DEEL I: ALGEMENE BASISBEGRIPPEN
HOOFDSTUK 1: WAAROM SOCIAAL-WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
1.1. Inleiding
Waarom?
Steeds ingegeven door vragen
• Beschrijving fenomeen
• Verklaring oorzaken en gevolgen van fenomeen
• Voorspelling van een uitkomst
• Evalueren van een fenomeen
• Ingrijpen + ontwikkelen van goede praktijken
• Empowerment
Voorbeelden:
1) Klimaatopwarming
● Twee tegengestelde visies, beiden o.b.v. wetenschappelijk onderzoek
● Bias, afhankelijk van perspectief waaruit onderzoek is geschreven
● Framing door de media
2) Broken Window Theory
= Het idee dat door de afwezigheid van sociale normen en de sterke aanwezigheid van
criminaliteit, criminaliteit net versterkt wordt
● Campagne om criminaliteit tegen te gaan in New York -> daling
criminaliteitscijfers
Voorwaarden causaal verband
- Relatie statistisch tussen A en B
- A moet B voorafgaan in de tijd
- Er mag geen schijnverband zijn door andere factoren C,D,E…
Campagne ging daling NIET vooraf → correlatie, geen causaliteit
3) Verkiezingspolls
● Zitten er vrijwel altijd naast: gebaseerd op selecte steekproef i.p.v. aselect
● Aantrekkelijk voor mensen met extreme mening
● Missing values; mensen antwoorden niet op alle vragen
Onderzoek moet controleerbaar zijn
Onderbouwd = volgens bepaalde systematiek/methodologie
1
,1.2. De wetenschappelijke aanpak
1.2.1. Wat is wetenschap?
Verschil tussen verwerving alledaagse/wetenschappelijke kennis:
- strikte regels om kwaliteit te waarborgen: zo tot geldige + betrouwbare kennis komen
- wetenschappelijke inzichten = het toepassen van regels en procedures die de kwaliteit en het
waarheidsgehalte van die inzichten maximaliseren
• zowel betrekking op het bezitten van kennis en inzicht in een heel arsenaal theorieën
over een bepaald probleem, als op het kunnen toepassen van methoden en technieken
om tot geldige en betrouwbare kennis te komen
Wetenschap: systeem/methode om tot onderbouwde kennis te komen
● Langzaam, eeuwenlang proces: wetenschap staat nooit stil
● Geaccumuleerde kennis: georganiseerd in theorieën en gestoeld op empirische
● Gegevens
Methodologie
1) Behelst het hele proces van wetenschapsbeoefening
Methoden
2) Verwijzen naar het geheel van specifieke technieken die je in wetenschappelijk onderzoek
gebruikt om onderzoekseenheden te selecteren, er gegevens over te verzamelen, die
gegevens te analyseren en de resultaten te rapporteren
1.2.2. Welke aanpak?
- Systematische procedures
• Procedures die we volgen om tot onderzoek te komen
• Onderzoek = methodisch
• Gebaseerd op gestructureerde, empirische observatie
• Systematiek laat toe dat onderzoek herhaalbaar is
➔ Voorkomt toevalligheden
- Objectiviteit
• Moet nagestreefd worden, maar zekere mate van subjectiviteit is onvermijdelijk
→ Intersubjectiviteit
- Toetsbaar en falsifieerbaar
• Onderzoek moet geverifieerd kunnen worden
- Bewijsvoering moet uitgedaagd en bevraagd kunnen worden
- Alle kennis is tijdelijk
• Wetenschappelijke kennis moet gedeeld worden/openbaar zijn om onjuistheden te
kunnen controleren: peer review
2
, - Volgens een bepaalde cyclus
1) Onderwerp
2) Onderzoeksvraag
3) Onderzoeksplan
4) Dataverzameling
5) Data-analyse
6) Interpretatie
7) rapporteren
1.3. Alternatieve bronnen van kennis
- Eigen waarnemingen en ervaringen (selectieve observatie)
• Kleurt je waarneming
• Verwijst naar het feit dat je speciaal gaat letten op bepaalde mensen of situaties en
van daaruit veralgemeningen maakt
- Pers en media
• Dat er inzichten uit wetenschappelijk onderzoek gecombineerd worden met informatie
zonder wetenschappelijk statuut, of zelfs valse informatie
• Berichtgeving kan heel selectief zijn en slechts 1 aspect van een probleem benaderen,
