Samenvatting Inleiding Criminologische Psychologie | KU Leuven | 2024/25| Geslaagd in eerste zit met 17/20

DEEL I: EEN INLEIDING IN DE CRIMINOLOGISCHE
PSYCHOLOGIE

1. EEN SCHETS IN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE

INLEIDING: WAT IS CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE

 meerdere subdisciplines
1. fysiologische = biologische psychologie
- bestudeert het fysiologische substraat van (menselijk) gedrag
2. ontwikkelingspsychologie
- beschrijft gedragsveranderingen ifv levensfasen vd (menselijke) ontwikkeling
(vroege kindertijd, kindertijd adolescentie, volwassenheid en ouderdom)
- processen die deze gedragingen beïnvloeden
3. sociale psychologie
- interacties tss mensen, groepsprocessen, onderlinge beïnvloeding, attitudes, sociaal
gedrag
- relatie tss individu-groep-samenleving
4. cognitieve psychologie
- basisprocessen die een rol spelen in belangrijks psychologische functies
- waarneming, geheugen, denken, redeneren, probleemoplossing en taal
5. differentiële= persoonlijkheidspsychologie
- studie vd individuele verschillen, met inbegrip van geestes- en gedragsstoornissen
 toegepaste disciplines
1) klinische psychologie
- psychologische factoren die geestelijke en lichamelijke gezondheid beïnvloeden
- aanpak van distress en problemen
- diagnostiek, interventie en evaluatie id sector vd geestelijke gezondheid
2) schoolpsychologie
- leerprocessen op school
- diagnostiek en aanpak van leerproblemen
3) organisatiepsychologie
- toepassing van psychologische inzichten op de werklvloer met inbegrip van selectie van
WN’s en motivatie
4) psychologie toegepast op het rechtsdomein

3 DEELDOMEINEN BINNEN ‘ PSYCHOLOGIE EN RECHT’

1. criminologische psychologie
2. gerechtelijke (of rechts-) psychologie
3. forensische psychologie




1

, 1. CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE: DELINQUENT GEDRAG (FOCUS: DADER)
 verklaringen op geaggregeerd niveau (groepsniveau)
 delinquente groepen vergelijken met niet-delinquente groepen
- doel: psychologische verschillen achterhalen id veronderstelling dat hierin verklaringen
gevonden kunnen wd vr delinquent gedrag
- conclusie: verschil in spanningsbehoefte (= vorm van differentiële psychologie)
 ook psychodynamische concepten /leertheoretische principes gebruikt
 onderzoek nr processen en verschillen van toepassing op
- alle delinquenten
- specifieke subgroepen van delinquenten (bv. geweldplegers, seksuele, drugsgebruikers)
een deel hiervan: de band tss delinquentie en geestesstoornissen bv.
persoonlijkheidsstoornissen (= deel vd crim psychopathologie)

2. RECHTSPSYCHOLOGIE: CRIMI + ANDERE BURGERRECHTELIJKE PROBLEMEN
 Brede focus op alle actoren (functies) in het rechtsgebeuren
 Getuigen, omstanders, SO’s, kinderen, politieambten, OM, gevangenispersoneel
 Beperkte focus op daders bv. ondervragingstechnieken
 Burgerrechtelijke gevolgen bv. gevolgen echtscheiding op kind niet beperkt tot strafrecht,
focus op juridische procedures in brede zin
 Andere benamingen= legal psychology, psycholegal studies, psychology and law

3. FORENSISCHE PSYCHOLOGIE: VOORAL SO’S + INDIVIDUELE CASUSSEN
 toepassing van kennis in individuele gevallen
 meest enge, beperkende definitie (beperkt tot strafrecht)
 Criminele + gerechtelijke + andere psychologische subdisciplines
 Individuele casussen voor de rechtbank: de expertise
 Aanstelling van experts om advies (expertise) uit te brengen
 Specifiek subdomein: daderprofilering
- Samenwerking psychologen, gedragswetenschappers en politie
- Obv kenmerken van delict uitspraken doen over individuele daders
- Doel: opsporing (niet verklaring of voorspelling)
- Vanuit analyse vd context vh delict info over persoonlijkheidskenmerken, gedrag en
sociografische kenmerken
- Gebruik: gevallen zonder onmiddellijke en specifieke verdachte
- 2 bekendste types:
1. CSA-methode van de FBI (Crime Scene Analysis) ervaring en intuïtie
2. Investigatieve psychologie van Canter wetenschappelijk statistisch onderzoek

KORT OVERZICHT VAN DE BELANGRIJKSTE BENADERINGEN BINNEN DE CRIMINOLOGIE EN
DE BIJDRAGE VAN DE PSYCHOLOGIE TOT DEZE BENADERINGEN

 de ‘klassieke benadering’
- Dader= rationele actor met vrije wil, op eigen voordeel gericht
- Kosten-batenanalyse
- Reactie: Repressief (straffend)
- Bijdrage: Afschrikkings-, rationele keuze, routine activiteitentheorieën
- Kritiek: mens is niet volledig vrij en verantwoordelijk wordt ook gestuurd door interne en
externe factoren




