1 Het kind de samenleving, medicolegale aspecten,
kindermishandeling & verwaarlozing
Prof. Dr. J. Toelen
1 Het kind in de samenleving
Kinderwereld > praktijkruimte:
➔ Klinisch assessment
➔ Sociaal assessment: hoe zit het thuis, is het gezin intact, zijn er broers/zussen. Dit zijn zaken
die kunnen meetellen in de aanpak
➔ Developmental assessment: altijd het kind qua ontwikkeling nakijken
Kinderwereld: onmiddellijke familie
De gezinssituatie heeft dus een enorme impact voor de aanpak
➔ Ouders:
o 2 biologische ouders
o Single parents Parenting styles
o Samengesteld gezin
o Type ouder
➔ Broers/zussen & extended family
Praktisch voorbeeld (potty training > constipation):
➔ Kind van 5j, quasi dagelijks buikpijn, krampen bij het eten
➔ Blijkt abnormaal stoelganspatroon te hebben (overslaan, plat, hard), is geassocieerd aan
ophouden en meestal functioneel.
➔ Onschuldig: veel drinken, vezels eten
➔ Als je er geen rekening mee houdt dat de vader er niet bij was: dan zal het kind bv. één week
wel de therapie krijgen bij de moeder, de andere week niet bij de vader waardoor er geen
verbetering optreedt. Kind moet elke dag de therapie krijgen.
,Publieke gezondheidszorg voor kinderen in Vlaanderen:
Publieke gezondheidszorg – preventie:
➔ Kind & Gezin (K&G)
➔ Centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB)
Afwijking? → eruit halen → ernstig medisch probleem ja of nee?
Kind & Gezin – CLB:
➔ Opvolgen van groei/gewicht en ontwikkeling
➔ Vaccinaties
➔ Opmerken van verwaarlozing
➔ Opmerken van mishandeling
Publieke gezondheidszorg – bescherming:
De maatschappij heeft ook een verantwoordelijkheid voor kinderen: mishandeling & verwaarlozing
oppikken en kinderen terug in een veilige omgeving brengen.
Bv. ouders gaan gecontacteerd worden: baby met blauwe plekken dat blijft duren → contact opnemen
met vertrouwenscentra → bloedingsziekte of intentioneel toegebracht? → de ouders worden dan
uitgenodigd om samen een oplossing te zoeken.
➔ Vertrouwenscentra kindermishandeling (VK)
➔ Ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ)
➔ Jeugdrechtbank
1 Vertrouwenscentra kindermishandeling (vrijwillige hulpverlening):
➔ De expertisecentra voor kindermishandeling, -verwaarlozing en seksueel misbruik
➔ Multidisciplinair team: vrijwillige, aanklampende, niet-justitiële hulp- en dienstverlening
o Indien de ouders ‘niks weten’ stopt de vrijwillige behandeling → parket (pleegzorg,
jeugdinstelling?)
➔ De vertrouwenscentra doen aan sensibilisering, verlenen advies, coachen en coördineren,
starten hulpverlening op indien nodig.
2 Ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ) (vrijwillige hulpverlening):
Niet voor mishandeling, maar wel voor slechte pedagogische houding van de ouders
(verwaarlozing): minder goed in staat zijn om kinderen op te voeden (bv. alcoholverslaving).
Worden vaak aangemeld via de scholen en dan worden ouders uitgenodigd (zorgen voor
thuisbegeleiding, opvoedende projecten, pleegzorg etc.)
>1,5% van de kinderen
,3 Jeugdrechtbank (niet-vrijwillige hulpverlening):
2 Medicolegale aspecten
Patiënt-arts relatie – wat zijn de rechten van uw patiënt:
➔ Cf. patiëntenwet: vrije keuze beroepsbeoefenaar, klachtenrecht, recht op bijgehouden medisch
dossier etc..
➔ Maar wie oefent de rechten uit als het om minderjarigen gaat?
o Hebben de ouders de patiëntenrechten?
o Wie gaat beslissen?
o Wat als de ouders niet overeenkomen?
➔ Wie oefent de rechten uit?
o Bij jonge kinderen: ouders
o Bij adolescenten: in sommige gevallen mag de adolescent beslissen (ook tegen de wil
van de ouders)
, Medische besluitvorming met minderjarigen – casuïstiek (~ examen):
Casus 1 – starten van medicatie met neveneffecten:
15j meisje met acne (niks helpt), komt naar HA.
