Samenvatting Overzicht Geschiedenis van de Nieuwste Tijd (zonder capita selecta) (2025-26) (18/20 eerste zit)

1. Conceptualisering van moderniteit
1.1 Moderniteit

1.1.1 Temporele categorie

• Lange 19de eeuw

• Korte 20ste eeuw

• ‘Age of extremes’

1.1.2 Analytische categorie

1.1.2.1 Kwalitatieve kenmerken

• Bestaansconditie met maakbaarheidsgedachte

• Burgerschapsidealen (<-> standenmaatschappij)

• Gelijkheid en vrijheid

• Filosofische/juridische onderbouwing in Verlichting

• Locke (17de–18de eeuw)

• Natuurlijke rechten

• Leven

• Vrijheid

• Eigendom

• Montesquieu (17de–18de eeuw)

• Trias politica

• Smith (18de eeuw)

• Vrije markt

• Rousseau (18de eeuw)

• Volkssoevereiniteit

• Collectief burgerschap

• Kant (18de–19de eeuw)

• Constitutionele vertegenwoordiging

• Individueel burgerschap

• Volkssoevereiniteit (<-> sacrale machtslegitimatie)

• Republiek

• Constitutionele monarchie

• Secularisering (<-> hegemonie geloof)

• Vermindering invloed religie
1

, • Staat

• Samenleving

• Dagelijks leven

• Dichotomie geloof

• Stad

• Platteland

• Vrije markt en Industriële revolutie (<-> corporatieve en agrarische
economie)

• Vrije markt als zelfregulerend system

• Industriële revoluties

• 1ste IR (18de–19de eeuw)

• Steenkool als energiebron

• E iciëntiestijging

• Verenigd Koninkrijk

• Economische grootmacht

• Stoommachine

• 2de IR (19de–20ste eeuw)

• Olie als energiebron

• Schaalvergroting

• Hoog energieverbruik (<-> laag energieverbruik)

• Fossiele brandsto en

• ‘Great acceleration’ (18de eeuw)

• ‘Great divergence’ (19de eeuw)

• Staatsvorming met gecentraliseerde staten (<-> lokale politieke
entiteiten)

• Nationaal rechtssysteem

• Nationaal leger

• Groei overheidsbureaucratie

• Belastinginning

• Homogene cultuur (<-> lokale culturen)

• Nationalisme als gemeenschapsvorming

• Verspreiding gedragsnormen

• Beschavingsmissie in kolonies
2

, • Demografische transitie (<-> lage bevolkingsgroei)

• Demografisch trasitiemodel

• 4 fasen

• Hoogstationaire fase

• Vroegexpansieve fase

• Laatexpansieve fase

• Laagstationaire fase

• Proces

• Continuïteit en discontinuïteit

• Dialectiek van vooruitgang

• ‘Wet van remmende voorsprong’

• ‘Wet van stimulerende achterstand’

• Complexe oorzaak-gevolgsrelaties

• Inherente ambivalentie

• Emancipatorische krachten

• Onderdrukkende krachten




3

,2. De Franse Revolutie
2.1 Verlichtingsdenken (18de eeuw)

• Culturele revolutie voortbouwend op renaissance idealen

• Nieuwe verlichtingsidealen

• Politieke/sociale hervormingsidealen

• Volkssoevereiniteit

• Afscha ing standenmaatschappij

• Natuurrechten

• Trias politicas

• Maakbaarheidsgedachte en vooruitgangsoptimisme

• Universalisme

• Kennisopbouw

• Wetenschappelijke kennis

• Uniformisering en disciplinering

• Diderot en d’Alembert (18de eeuw)

• ‘Encyclopédie’

• Praktische toepassing

• Politieke invloed

• Glorious Revolution (17de eeuw)

• Engeland

• Constitutionele monarchie

• Verlicht despotisme (18de eeuw)

• Habsburg

• Pruisen

• Amerikaanse Revolutie (18de eeuw)

• Onafhankelijkheidsverklaring (18de eeuw)

• Radicalisering verlichtingsidealen

• Grondwet en ‘Bill of Rights’ (18de eeuw)

• 10 amendementen

• Trias politicas

• Checks and balances

• Civil religion
4

, • Franse Revolutie (18de eeuw)

• Napoleontische periode (18de–19de eeuw)

• Haïtiaanse Revolutie (18de–19de eeuw)



2.2 Franse Revolutie

2.2.1 Oorzaken

• Structurele oorzaken

• Overheidsschulden

• Hoge werkloosheid na bevolkingsgroei

• Periodieke voedselcrisissen (18de eeuw)

• Toename overheidskritische pamfletten (18e eeuw)

• Afname koninklijke autoriteit

• Toename publieke opinie

• Abbé Sieyès (18de eeuw)

• Clerus

• ‘Le tiers-etat?’ (18de eeuw)

• Derde stand

• Verzet

• Bottom-up (volk)

• Top-down (burgerij)

• Kortetermijnoorzaken (18de eeuw)

• Lodewijk XVI roept Staten-Generaal samen (18de eeuw)

• Verwerping ‘parlements’

• Nieuwe stemming belastinginning

• Oprichting ‘Assemblée Nationale’

• Derde stand

• Erkenning door Lodewijk XVI

• Bestorming van Bastille (18de eeuw)

• Autoriteitsverlies Lodewijk XVI

2.2.2 Verloop

• Fases

• Afscha ing feodaliteit

5

, • Goedkeuring ‘Déclaration des droits de l’homme et du citoyen’ (18de eeuw)

• Juridische gelijkheid

• Sociale meritocratie

• Volkssoevereiniteit

• Burgerrechten

• Olympe de Gouges (18de eeuw)

• ‘Déclaration des droits de la femme et de la citoyenne’ (18de
eeuw)

• Republiek als vervanging monarchie (18de eeuw)

• Coalitieoorlogen (18de eeuw)

• Preventieve aanval

• Expansionisme

• Executie Lodewijk XVI en Marie-Antoinette (18de eeuw)

• ‘La Terreur’ (18de eeuw)

• Robespierre (18de eeuw)

• Volkssoevereiniteit

• ‘Volonté générale’

• Charismatisch leiderschap

• ‘Directoire’ (18de eeuw)

• 5 directeurs

• Economische instabiliteit

• ‘Consulat’ (18de–19de eeuw)

• Napoleon (18de–19de eeuw)

• Economische stabiliteit

• Keizerrijk (19de eeuw)

• Hervormingen (18de eeuw)

• Republikeinse kalender en metriekstelsel

• Departementale indeling

• Secularisering

• Burgerlijke stand

• Afscha ing slavernij (18de eeuw)




6