o Grote invloed op ons
o Bologna-akkoord: we zouden ervoor moeten zorgen dat het hoger onderwijs van de Europese
landen bekend is voor elkaar
Ze moeten weten van uitwisselingsstudenten welk diploma ze hebben of willen
nastreven
Uitwisselen van mensen binnen EU bevorderen
Gelijkvorming maken van onderwijs
o Licenciaat was niet gekend behalve in België andere termen worden gehanteerd
o Zelfde stramien van maken
Bachelor/master
- VN
o Hebben een handvest gelanceerd voor alle landen van EU voor alle mensen met een beperking
o Iedereen zou moeten volwaardig opgenomen worden in de maatschappij ongeacht een beperking
o Geleid tot invoering M-decreet
Gevolg van akkoord dat is gesloten binnen VN
- OESO
o PISA-testen
Spraken van globalisering: wat doen anderen en wat kunnen we overnemen? Dit vormt een veel sterkere
internationale beweging.
1. ALGEMENE PRINCIPES
STROMINGEN IN VERGELIJKENDE PEDAGOGIEK
MODERNISERING
KLASSIEKE ECONOMISCHE THEORIEËN
Uitgangspunt: de overheid mag niet teveel ingrijpen, maar moet terughoudend zijn en moet het gheel
overlaten aan andere spelers (privé, of gedecentraliseerde eenheden), waarbij keuzevrijheid een belangrijke rol
speelt.
Een bescheiden overheid die zich focust op
- Zich beperken tot de spelregels van de vrije markt
o Eerlijke concurrentie, voldoende vraag en aanbod
o Geen monopolie van 1 bedrijf die de markt domineert
- Klemtoon leggen op het uiteindelijke resultaat
o Output die door het onderwijs wordt gerealiseerd
o Hoe bereik je dat en hoe meet je dat?
Wereldbank/IMF
- Leningen aan landen
o Goedkope lening toestaan en is om te helpen, maar rekening houden met een aantal principes
Overheid mag niet teveel regels opleggen
Aantonen dat je aandacht hebt voor prestaties
2
,2022-2023 Comparatieve en internationale pedagogiek
Geert Devos
Hoe ga je om met het geld dat je krijg, worden zo de prestaties bevordert?
Human capital theory
Theorie die zegt ‘dat een bedrijf en de economie niet alleen afhankelijk zijn van het investeren in industrie en
machines, maar zijn ook afhankelijk van investeren in de mensen (arbeidskracht) dus onderwijs is een
belangrijke component onderwijs zorgt ervoor dat mensen opgeleid zijn
Denison
Inkomensverschillen worden beïnvloed door onderwijs dat mensen genoten hebben. Heeft dus voor een groot
deel te maken met het verschil in opleiding. Slechts 2/5 de van de verschillen kunnen door andere variabelen te
maken hebben.
STRUCTUREEL-FUNCTIONALISTISCH
Onderwijs is vooral belangrijk om onze maatschappij verder te kunnen zetten en te reproduceren. Dus om wat
we nu doen, te kunnen blijven doen. Maar hoe is onderwijs functioneel om onze maatschappij beter te maken,
zonder ze fundamenteel te veranderen? We willen geen ideologische discussies of aandacht voor grote sociale
conflicten. Cijfers spelen hier een belangrijke rol, maar vaak wordt onderwijs gereduceerd tot deze cijfers.
Het Westerse onderwijs is (zogezegd) het voorbeeld van hoe het moet en andere landen moeten dit volgen.
Hierdoor wordt de sociale context onderschat, de realiteit verengd en de vernieuwing wordt beperkt tot
bestaande structuren.
Grote internationale organisaties zijn hier ook bij betrokken. Ze hanteren een positivistische methode waar
onderwijs bestudeerd wordt vanuit observaties, objectiveerbare aspecten en waar ze wetmatigheden uit
afleiden die uiteindelijk iets zeggen over de onderliggende aspecten.