HA zegt: X nemen, maar het heeft een aantal NE. Het meisje let niet op tijdens deze uitleg. Mag je dat
geven? Is ze matuur?
➔ Ja: je kan de strengheid voor maturiteit doen dalen (is ‘maar een acne behandeling’)
➔ Nee: tijdens de uitleg van de NE was ze aan het dromen → toch niet matuur genoeg.
Casus 2 – stoppen van medicatie met neveneffecten:
16j jongen met ADHD en neemt Rilatine®.
Het gaat nu beter, maar voelt zich niet goed in zijn vel bij de medicatie en wil ermee stoppen. Maar de
ouders zeggen dat ze willen dat hij er niet mee stopt, want hij had dat eerder al eens gedaan en was
toen op alles gebuisd.
Wat moet je aanraden?
➔ Afh. van arts: je bent matuur genoeg om het in te schatten, andere arts kan twijfelen of de
persoon volledig in staat is om de beslissing te maken.
UITZ.: relapse van lymfoom, veel bijwerkingen van medicatie. Dan een MOC om te kijken of we de
mening gaan volgen van het kind of niet.
Casus 3 – rol van stiefouders:
Plusmamma komt met meisje van 8j. Ze heeft klachten van cystitis & pyurie. Mag je dan zeggen ‘hier
is het voorschrift, haal Ab en begin met de behandeling’?
➔ Enkel wettelijke ouders mogen beslissen, plusouders staan niet in de wet
o Dus als je plusmamma laat beslissen om Ab te geven en kind doet anafylactische
shock → jij bent aansprakelijk
o Je moet beide biologische ouders contacteren!
Casus 4 – alcohol gerelateerd trauma:
16j, jongen, te veel gedronken en gevallen met de fiets. Fractuur, wordt ervoor behandeld. Hij wil niet
dat je zegt tegen de ouders dat hij dronken was op het moment dat hij gevallen was.
➔ Het valt onder het beroepsgeheim: niet zeggen!
kindermishandeling & verwaarlozing
Prof. Dr. J. Toelen
1 Het kind in de samenleving
Kinderwereld > praktijkruimte:
➔ Klinisch assessment
➔ Sociaal assessment: hoe zit het thuis, is het gezin intact, zijn er broers/zussen. Dit zijn zaken
die kunnen meetellen in de aanpak
➔ Developmental assessment: altijd het kind qua ontwikkeling nakijken
Kinderwereld: onmiddellijke familie
De gezinssituatie heeft dus een enorme impact voor de aanpak
➔ Ouders:
o 2 biologische ouders
o Single parents Parenting styles
o Samengesteld gezin
o Type ouder
➔ Broers/zussen & extended family
Praktisch voorbeeld (potty training > constipation):
➔ Kind van 5j, quasi dagelijks buikpijn, krampen bij het eten
➔ Blijkt abnormaal stoelganspatroon te hebben (overslaan, plat, hard), is geassocieerd aan
ophouden en meestal functioneel.
➔ Onschuldig: veel drinken, vezels eten
➔ Als je er geen rekening mee houdt dat de vader er niet bij was: dan zal het kind bv. één week
wel de therapie krijgen bij de moeder, de andere week niet bij de vader waardoor er geen
verbetering optreedt. Kind moet elke dag de therapie krijgen.
,Publieke gezondheidszorg voor kinderen in Vlaanderen:
Publieke gezondheidszorg – preventie:
➔ Kind & Gezin (K&G)
➔ Centrum voor leerlingenbegeleiding (CLB)
Afwijking? → eruit halen → ernstig medisch probleem ja of nee?
Kind & Gezin – CLB:
➔ Opvolgen van groei/gewicht en ontwikkeling
➔ Vaccinaties
➔ Opmerken van verwaarlozing
➔ Opmerken van mishandeling
Publieke gezondheidszorg – bescherming:
De maatschappij heeft ook een verantwoordelijkheid voor kinderen: mishandeling & verwaarlozing
oppikken en kinderen terug in een veilige omgeving brengen.
