Samenvatting Methodologie - Criminologie - KULeuven - 25/26

‘Onderzoek stap voor stap’ Deel 1: Fundamentele keuzes en hun
combinaties
Overzicht ‘Onderzoek stap voor stap’
De structuur van het boek (en dus ook van het vak):
1) Fundamentele keuzes
2) Het onderzoeksvoorstel
3) Het eindrapport
4) Het onderzoekstraject in de praktijk
 Deze les focust op punt 1

Vijf fundamentele keuzes
1) Positivistisch – Constructivistisch
2) Deductief – Inductief
3) Waardevrij – Normatief
4) Verklarend – Beschrijvend
5) Kwantitatieve data – Kwalitatieve data
Belangrijk:
Deze keuzes zijn geen of-of dilemma’s, maar continua
Je neemt altijd een positie in, expliciet of impliciet

1) Positivistisch – Constructivistisch
Dit is de meest fundamentele keuze
Ze verwijst naar:
 Ontologie  Wat bestaat er?
 Epistemologie  Hoe kunnen we dat kennen?

Positivisme Constructivisme
 Ontologisch:  Ontologisch:
Er bestaat een externe We weten niet of er een externe
werkelijkheid, onafhankelijk wereld bestaat
van ons  Epistemologisch:
 Epistemologisch: Wat we wel weten: mensen
De werkelijkheid kan worden construeren voortdurend
gekend via de sociale werkelijkheid
wetenschappelijke methode Bijvoorbeeld:
Men gaat op zoek naar: “Criminaliteit” is geen natuurlijk
o Wetmatigheden gegeven
o Oorzaken Het is een sociaal geconstrueerd
o Causale verbanden begrip
Ideaalbeeld:  Homoseksualiteit was ooit
natuurwetenschappen (fysica) strafbaar
Voorbeeld in criminologie  Wat “illegaal” is verandert
Onderzoek naar roofovervallen: Onderzoek is dus ook een
 Wie pleegt ze? constructie:
 Welke risicofactoren?  De onderzoeker stelt vragen
 Wat zijn de oorzaken?  Interpreteert antwoorden
Vaak kwantitatief  Geeft betekenis
Veel aandacht voor:
 Taal

,  Labels
 Representatie
Het continuüm:
 Extreem positivisme
o Sociale fenomenen ≈ natuurfenomenen
o Mensen ≈ biljartballen
o Bijna niet meer aanwezig
 Gematigd positivisme (postpositivisme)
o Externe werkelijkheid bestaat
o Experiment = goudstandaard
o Veel voorkomend in criminologie
 Extreem constructivisme
o Geen externe werkelijkheid
o Alles is constructie
o Wetenschap wordt onmogelijk
o Zeldzaam
 Gematigd constructivisme
o Begrippen zoals “criminaliteit” zijn sociale constructies
o Ook data (bv. politiestatistieken, interviews) zijn geconstrueerd
 Kritisch realisme (tussenpositie)
Ontologisch:
 Er is een werkelijkheid
Epistemologisch:
 Onze kennis ervan is altijd voorlopig en gekleurd

2) Deductief – Inductief
Dit gaat over de onderzoekscyclus
Deductief onderzoek Inductief onderzoek
Van algemeen  specifiek Van specifiek  algemeen
Stap 1: Theorie Stap 1: Dataverzameling
Stap 2: Hypothese Stap 2: Patronen ontdekken
Stap 3: Dataverzameling Stap 3: Theorie ontwikkelen
Stap 4: Testen Voorbeeld:
Voorbeeld: Interviews over houding tegenover
Hypothese: Slachtoffers van doodstraf zonder vooraf hypothese
ernstige misdrijven zijn vaker Kenmerken:
voorstander van de doodstraf  Open benadering
Kenmerken:  Contextgevoelig
 Theoriegestuurd  Theorieontwikkeling
 Hypothese vooraf  Vaak kwalitatief
 Testen van theorie
 Vaak kwantitatief
Kritiek:
Je kijkt door een “bril”
 Je ziet enkel wat je vooraf
belangrijk vond

,Het continuüm:
 Naïef inductivisme
o Data zonder theorie
o Onmogelijk
o Je hebt altijd vooronderstellingen
 Gematigd inductief
o Je erkent dat je ideeën hebt
o Je gebruikt sensitizing concepts (Blumer)
 Concepten die je gevoelig maken
 MAAR geen vaste hypothese
 Iteratief onderzoek
Herhaaldelijk door de onderzoekscyclus gaan:
o Eerste interviews
o Voorlopige conclusie
o Nieuwe dataverzameling
o Theorie aanpassen
 Abductie
Combinatie inductie + deductie
o Je formuleert snel een plausibele verklaring
o Die blijft voorlopig
o Je test ze opnieuw
BELANGRIJK: nadruk op plausibiliteit, niet zekerheid
 Gematigd deductief
Bijvoorbeeld:
o Survey uitvoeren
o Verrassend resultaat
o Extra interviews om dit te begrijpen

3) Waardevrij – Normatief
Hier gaat het over het onderscheid tussen:
 Empirische uitspraken (Hume: “is”)
 Normatieve uitspraken (Hume: “ought”)
Empirische uitspraken Normatieve uitspraken
Uitspraken over hoe de wereld is Uitspraken over hoe de wereld zou
Bijvoorbeeld: moeten zijn
30% van de bevolking is Bijvoorbeeld:
voorstander van de doodstraf  De doodstraf is onaanvaardbaar
Beoordeling: methodologische  Dit beleid is goed
kwaliteit  Dit is een probleem
Ze steunen altijd ook op waarden




Waardevrij onderzoek Normatief onderzoek

, Streeft naar: Bijvoorbeeld:
 Neutraliteit  Feministische criminologie
 Objectiviteit  (Neo)marxistische criminologie
 Scheiding tussen “is” en “ought” Kenmerken:
Normatieve voorkeuren = bias  Expliciete normatieve
Zuiver waardevrij onderzoek: uitgangspunten
 Bijna niemand gelooft nog dat  Doel: wereld veranderen
dit volledig mogelijk is BELANGRIJK:
 Keuze van onderwerp is al Dat is nog steeds wetenschap,
normatief omdat het transparant is

Reflexiviteit
Continu nadenken over:
 Je positie
 Je vooronderstellingen
 Je bias
Positionaliteitsverklaring:
Onderzoeker verklaart eigen achtergrond en mogelijke invloed

Is-ought-drogredenering
= De fout dat je normatieve conclusies volledig baseert op empirische
vaststellingen
Voorbeeld:
Empirisch: bv. in wijk X is meer overlast
Normatief: bv. de politie moet daar strenger optreden
PROBLEEM:
Je verkoopt een waardeoordeel als wetenschappelijke conclusie
GEVOLGEN:
 Vermomde ideologie
 Misbruik van wantrouwen in wetenschap
 Ondergraving geloofwaardigheid

Risico verschilt per positie op het continuüm
Linkerkant (waardevrij) Rechterkant (normatief)
 Denkt neutraal te zijn  Transparanter
 Ziet eigen normatieve  MAAR risico op tunnelvisie
aannames niet
 Groot risico op impliciete
normativiteit