Econometrische modellen
- Input: aanwezigheid schoolboeken, niveau leraars, hoeveelheid leraren
- Output: prestaties, werkgelegenheid
Context school
- Onderwijsnet
- Stad/platteland
- Grootte school
Mediërende variabelen
Input leerlingen
Output
- Onderwijstijd
- Leeftijd - Grootte klas - Leerprestaties
- Opleiding moeder - Ratio leerlingen/leerkracht - Drop out
- IQ - Nascholing leerkrachten
Input middelen
- Schoolboeken
- Opleiding leerkrachten
3
, 2022-2023 Comparatieve en internationale pedagogiek
Geert Devos
KRITISCHE PERSPECTIEVEN
Is kritisch over het modernistisch perspectief. Volgens dit perspectief is onderwijs een manier om bepaalde
machtsverhoudingen te bestendigen, om een bepaalde soort van onderdrukking voort te zetten en
emancipatie van onderdrukte groepen te vermijden. Studies zijn niet gericht op beschrijving van
onderwijssystemen, maar wel op processen van verandering bij participanten.
Onderwijsorganisatie is een sociaal construct. We moeten niet proberen beschrijven hoe een
onderwijssysteem in elkaar zit, maar wel hoe je er verandering in brengt. Sociale interactie is belangrijk, zo
ontstaat betekenis in de klas.
Ze geven kritiek op internationale organisaties die het beleid in landen beïnvloeden, ze staan te veraf van de
concrete werkelijkheid. Goed onderwijs gebeurt dicht bij de mensen die het uiteindelijk realiseren. Wel bewust
zijn van de moeilijke voorspelbaarheid, veralgemeenbaarheid en niet makkelijk om over te dragen.
FREIRE
- Onderwijs zien als mogelijkheid om mensen te emanciperen, zich bewustmaken van het feit dat ze
onderdrukt worden en vanaf daar stappen te zetten om onderdrukking tegen te gaan
- Toenemen van zelfbewustzijn bij de mensen
KRITIEK FUNCTIONALISME
- Onderwijs houdt sociale onrechtvaardigheid in stand
- Betutteling van het Westen t.o.v. 3e wereld, die afhankelijk blijft
- Alleen aandacht voor output, niet voor processen tussen input en output
o Weerstanden, aanpassingen, eigen interpretaties
METHODE
- Theoretisch (andere onderzoeksthema’s)
o Macht en rol van de staat in onderwijs
o Onderwijsprocessen die reproductie veroorzaken
o Problemen van ongelijke toegang, minderheden
- Analyse-eenheid van comparatief onderzoek
o Natiestaat
o Vergelijking minderheden, vrouwen,.. met mainstream
- Methodologisch
o Niet alleen bezig zijn met kwantitatief onderzoek
Niet per se tegen, maar ook aandacht voor kwalitatief onderzoek
o Meer sociaal, fenomenologische benadering
o Biografische methodes, observatie, casestudies, etnografisch,..
WERELDSYSTEEM PERSPECTIEVEN
In principe evolueren onderwijssystemen in dezelfde richting en het is belangrijk om deze richting voor een
deel in kaart te brengen. Dit is een vorm van globalisering, niet teveel bezig zijn met nationale factoren, maar
kijken naar wat er internationaal gebeurt.
4
Geert Devos
SAMENVATTING COMPARATIEVE EN
INTERNATIONALE PEDAGOGIEK
INLEIDING
WAT IS HET?
COMPARATIEF
Is het vergelijken van onderwijssystemen en zo het eigen onderwijssysteem beter leren kennen. Je gaat
stilstaan bij dingen waar je daarvoor nooit aan gedacht hebt.
- Bestaan van onderwijsvormen
o aso, bso, tso
We gaan in de eerste paar jaar van sec onderwijs gaan we die opsplitsing nog niet maken
veel discussie en compromissen zoeken
Buitenlandse systemen kennen dat niet tot hun 16jaar
Het kan dus perfect dat je die keuze uitstelt, bij ons is dat al een groot probleem
bij de leeftijd van 14 jaar
We veronderstellen dingen die eig niet helemaal kloppen
- Vrije schoolkeuze
o Vrij kunnen kiezen naar welke school we gaan
- Toegang hoger onderwijs
o Bij ons niet zo duur (ivm anderen!!)
Ze willen zelf nog duurder maken
o In Engeland bv. 10 000 pond
o In Amerika: 30 000 dollar gemiddeld
Is zeer normaal om te lenen om studies te betalen
Kan ook veel meer zijn!!