Bv. ouders gaan gecontacteerd worden: baby met blauwe plekken dat blijft duren → contact opnemen
met vertrouwenscentra → bloedingsziekte of intentioneel toegebracht? → de ouders worden dan
uitgenodigd om samen een oplossing te zoeken.
➔ Vertrouwenscentra kindermishandeling (VK)
➔ Ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ)
➔ Jeugdrechtbank
1 Vertrouwenscentra kindermishandeling (vrijwillige hulpverlening):
➔ De expertisecentra voor kindermishandeling, -verwaarlozing en seksueel misbruik
➔ Multidisciplinair team: vrijwillige, aanklampende, niet-justitiële hulp- en dienstverlening
o Indien de ouders ‘niks weten’ stopt de vrijwillige behandeling → parket (pleegzorg,
jeugdinstelling?)
➔ De vertrouwenscentra doen aan sensibilisering, verlenen advies, coachen en coördineren,
starten hulpverlening op indien nodig.
2 Ondersteuningscentra jeugdzorg (OCJ) (vrijwillige hulpverlening):
Niet voor mishandeling, maar wel voor slechte pedagogische houding van de ouders
(verwaarlozing): minder goed in staat zijn om kinderen op te voeden (bv. alcoholverslaving).
Worden vaak aangemeld via de scholen en dan worden ouders uitgenodigd (zorgen voor
thuisbegeleiding, opvoedende projecten, pleegzorg etc.)
>1,5% van de kinderen
,3 Jeugdrechtbank (niet-vrijwillige hulpverlening):
2 Medicolegale aspecten
Patiënt-arts relatie – wat zijn de rechten van uw patiënt:
➔ Cf. patiëntenwet: vrije keuze beroepsbeoefenaar, klachtenrecht, recht op bijgehouden medisch
dossier etc..
➔ Maar wie oefent de rechten uit als het om minderjarigen gaat?
o Hebben de ouders de patiëntenrechten?
o Wie gaat beslissen?
o Wat als de ouders niet overeenkomen?
➔ Wie oefent de rechten uit?
o Bij jonge kinderen: ouders
o Bij adolescenten: in sommige gevallen mag de adolescent beslissen (ook tegen de wil
van de ouders)
, Medische besluitvorming met minderjarigen – casuïstiek (~ examen):
Casus 1 – starten van medicatie met neveneffecten:
15j meisje met acne (niks helpt), komt naar HA.
HA zegt: X nemen, maar het heeft een aantal NE. Het meisje let niet op tijdens deze uitleg. Mag je dat
geven? Is ze matuur?
➔ Ja: je kan de strengheid voor maturiteit doen dalen (is ‘maar een acne behandeling’)
➔ Nee: tijdens de uitleg van de NE was ze aan het dromen → toch niet matuur genoeg.
Casus 2 – stoppen van medicatie met neveneffecten:
16j jongen met ADHD en neemt Rilatine®.
Het gaat nu beter, maar voelt zich niet goed in zijn vel bij de medicatie en wil ermee stoppen. Maar de
ouders zeggen dat ze willen dat hij er niet mee stopt, want hij had dat eerder al eens gedaan en was
toen op alles gebuisd.
Wat moet je aanraden?
➔ Afh. van arts: je bent matuur genoeg om het in te schatten, andere arts kan twijfelen of de
persoon volledig in staat is om de beslissing te maken.
UITZ.: relapse van lymfoom, veel bijwerkingen van medicatie. Dan een MOC om te kijken of we de
mening gaan volgen van het kind of niet.
Casus 3 – rol van stiefouders:
Plusmamma komt met meisje van 8j. Ze heeft klachten van cystitis & pyurie. Mag je dan zeggen ‘hier
is het voorschrift, haal Ab en begin met de behandeling’?
➔ Enkel wettelijke ouders mogen beslissen, plusouders staan niet in de wet
o Dus als je plusmamma laat beslissen om Ab te geven en kind doet anafylactische
shock → jij bent aansprakelijk
o Je moet beide biologische ouders contacteren!
Casus 4 – alcohol gerelateerd trauma:
16j, jongen, te veel gedronken en gevallen met de fiets. Fractuur, wordt ervoor behandeld. Hij wil niet
dat je zegt tegen de ouders dat hij dronken was op het moment dat hij gevallen was.
➔ Het valt onder het beroepsgeheim: niet zeggen!