terwijl andere onbelicht blijven
- Ideologieën
• Kunnen visies en ideeën over de werkelijkheid beïnvloeden en sturen
• Ook wetenschappers leven niet in een ideologisch vacuüm en hun ideologische
vooringenomenheid kan wetenschapsbeoefening doorkruisen
• Vb. religie
1.4. Wat te verwachten van methodologie?
Methodologie reikt je de essentiële bouwstenen aan om wetenschappelijke kennis over de sociale
omgeving op te bouwen
1) Theorie / theoretische inzichten
• Gebaseerd op empirische data of gegevens uit de werkelijkheid waarover die theorieën
een uitspraak willen doen
2) Data / gegevens
• Kan je uitmaken of theoretische inzichten overeenstemmen met de werkelijkheid
3
, 1.5. Positie van mens- en maatschappijwetenschappen
1.5.1. Alfa, beta- en gammawetenschappen
Scheiding tussen natuur-en geesteswetenschappen
- Natuur- of betawetenschappen: natuurwetten, gebruiken exacte natuurwetenschappelijke
methode:
• Gaat uit van werkelijkheid buiten ons die objectief kan gemeten worden via
meetinstrumenten
- Geestes- of alfawetenschappen: studie van product menselijk handelen vb. geschiedenis, taal
• Kan moeilijker objectief gemeten worden, net als sociale wetenschappen
• Product van de 19de eeuw
• Charles P. Snow (1959) “The Two Cultures”
- Methodestrijd: eigen methode ontwikkelen, of die van natuurwetenschappen
gebruiken?
Sociale wetenschappen
- In de loop v.d. 20e eeuw
- De drie culturen
- Gammawetenschappen/sociale wetenschappen: studie van menselijk handelen
- Methodologie = wezenlijk onderdeel van elke discipline
➔ De organisatie in grote wetenschapschapsgebieden en disciplines beïnvloedt onze
manier van denken en wetenschap uitoefenen
1.5.2. Methodenstrijd
W. Dilthey
• Eigen methodologische grond nodig voor sociale wetenschappen
• Object van sociale wetenschappen kan niet benaderd worden via experimenten (natuurw.) of
introspectie (geestesw.)
• Mens plaatsen in zijn/haar (historische) context
• Menselijke vrije wil laat zich niet in wetmatigheden vertalen
E. Durkheim
• Sociale verschijnselen voltrekken zich volgens onderliggende wetmatigheden
• Wetmatigheden kunnen ontdekt worden met natuurw. methoden (experiment)
- vb. normen en waarden veranderen door industriële revolutie, zelfmoorden stijgen
- → verband verandering waarden en normen ⇔zelfmoord
4
HOOFDSTUK 1: WAAROM SOCIAAL-WETENSCHAPPELIJK ONDERZOEK?
1.1. Inleiding
Waarom?
Steeds ingegeven door vragen
• Beschrijving fenomeen
• Verklaring oorzaken en gevolgen van fenomeen
• Voorspelling van een uitkomst
• Evalueren van een fenomeen
• Ingrijpen + ontwikkelen van goede praktijken
• Empowerment
Voorbeelden:
1) Klimaatopwarming
● Twee tegengestelde visies, beiden o.b.v. wetenschappelijk onderzoek
● Bias, afhankelijk van perspectief waaruit onderzoek is geschreven
● Framing door de media
2) Broken Window Theory
= Het idee dat door de afwezigheid van sociale normen en de sterke aanwezigheid van
criminaliteit, criminaliteit net versterkt wordt
● Campagne om criminaliteit tegen te gaan in New York -> daling
criminaliteitscijfers
Voorwaarden causaal verband
- Relatie statistisch tussen A en B
- A moet B voorafgaan in de tijd
- Er mag geen schijnverband zijn door andere factoren C,D,E…
Campagne ging daling NIET vooraf → correlatie, geen causaliteit
3) Verkiezingspolls
● Zitten er vrijwel altijd naast: gebaseerd op selecte steekproef i.p.v. aselect
● Aantrekkelijk voor mensen met extreme mening
● Missing values; mensen antwoorden niet op alle vragen
Onderzoek moet controleerbaar zijn
Onderbouwd = volgens bepaalde systematiek/methodologie
1
,1.2. De wetenschappelijke aanpak
1.2.1. Wat is wetenschap?
Verschil tussen verwerving alledaagse/wetenschappelijke kennis:
- strikte regels om kwaliteit te waarborgen: zo tot geldige + betrouwbare kennis komen
- wetenschappelijke inzichten = het toepassen van regels en procedures die de kwaliteit en het
waarheidsgehalte van die inzichten maximaliseren
• zowel betrekking op het bezitten van kennis en inzicht in een heel arsenaal theorieën
over een bepaald probleem, als op het kunnen toepassen van methoden en technieken
om tot geldige en betrouwbare kennis te komen
Wetenschap: systeem/methode om tot onderbouwde kennis te komen
● Langzaam, eeuwenlang proces: wetenschap staat nooit stil
● Geaccumuleerde kennis: georganiseerd in theorieën en gestoeld op empirische
● Gegevens
Methodologie
1) Behelst het hele proces van wetenschapsbeoefening
Methoden
2) Verwijzen naar het geheel van specifieke technieken die je in wetenschappelijk onderzoek
gebruikt om onderzoekseenheden te selecteren, er gegevens over te verzamelen, die