Niet alleen lening voor huis, maar ook om studies af te betalen
Biden wil hier iets aan doen
o Wij vinden 1000 euro veel, maar ivm andere onderwijssystemen is dit vrij goedkoop
o Wij kunnen ook kiezen waar we naartoe gaan, behalve bij geneeskunde (ingangsexamen)
In andere landen is middelbaar bepalend voor waar je naartoe mag en waar niet
Je moet ook altijd een ingangsexamen doen om te mogen beginnen aan een studie
Deze ‘vanzelfsprekende’ zaken hangen vast aan cultuur. Door dit soort vergelijkingen beseffen we meer en we
leren het erkennen maatschappelijke keuze/cultuur
Je kan niet spreken over ‘kwaliteit van onderwijs’, want cultuur gaat andere klemtonen leggen relatief dus,
veel relatiever dan we vaak willen geloven
Soft power: gaat niet om harde macht/regels en decreten die opgelegd worden, maar is een manier van
denken die mensen en onderwijssystemen beïnvloeden Op een manier waardoor het geen dwingend
karakter heeft
1
,2022-2023 Comparatieve en internationale pedagogiek
Geert Devos
INTERNATIONAAL
- EU
o Grote invloed op ons
o Bologna-akkoord: we zouden ervoor moeten zorgen dat het hoger onderwijs van de Europese
landen bekend is voor elkaar
Ze moeten weten van uitwisselingsstudenten welk diploma ze hebben of willen
nastreven
Uitwisselen van mensen binnen EU bevorderen
Gelijkvorming maken van onderwijs
o Licenciaat was niet gekend behalve in België andere termen worden gehanteerd
o Zelfde stramien van maken
Bachelor/master
- VN
o Hebben een handvest gelanceerd voor alle landen van EU voor alle mensen met een beperking
o Iedereen zou moeten volwaardig opgenomen worden in de maatschappij ongeacht een beperking
o Geleid tot invoering M-decreet
Gevolg van akkoord dat is gesloten binnen VN
- OESO
o PISA-testen
Spraken van globalisering: wat doen anderen en wat kunnen we overnemen? Dit vormt een veel sterkere
internationale beweging.
1. ALGEMENE PRINCIPES
STROMINGEN IN VERGELIJKENDE PEDAGOGIEK
MODERNISERING
KLASSIEKE ECONOMISCHE THEORIEËN
Uitgangspunt: de overheid mag niet teveel ingrijpen, maar moet terughoudend zijn en moet het gheel
overlaten aan andere spelers (privé, of gedecentraliseerde eenheden), waarbij keuzevrijheid een belangrijke rol
speelt.
Een bescheiden overheid die zich focust op
- Zich beperken tot de spelregels van de vrije markt
o Eerlijke concurrentie, voldoende vraag en aanbod
o Geen monopolie van 1 bedrijf die de markt domineert
- Klemtoon leggen op het uiteindelijke resultaat
o Output die door het onderwijs wordt gerealiseerd
o Hoe bereik je dat en hoe meet je dat?
Wereldbank/IMF
- Leningen aan landen
o Goedkope lening toestaan en is om te helpen, maar rekening houden met een aantal principes
Overheid mag niet teveel regels opleggen
Aantonen dat je aandacht hebt voor prestaties
2
,2022-2023 Comparatieve en internationale pedagogiek
Geert Devos
Hoe ga je om met het geld dat je krijg, worden zo de prestaties bevordert?
Human capital theory
Theorie die zegt ‘dat een bedrijf en de economie niet alleen afhankelijk zijn van het investeren in industrie en
machines, maar zijn ook afhankelijk van investeren in de mensen (arbeidskracht) dus onderwijs is een
belangrijke component onderwijs zorgt ervoor dat mensen opgeleid zijn
Denison
Inkomensverschillen worden beïnvloed door onderwijs dat mensen genoten hebben. Heeft dus voor een groot
deel te maken met het verschil in opleiding. Slechts 2/5 de van de verschillen kunnen door andere variabelen te
maken hebben.
