Zintuigen en receptoren
maandag 23 maart 2026 9:27
Sensorische receptoren:
Verzamelen van informatie binnen en buiten het lichaam
Vb. verandering van temperatuur
BINNEN interoreceptoren of proprioreceptoren
Vb. peeslichaampjes of spierspoelen die de spierspanning waarnemen, receptoren O₂
en CO₂ in het bloed
BUITEN exteroceptieve receptoren (geur, smaak, licht, geluid,…)
DOEL: opvangen van chemische/fysische prikkel en omzetten naar elektrisch signaal
Zenuwimpuls
Elektrisch signaal: frequentie en patroon is karakteristiek voor de waargenomen prikkel
→ Afferente zenuwvezels : signaal naar CZS sturen + via sensorische neuronen
Snel toestandsveranderingen, prikkel leidt tot snel afnemende stroom van
adapterende actiepotentialen
receptoren vb. spiertonus aanpassen (verandert continu)
→ Stimulus wordt tijd toegediend, maar actiepotentiaal zelf is kort + snel
Traag Blijvende toestand
adapterende Vb. zwaartekracht
receptoren → Stimulus ook een tijd toegediend, maar actiepotentiaal neemt langzaam
af, dus duurt langer
Somatische en viscerale receptoren (in de organen):
- Tast en druk: zie huid
- Warmte, koude en pijn: vrije zenuwuiteinden
- Proprioreceptoren: spierspoelen, peeslichaampjes van Golgi
Chemoreceptoren: zorgen voor registratie smaak en reuk
Receptoren van licht (oog) en geluid en evenwicht (het gehoor- en evenwichtsorgaan)
Chemoreceptoren voor reuk
Reukholte wordt bekleed met een respiratorisch epitheel (=olfactorisch epitheel)
= slijm produceren om stoffen af te voeren
• Onderaan: BW dat grenst aan periost of kraakbeen binnenin neusholte
= lamina propria
• Bovenkant: neusholte of lumen
• Reukepitheel uit cilindrische cellen
• Bipolaire neuronen: centraal cellichaam met kern en 2 uitlopers
= dendriet, axon en cellichaam
→ Bovenaan richting lumen een dendriet met uitlopers
→ Uitlopers = sensorische cilia (niet beweeglijk)
→ Bevatten veel moleculaire receptoren om receptoroppervlak te
vergroten
→ Genereren actiepotentialen
Het actiepotentiaal gaat vervolgens naar cellichaam en axon
+ axonen van verschillende neuronen samen in fila olfactoria
Reukcellen= bipolaire neuronen met een meer basale kern en sensorische cilia
Histologie Pagina 1
, Het actiepotentiaal gaat vervolgens naar cellichaam en axon
+ axonen van verschillende neuronen samen in fila olfactoria
Reukcellen= bipolaire neuronen met een meer basale kern en sensorische cilia
+ kunnen regenereren uit basale cellen
Vb. na een ontsteking
+ dendriet heeft verbreding= olfactorische vesikel
OV bevat duidelijk structuren met 9 + 2 organisatie van microtubuli
= onderdelen van de cilia
= axenoma van ciliën (motoreiwitten ontbreken, want kunnen niet bewegen)
+ lumen en cilia duidelijk te zien naast de OV
Steuncellen= cilindrische cellen, hebben brede apex en smalle bodem
+ hebben aan oppervlak: microvilli
Basale cellen= aan de basale kant (driehoekig) en apicaal deel reikt niet tot oppervlak!
→ Kunnen bij beschadiging van de cellen in steuncellen of bipolaire neuronen differentiëren
→ Deze neuronen zijn te herstellen (uniek, want hersteld normaal niet)
= pseudomeerlagig cilindrisch epitheel
Ovale kernen: van de steuncellen
+ indien een ronde kern: bipolaire neuronen
+ uit alle reukcellen ontspringen axonen!