gegevens te analyseren en de resultaten te rapporteren
1.2.2. Welke aanpak?
- Systematische procedures
• Procedures die we volgen om tot onderzoek te komen
• Onderzoek = methodisch
• Gebaseerd op gestructureerde, empirische observatie
• Systematiek laat toe dat onderzoek herhaalbaar is
➔ Voorkomt toevalligheden
- Objectiviteit
• Moet nagestreefd worden, maar zekere mate van subjectiviteit is onvermijdelijk
→ Intersubjectiviteit
- Toetsbaar en falsifieerbaar
• Onderzoek moet geverifieerd kunnen worden
- Bewijsvoering moet uitgedaagd en bevraagd kunnen worden
- Alle kennis is tijdelijk
• Wetenschappelijke kennis moet gedeeld worden/openbaar zijn om onjuistheden te
kunnen controleren: peer review
2
, - Volgens een bepaalde cyclus
1) Onderwerp
2) Onderzoeksvraag
3) Onderzoeksplan
4) Dataverzameling
5) Data-analyse
6) Interpretatie
7) rapporteren
1.3. Alternatieve bronnen van kennis
- Eigen waarnemingen en ervaringen (selectieve observatie)
• Kleurt je waarneming
• Verwijst naar het feit dat je speciaal gaat letten op bepaalde mensen of situaties en
van daaruit veralgemeningen maakt
- Pers en media
• Dat er inzichten uit wetenschappelijk onderzoek gecombineerd worden met informatie
zonder wetenschappelijk statuut, of zelfs valse informatie
• Berichtgeving kan heel selectief zijn en slechts 1 aspect van een probleem benaderen,
terwijl andere onbelicht blijven
- Ideologieën
• Kunnen visies en ideeën over de werkelijkheid beïnvloeden en sturen
• Ook wetenschappers leven niet in een ideologisch vacuüm en hun ideologische
vooringenomenheid kan wetenschapsbeoefening doorkruisen
• Vb. religie
1.4. Wat te verwachten van methodologie?
Methodologie reikt je de essentiële bouwstenen aan om wetenschappelijke kennis over de sociale
omgeving op te bouwen
1) Theorie / theoretische inzichten
• Gebaseerd op empirische data of gegevens uit de werkelijkheid waarover die theorieën
een uitspraak willen doen
2) Data / gegevens
• Kan je uitmaken of theoretische inzichten overeenstemmen met de werkelijkheid
3
, 1.5. Positie van mens- en maatschappijwetenschappen
1.5.1. Alfa, beta- en gammawetenschappen
Scheiding tussen natuur-en geesteswetenschappen
- Natuur- of betawetenschappen: natuurwetten, gebruiken exacte natuurwetenschappelijke
methode:
• Gaat uit van werkelijkheid buiten ons die objectief kan gemeten worden via
meetinstrumenten
- Geestes- of alfawetenschappen: studie van product menselijk handelen vb. geschiedenis, taal
• Kan moeilijker objectief gemeten worden, net als sociale wetenschappen
• Product van de 19de eeuw
• Charles P. Snow (1959) “The Two Cultures”
- Methodestrijd: eigen methode ontwikkelen, of die van natuurwetenschappen
gebruiken?
Sociale wetenschappen
- In de loop v.d. 20e eeuw
- De drie culturen
- Gammawetenschappen/sociale wetenschappen: studie van menselijk handelen
- Methodologie = wezenlijk onderdeel van elke discipline
➔ De organisatie in grote wetenschapschapsgebieden en disciplines beïnvloedt onze
manier van denken en wetenschap uitoefenen
1.5.2. Methodenstrijd
W. Dilthey
• Eigen methodologische grond nodig voor sociale wetenschappen
• Object van sociale wetenschappen kan niet benaderd worden via experimenten (natuurw.) of
introspectie (geestesw.)
• Mens plaatsen in zijn/haar (historische) context
• Menselijke vrije wil laat zich niet in wetmatigheden vertalen
E. Durkheim
• Sociale verschijnselen voltrekken zich volgens onderliggende wetmatigheden
• Wetmatigheden kunnen ontdekt worden met natuurw. methoden (experiment)
- vb. normen en waarden veranderen door industriële revolutie, zelfmoorden stijgen
- → verband verandering waarden en normen ⇔zelfmoord
4