STRUCTUREEL-FUNCTIONALISTISCH
Onderwijs is vooral belangrijk om onze maatschappij verder te kunnen zetten en te reproduceren. Dus om wat
we nu doen, te kunnen blijven doen. Maar hoe is onderwijs functioneel om onze maatschappij beter te maken,
zonder ze fundamenteel te veranderen? We willen geen ideologische discussies of aandacht voor grote sociale
conflicten. Cijfers spelen hier een belangrijke rol, maar vaak wordt onderwijs gereduceerd tot deze cijfers.
Het Westerse onderwijs is (zogezegd) het voorbeeld van hoe het moet en andere landen moeten dit volgen.
Hierdoor wordt de sociale context onderschat, de realiteit verengd en de vernieuwing wordt beperkt tot
bestaande structuren.
Grote internationale organisaties zijn hier ook bij betrokken. Ze hanteren een positivistische methode waar
onderwijs bestudeerd wordt vanuit observaties, objectiveerbare aspecten en waar ze wetmatigheden uit
afleiden die uiteindelijk iets zeggen over de onderliggende aspecten.
Econometrische modellen
- Input: aanwezigheid schoolboeken, niveau leraars, hoeveelheid leraren
- Output: prestaties, werkgelegenheid
Context school
- Onderwijsnet
- Stad/platteland
- Grootte school
Mediërende variabelen
Input leerlingen
Output
- Onderwijstijd
- Leeftijd - Grootte klas - Leerprestaties
- Opleiding moeder - Ratio leerlingen/leerkracht - Drop out
- IQ - Nascholing leerkrachten
Input middelen
- Schoolboeken
- Opleiding leerkrachten
3
, 2022-2023 Comparatieve en internationale pedagogiek
Geert Devos
KRITISCHE PERSPECTIEVEN
Is kritisch over het modernistisch perspectief. Volgens dit perspectief is onderwijs een manier om bepaalde
machtsverhoudingen te bestendigen, om een bepaalde soort van onderdrukking voort te zetten en
emancipatie van onderdrukte groepen te vermijden. Studies zijn niet gericht op beschrijving van
onderwijssystemen, maar wel op processen van verandering bij participanten.
Onderwijsorganisatie is een sociaal construct. We moeten niet proberen beschrijven hoe een
onderwijssysteem in elkaar zit, maar wel hoe je er verandering in brengt. Sociale interactie is belangrijk, zo
ontstaat betekenis in de klas.
Ze geven kritiek op internationale organisaties die het beleid in landen beïnvloeden, ze staan te veraf van de
concrete werkelijkheid. Goed onderwijs gebeurt dicht bij de mensen die het uiteindelijk realiseren. Wel bewust
zijn van de moeilijke voorspelbaarheid, veralgemeenbaarheid en niet makkelijk om over te dragen.
FREIRE
- Onderwijs zien als mogelijkheid om mensen te emanciperen, zich bewustmaken van het feit dat ze
onderdrukt worden en vanaf daar stappen te zetten om onderdrukking tegen te gaan
- Toenemen van zelfbewustzijn bij de mensen
KRITIEK FUNCTIONALISME
- Onderwijs houdt sociale onrechtvaardigheid in stand
- Betutteling van het Westen t.o.v. 3e wereld, die afhankelijk blijft
- Alleen aandacht voor output, niet voor processen tussen input en output
o Weerstanden, aanpassingen, eigen interpretaties
METHODE
- Theoretisch (andere onderzoeksthema’s)
o Macht en rol van de staat in onderwijs
o Onderwijsprocessen die reproductie veroorzaken
o Problemen van ongelijke toegang, minderheden
- Analyse-eenheid van comparatief onderzoek
o Natiestaat
o Vergelijking minderheden, vrouwen,.. met mainstream
- Methodologisch
o Niet alleen bezig zijn met kwantitatief onderzoek
Niet per se tegen, maar ook aandacht voor kwalitatief onderzoek
o Meer sociaal, fenomenologische benadering
o Biografische methodes, observatie, casestudies, etnografisch,..
WERELDSYSTEEM PERSPECTIEVEN
In principe evolueren onderwijssystemen in dezelfde richting en het is belangrijk om deze richting voor een
deel in kaart te brengen. Dit is een vorm van globalisering, niet teveel bezig zijn met nationale factoren, maar
kijken naar wat er internationaal gebeurt.
4