→ Verzamelen in zenuwbundels of fila olfactoria
→ Fila olfactoria ligt in lamina propria van neusholte
Olfactorisch epitheel
→ Axonen van fila olfactoria
→ Tractus olfactorius
→ Bulbus olfactorius
Tussen de fila olfactoria liggen klieren: klieren van Bowman= exocriene klieren en hebben
afvoergangen (cellen naar het oppervlak)
= tubulo-alveolaire klieren
= uitwissen van de prikkel, de geurmoleculen van de receptoren wassen
Vb. honden die iets scherp ruiken: neus begint te druppen
Chemoreceptoren voor smaak
Smaakknoppen: in de tong te zien (onderdeel van het epitheel)
→ Cellen worden gestimuleerd
→ Vrijstelling van neurotransmitters om zenuwvezels te activeren
Verschillende cellen in een groep
+ lichte cellen= smaakcellen met daartussen steuncellen
→ Komen samen in smaakputje
→ Smaakporus
→ Mondholte
In de smaakcellen receptoren: depolarisatie door registratie van smaak
→ Neurotransmitters worden vrijgesteld
→ Neurotransmitterreceptoren op zenuwvezels
Histologie Pagina 2
maandag 23 maart 2026 9:27
Sensorische receptoren:
Verzamelen van informatie binnen en buiten het lichaam
Vb. verandering van temperatuur
BINNEN interoreceptoren of proprioreceptoren
Vb. peeslichaampjes of spierspoelen die de spierspanning waarnemen, receptoren O₂
en CO₂ in het bloed
BUITEN exteroceptieve receptoren (geur, smaak, licht, geluid,…)
DOEL: opvangen van chemische/fysische prikkel en omzetten naar elektrisch signaal
Zenuwimpuls
Elektrisch signaal: frequentie en patroon is karakteristiek voor de waargenomen prikkel
→ Afferente zenuwvezels : signaal naar CZS sturen + via sensorische neuronen
Snel toestandsveranderingen, prikkel leidt tot snel afnemende stroom van
adapterende actiepotentialen
receptoren vb. spiertonus aanpassen (verandert continu)
→ Stimulus wordt tijd toegediend, maar actiepotentiaal zelf is kort + snel
Traag Blijvende toestand
adapterende Vb. zwaartekracht
receptoren → Stimulus ook een tijd toegediend, maar actiepotentiaal neemt langzaam
af, dus duurt langer
Somatische en viscerale receptoren (in de organen):
- Tast en druk: zie huid
- Warmte, koude en pijn: vrije zenuwuiteinden
- Proprioreceptoren: spierspoelen, peeslichaampjes van Golgi
Chemoreceptoren: zorgen voor registratie smaak en reuk
Receptoren van licht (oog) en geluid en evenwicht (het gehoor- en evenwichtsorgaan)
Chemoreceptoren voor reuk
Reukholte wordt bekleed met een respiratorisch epitheel (=olfactorisch epitheel)
= slijm produceren om stoffen af te voeren
• Onderaan: BW dat grenst aan periost of kraakbeen binnenin neusholte
= lamina propria
• Bovenkant: neusholte of lumen
• Reukepitheel uit cilindrische cellen
• Bipolaire neuronen: centraal cellichaam met kern en 2 uitlopers
= dendriet, axon en cellichaam
→ Bovenaan richting lumen een dendriet met uitlopers
→ Uitlopers = sensorische cilia (niet beweeglijk)
→ Bevatten veel moleculaire receptoren om receptoroppervlak te
vergroten
→ Genereren actiepotentialen
Het actiepotentiaal gaat vervolgens naar cellichaam en axon
+ axonen van verschillende neuronen samen in fila olfactoria
Reukcellen= bipolaire neuronen met een meer basale kern en sensorische cilia
Histologie Pagina 1
, Het actiepotentiaal gaat vervolgens naar cellichaam en axon
+ axonen van verschillende neuronen samen in fila olfactoria
Reukcellen= bipolaire neuronen met een meer basale kern en sensorische cilia
+ kunnen regenereren uit basale cellen
Vb. na een ontsteking
+ dendriet heeft verbreding= olfactorische vesikel
OV bevat duidelijk structuren met 9 + 2 organisatie van microtubuli
= onderdelen van de cilia
= axenoma van ciliën (motoreiwitten ontbreken, want kunnen niet bewegen)
+ lumen en cilia duidelijk te zien naast de OV
Steuncellen= cilindrische cellen, hebben brede apex en smalle bodem
+ hebben aan oppervlak: microvilli
Basale cellen= aan de basale kant (driehoekig) en apicaal deel reikt niet tot oppervlak!
→ Kunnen bij beschadiging van de cellen in steuncellen of bipolaire neuronen differentiëren
→ Deze neuronen zijn te herstellen (uniek, want hersteld normaal niet)
= pseudomeerlagig cilindrisch epitheel
Ovale kernen: van de steuncellen
+ indien een ronde kern: bipolaire neuronen
+ uit alle reukcellen ontspringen axonen!
→ Verzamelen in zenuwbundels of fila olfactoria
→ Fila olfactoria ligt in lamina propria van neusholte
Olfactorisch epitheel
→ Axonen van fila olfactoria
→ Tractus olfactorius
→ Bulbus olfactorius
Tussen de fila olfactoria liggen klieren: klieren van Bowman= exocriene klieren en hebben
afvoergangen (cellen naar het oppervlak)
= tubulo-alveolaire klieren
= uitwissen van de prikkel, de geurmoleculen van de receptoren wassen
Vb. honden die iets scherp ruiken: neus begint te druppen
Chemoreceptoren voor smaak
Smaakknoppen: in de tong te zien (onderdeel van het epitheel)
→ Cellen worden gestimuleerd
→ Vrijstelling van neurotransmitters om zenuwvezels te activeren
Verschillende cellen in een groep
+ lichte cellen= smaakcellen met daartussen steuncellen
→ Komen samen in smaakputje
→ Smaakporus
→ Mondholte
In de smaakcellen receptoren: depolarisatie door registratie van smaak
→ Neurotransmitters worden vrijgesteld
→ Neurotransmitterreceptoren op zenuwvezels
Histologie Pagina 2