2

,  resultaat: ‘nieuwe richting’ of ‘neopositivistische criminologie’
- dader= ‘zieke’ of ‘afwijkende’
- verklaringen in biologische, psychologische en sociologische invalshoeken
- bijdrage: psychodynamische, differentieel-psychologische persoonlijkheids, leer, cognitieve
en sociaal-psychologische theorieën
- kritiek: bedreiging mensenrechten, vanuit sociologisch georiënteerde hoek (labeling),
maatschappelijke machtsverhoudingen (labeling en kritische criminologie)
- bijdrage: beperkt, ,sociale psychologie van etikettering en gevolgen van labeling




niveau 1:

 globaal beeld, weinig aandacht vr individuele kenmerken
 crimi= maatschappelijk fenomeen
 conflicttheorie: crimi ifv machtsstrijd tss maatschappelijke groepen om schaarse materiële
bronnen en institutionele ma ht criminalisering van gedragingen ih belang v dominante
klassen
 spanningstheorie: spanning tss voorgeprogrammeerde doelen en middelen om deze doelen te
bereiken
 sociologische controletheorie: maatschappelijke factoren die met crimi samenhangen (sociale
controle instanties, werkloosheids- en consumptieniveaus)
 feministische theorieën: genderratioprobleem, vrouwelijke SO’s, veralgemeningsprobleem,
kritiek op dominantie positie vd man id samenleving
 geen psychologische invalshoek

niveau 2:

 specifieker beeld, crimi varieert binnen samenlevingen
 sociale desorganisatietheorieën
- crimi= gevolg van immigratieprocessen en wisselnde bevolkingsgroepen binnen steden
 omgevingstheorieën
- crimi staat in verband met kenmerken vd omgeving (woonplaats, werk en ontspanning)

 differentiële gelegenheid
- spanningstheorie verbonden met gelegenheid
- focus op omgeving en gelegenheid
 geen psychologische invalshoek

3

, niveau 3:

 socialisatie- en groepsprocessen
 kleinere eenheden dan ‘de samenleving’ of ‘de wijk’ spelen een rol
 subcultuurtheorieën
- alternatieve W&N overnemen
 differentiële associatie
- crimi wordt aangemeerd door in contact te komen met groepen waarbinnen delinquente
waarden en technieken primeren
 dichter bij psychologische leertheorieën

niveau 4:

 focus op delict zelf, los van achterliggende motieven en persoonlijke kenmerken
 routine activiteit: beschikbaarheid vd buit
 kenmerken vd omgeving en maate waarin deze crimi kan uitlokken (bv. bouwstijl)
 crimi afhankelijk v aanwezigheid: potentiële dader, Potentieel SO, sociale controle
 rationele actor; beslissingsprocessen van daders
 gelegenheid
 ontlening aan psychologie, maar psychologische beslissingsprocessen nog secundair

niveau 5:

 sterkste lens, individuele kenmerken
 biologische invloeden + psychologische kenmerken en processen (bv. impulsiviteit en gebrek
aan zelfcontrole)

1.1 ONTWIKKELING VAN DE CRIMINOLOGISCHE PSYCHOLOGIE

 crim psych ontwikkelde zich parallel ad algemene psychologie
 aanvankelijk sterk beïnvloed door psychoanalyse van Freud
- balans tss ego, superego en opvoedingsomgeving speelt cruciale rol in morele en
cognitieve ontwikkeling
- problemen bij tekort aan warmte (zwak superego) of te permissieve opvoeding (te sterk
ego)
- morele opvoeding in afwezigheid van warmte en affectie leidt tot gehoorzaamheid aan
regels, maar geen positieve houding tov anderen
 samen met groei van psychologische testinstrumenten, werden studies uitgevoerd om
persoonlijkheidskenmerken van delinquenten en niet-delinquenten te vergelijken
 vanaf 1e helft 20e eeuw: onderzoek gericht op differentiële factoren: band tss
persoonlijkheidskenmerken en crimi
- bv. Antisociale persoonlijkheid, extraversie, concentratie en impulsiviteit, neurotische
labiliteit en psychoticisme
 verdere beïnvloeding door ‘leerpsychologie’, bv. klassieke en operante conditionering
- omgeving en de info die deze genereert voor individuen ligt ad basis van gedragingen
- klassieke conditionering operante conditionering sociale en sociaal-cognitieve
leertheorieën
- klassieke: externe stimulus lokt gedrag uit, passief leren
- operante: actief ingrijpen op omgeving met als doel een bep effect te bereiken
(bekrachtigen straffen en belonen)
crim gedrag wordt aangeleerd via bekrachtigingen (beloning of bestraffing) die ermee
gepaard gaan
- sociale leertheorieën: crimi wordt aangeleerd door sociale interacties en bekrachtiging
- sociaal-cognitieve: cognitieve variabelen en processen, bv. denken, herinneren,
informatieverwerking,.. als verklaring vr menselijk gedrag
 recenter: cognitieve psychologie: cognities

4